Tag: Multatuli

Van Lennep, gij moet hangen!

Door Marita Mathijsen

Geachte Heren Van de Ven en Van Leeuwen

Bij deze mijn dank voor uw brief die getuigt van een vasthoudendheid die u in principe siert, maar in de praktijk toch enige nadelen heeft.

Graag ga ik op uw argumentatie en uw vragen in. In de eerste plaats stoort uw woordgebruik over Van Lennep die Multatuli ‘een oor heeft aangenaaid’ mij buitengewoon. Het gezegde betekent dat je iemand voor de gek houdt, iemand bedot. Nu is vanaf de eerste brief die Douwes Dekker van Van Lennep gelezen heeft duidelijk dat deze bezwaren heeft tegen de data en het slot. Dat blijkt in de brief van 18 november 1859 van Van Lennep aan Van Hasselt, die Douwes Dekker te lezen kreeg. Uit diezelfde brief blijkt ook dat Van Lennep erkent en veroordeelt dat er ‘knevelarijen’ en ‘infamiën’ in de Oost plaatsvinden. Als het slot gehandhaafd bleef, zou het publiek denken dat de auteur door wraakzucht gedreven werd. Lezers zouden hem dan minder geloven, en er zouden ook minder exemplaren van verkocht worden. Met de data erin zou het boek te zeer als feitelijk, te historisch gezien worden. Lees verder >>

En toch heeft Van Lennep Multatuli een oor aangenaaid

Open brief aan Marita Mathijsen

Door  Chris van de Ven & Luck van Leeuwen

Geachte mevrouw Mathijsen,

Jacob van Lennep en Eduard Douwes Dekker waren briefschrijvers: bij elkaar schreven ze er duizenden, waaronder ook open brieven. Wij hebben vragen: vandaar dat wij u benaderen via deze open praatbrief. Dit doen wij, omdat uw lezing op de voorjaarsvergadering bij het Multatuli Genootschap onze belangstelling heeft gewekt. Daarop hebben wij uw kort daarvoor verschenen biografie grondig bestudeerd, bediscussieerd en het een en ander omheen gelezen.

De heren Van Lennep en Multatuli waren niet te beroerd om van zich te laten horen als er iets te melden, te vragen, te onderzoeken of recht te zetten was. Daar voelen wij ons bij thuis. De kiem van onze liefde voor Multatuli is gelegd in onze jeugd, vooral door toedoen van bevlogen leraren Nederlands. Vanuit een humanistisch-atheïstisch perspectief wilde Multatuli de wereld verbeteren, metterdaad en niet biddend wachten totdat we wellicht de hemel zouden beërven. Dit spreekt ons aan. Lees verder >>

DBNL: Nieuwe titels van april

Deze maand verschijnt het prozadebuut van Felix Timmermans op DBNL. Schemeringen van de dood verscheen oorspronkelijk in 1910 en betekende voor de op dat moment jonge schrijver zijn grote doorbraak. Het boek bestaat uit zes mysterieuze, bijna spookachtige verhalen die aan Edgar Allen Poe doen denken. Dit in tegenstelling tot zijn latere klassieker Pallieter, die volgens M. Dupuis ‘eerder een lofzang op de levensvreugde’ is.

Willem Albert Bachienne werd geboren in 1712 en was behalve predikant goed thuis in de geografische wetenschap van zijn tijd. Zijn Beknopte beschryving nevens eene naauwkeurige afgezette kaart der Zeven Vereenigde Nederlanden uit 1793 is een geografisch werk dat een boeiende weergave biedt van Nederland, zoals we het vandaag niet meer kennen, en het territorium van België, dat toen nog opgericht moest worden. Lees verder >>

Multatuli lezen in de 21ste eeuw

Door Marc van Oostendorp

Nederlanders hebben nooit hartstochtelijk gehouden van hun schrijvers. Zelfs niet van Multatuli, hoewel die algemeen als de grootste van de Nederlandse schrijvers wordt gezien: tot de jaren vijftig werd er in boeken over de Nederlandse literatuurgeschiedenis altijd op gewezen dat Max Havelaar weliswaar een indrukwekkend boek was, maar dat die Eduard Douwes Dekker wel een zenuwenlijer was die ook bijvoorbeeld een totaal mislukt toneelstuk als Vorstenschool op zijn naam had staan.

Pas in de jaren vijftig kantelde het beeld, laat Ralf Grüttemeier zien in zijn bijdrage aan Multatuli nu, een bundel artikelen met ‘nieuwe perspectieven op Eduard Douwes Dekker en zijn werk’. Voor zijn artikel nam Grüttemeier de belangrijkste Nederlandse literatuurgeschiedenissen door en vergeleek ze met hun Duitse evenknieën. Die laatste namen het negatieve oordeel van de Nederlandse geleerden over. Maar over de eigen Duitse literatuur waren ze lang niet zo kritisch. Zo wordt het natuurlijk nooit wat, met onze letteren.

Ik vind Multatuli nu sowieso een geslaagd boek. Het laat zien dat er inderdaad 198 jaar na de geboorte van Eduard Douwes Dekker nog steeds interessante dingen te zeggen zijn over de man en zijn werk. Lees verder >>

Hoe Willem Frederik Hermans keek bij het zwembad

Door Marc van Oostendorp

Een ontroerende passage in het Willem Frederik Hermans-nummer van het Multatuli Jaarboek staat in een artikel van mijn collega Peter Kegel:

Bijna alle delen van de Volledige Werken [van Multatuli] zijn door Hermans fors becommentarieerd, via talloze aanstrepingen en opmerkingen de marges. Die marginalia werden door Hermans daarbij steeds gedeeltelijk geïndexeerd op de schutbladen voorin de delen, via paginaverwijzingen die vaak werden voorzien van een thematische aanduiding, persoonsnaam of ander steekwoord.

Lees verder >>

4 november: bijeenkomst Multatuli-genootschap, Amsterdam

Datum: zaterdag 4 november
Tijd: 13.30-16.30 uur
Locatie: OBA Amsterdam (OBA, Oosterdokskade 143 1011 DL Amsterdam), in de Prinsen/Keizerszaal op de 6e etage.
Toegang: leden gratis; introducé(e)s 10 euro, ter plaatse contant te voldoen

Johan Rudolf Thorbecke (1798-1872)

Allereerst houdt Remieg Aerts, hoogleraar Geschiedenis van de Universiteit van Amsterdam, een lezing getiteld ‘Thorbecke en Multatuli, een asymmetrische vijandschap’. Wij kennen Thorbecke en Multatuli als twee van de grootste publieke figuren van de negentiende eeuw, maar wat Multatuli betreft was dat er een te veel. Dat liet hij blijken in de ruim honderd grafschriften die hij Thorbecke nasmeet bij diens dood. Waarom was hij zo op de liberale leider gebeten? En wat vond Thorbcke eigenlijk van de schrijver die wij nu eren als de belangrijkste van zijn tijd? In deze najaarsvoordracht gaat het om verwantschap en verschil. Want in beide ligt de verklaring voor de eruptie aan grafschriften. Lees verder >>

Kwam Woutertje Pieterse ooit in Haarlem aan?

Door Martijn Suurenbroek

Woutertje ruilt zijn bijbeltje voor Glorioso. Overgenomen van Het geheugen van Nederland.

Willem Frederik Hermans schijnt gezegd te hebben dat als men Multatuli misschien een ding kwalijk mag nemen het is dat hij Woutertje Pieterse niet heeft afgemaakt. Men zou kunnen aannemen dat Hermans gelijk heeft. Het verhaal eindigt op het moment dat Wouter in gezelschap van zijn vriend pater Jansen de trekschuit naar Haarlem betreedt, om daar een parasolletje te vergoeden dat hij kort daarvoor heeft kapotgemaakt. Multatuli rekt de tocht van de schuit eindeloos, zoals wel vaker voorkomt bij Wouters lotgevallen. Deze zijn immers niet geschreven als roman, niet als een ononderbroken vertelling dus, maar zij zijn verstrooid over de bundels Ideën, waar zij vaak aanleiding zijn tot soms zeer lange beschouwingen. Zo ook hier. Verhandelingen over het navolgen van voorbeelden in de literatuur, over hoe men in het buitenland tegen de Nederlandse letterkunde aankijkt, en, niet te vergeten, over prostitutie, rekken de vertelling naar een tempo dat misschien wel model staat bij dat van het transportmiddel waarvan sprake is.

”Of Wouter Haarlem bereikt?”, zo vraagt de auteur zich af in de kop van Idee 1270. Lees verder >>

Gedicht: Multatuli – Lied van Saïdjah

Lied van Saïdjah

Ik weet niet waar ik sterven zal.
Ik heb de grote zee gezien aan de Zuidkust, toen ik daar was met mijn vader om zout te maken.
Als ik sterf op de zee, en men werpt mijn lichaam in het diepe water, zullen er haaien komen.
Ze zullen rondzwemmen om mijn lijk, en vragen: ‘wie van ons zal het lichaam verslinden, dat daar daalt in het water?’
Ik zal ‘t niet horen.
Lees verder >>

4 maart W.F. Hermans en Multatuli

Op zaterdagmiddag 4 maart houdt Marc van Zoggel een lezing over W.F. Hermans’ bemoeienis met Multatuli. Hermans schreef de biografie De Raadselachtige Multatuli (1987) eerste druk 1976. Van Zoggel zal ingaan op de totstandkoming daarvan. Hij is onderzoeksmedewerker aan de Volledige Werken van Hermans bij het Huygens ING Instituut.

Locatie: Doelenzaal Universiteitsbibliotheek van Amsterdam
Tijd: 15 uur
Introducé(e)s zijn van harte welkom.

Om 14.00 uur (13.30 inloop met koffie en thee) wordt eerst de Algemene Ledenvergadering van het Multatuli Genootschap gehouden.

Max Havelaars met zombies en culturele toeëigening

Door Marc van Oostendorp

92000000599827852016 was het jaar dat Max Havelaar door een vooraanstaand schrijver een ‘effectief moordwapen voor elk sluimerend vonkje literaire interesse ‘ werd genoemd, een boek dat je vooral niet aan middelbare scholieren moet geven omdat ze dan nóóit meer een boek willen lezen.

Het was ook het jaar dat Max Havelaar met zombies verscheen, een bewerking die volgens de auteur, Martijn Adelmund, door scholieren gelezen kan worden naast het origineel om ze te laten zien dat het een ‘sensatiegerichte aanklacht’ is. Om dat sensationele karakter te onderstrepen voorziet hij het verhaal van opengereten buiken met naar buiten stulpende ingewanden.

Er lijkt me in ieder geval genoeg stof tot discussie. Lees verder >>

27 januari 2017: 130 jaar later. Nieuwe perspectieven op Multatuli

multatuliDatum:  Vrijdag 27 januari 2017
Plaats:  Academiegebouw Leiden, Rapenburg 73,
Klein Auditorium

De toegang is gratis, maar u dient zich aan te melden via r.a.m.honings@hum.leidenuniv.nl

Met lezingen vanLars Bernaerts, Jane Fenoulhet, Ralf Grüttemeier, Laurens Ham,  Odile Heynders, Jaap de Jong, Kris Humbeeck, Evelien Neven,  Saskia Pieterse, Olf Praamstra & Marc van Zoggel Lees verder >>

Wie het woord Multatuli kan uitspreken is een Multatuliaan

Door Marc van Oostendorp

1000_1000_5918_9789087045814.pcovr.multatuli_2015Christiaan Weijts zal binnenkort wel een keer worden uitgenodigd bij het Multatuli Genootschap. Sinds hij onlangs zo gevat uit de hoek kwam en kond deed van de bevinding dat Max Havelaar een ‘afgrijselijke, monumentale baksteen’ was, vindt men het bij het Multatuli Genootschap vast een reuzelollige gedachte om hem een keer uit te nodigen. Want iedereen die de naam Douwes Dekker zonder haperen tien keer kan zeggen, mag daar langskomen.

Dat is de enige redelijke conclusie die we kunnen trekken uit het onlangs verschenen Multatuli Jaarboek 2015. Ongeveer de helft van de artikelen bestaat uit bijdragen aan een dag die het genootschap in november hield en die ging over de vraag of Multatuli een klokkenluider was. Die artikelen zijn overwegend geschreven door lieden die zich zo duidelijk mogelijk geen barst interesseren voor de grote schrijver. Lees verder >>

Video Huygens Instituut: Max Havelaar nog steeds actueel

De zevende druk van de populair-wetenschappelijke editie van de Max Havelaar (1860) is verschenen. Eduard Douwes Dekker schreef zijn Max Havelaar of de Koffiveilingen der Nederlandsche Handelmaatschappy, onder zijn schuilnaam Multatuli. Het boek is vertaald in meer dan 40 talen en nog steeds van grote betekenis voor ons cultureel-historisch erfgoed. Annemarie Kets (Huygens ING) onderzocht de Max Havelaar en publiceerde in 1992 haar historisch-kritische editie in twee delen.

Haar onderzoek werkte zij uit voor een breder publiek en in 1998 bezorgde zij de eerste publieksuitgave (Bert Bakker). In samenwerking met Annemarie Kets en Klaartje Groot, conservator van het Multatuli Huis, gaat het Huygens ING in op de actuele betekenis van deze roman in onze huidige maatschappij. Bekijk hieronder het filmpje.
.

Max Havelaar was een laffe dhimmi

Door Marc van Oostendorp


Onder de vele dingen die ik vorige week geleerd heb tijdens het Colloquium Neerlandicum was dit misschien het verrassendst: dat Max Havelaar een laffe dhimmi was.

Een van de grote inzichten van de eenentwintigste eeuw is dat het laf is om tegemoetkomend te zijn aan mensen die de andere wereld zien dan jij. Er was onlangs weer sprake van toen een Amerikaanse journaliste NRC Handelsblad bekritiseerde om de volgens haar racistische manier waarop een recensie van enkele boeken over racisme in Amerika werd gepresenteerd in de krant, en de redactie van de krant toen zei dat het niet de bedoeling was geweest om te kwetsen. In vroeger tijden zou de redactie geprezen zijn om zijn beleefdheid, maar tegenwoordig weten auteurs van andere kwaliteitskranten zoals de Volkskrant wel beter: dit alles is ingegeven door angst.


Lees verder >>

Was Lodewijk Stegman dronken?

Door Marc van Oostendorp

Toen Willem Frederik Hermans in 1952 zijn rechtszaak won, verloor de literatuur. Dat heeft de Amsterdamse hoogleraar Thomas Vaessens de laatste jaren een aantal keer beweerd. Hermans stond voor de rechter omdat de hoofdpersoon in Ik heb altijd gelijk allerlei onaardige dingen zei over katholieken – dat ze zich maar bleven voortplanten en zo, het soort dingen dat tegenwoordig de paus zegt. Hermans zou hebben gewonnen omdat de uitspraken van een romanpersonage niet op het conto van een auteur konden worden geschreven; maar daarmee zette de rechter volgens Vaessens de literatuur voortaan buiten spel.

Naarmate de literatuur autonomer werd, boette ze in aan autoriteit in maatschappelijke discussies. In een boek kun je alles wel beweren, het maakt niets uit.

Het proefschrift van Laurens Ham Door Prometheus geboeid is deels een weerlegging van de bewering van Vaessens’ stelling en deels een aanvulling erop.
Lees verder >>

Onthullende hartstochtelijke brieven van Multatuli


Deel 140 van De Slibreeks: Horror vacui van Simon Blaas

Als deel 140 van De Slibreeks is verschenen: Horror vacui van Simon Blaas
In de jaren 1878–1881 ondernam Multatuli vier voordrachtentournees door Nederland, waarbij hij ook Middelburg vier keer aandeed. Zijn lezingen werden bezocht door notabelen als Floor Wibaut en de zussen Mathilde en Marie Berdenis van Berlekom. 
‘Met gloeiende wangen’ reisde Marie in 1885 naar het Duitse Nieder-Ingelheim waar ze bij Multatuli bleef slapen. Na deze nacht schreven zij elkaar hartstochtelijke brieven: ‘Myn hart is vol, tot berstens vol.’
Horror vacuiwerd vormgegeven door Louis Lüthi.
De Slibreeks 
De Slibreeks is een bibliofiele reeks die sinds 1972 verschijnt. Het zijn kleine boekjes waarin werk verscheen van Bernlef, Armando en Maarten Biesheuvel. Recentere nummers zijn van Oek de Jong en Annemieke Gerrist. Zie voor meer informatie: http://www.cbkzeeland.nl/index.cfm?chapter_id=7


Simon Blaas: Horror vacui. (Slibreeks, deel 140). ISBN: 978-90-6354-149-1. 64 pagina’s, gebonden, met illustraties. Prijs: € 7,50,-. Verkrijgbaar via Boekhandel De Drvkkery

Hoe houd ik een vlammende toespraak?

Het nieuwe boekje van Jaap de Jong, Spreken als Max Havelaar, moet je eigenlijk niet lezen als je alleen wilt. Een kroeg is misschien wel de beste locatie – een waar ze af en toe het geluid voor je willen afzetten zodat je op de biljarttafel kan houden om een vlammende toespraak te houden.

De Jongs boekje geeft in een kort bestek een snelcursus in de klassieke retorica en laat zien hoe belangrijk de inzichten daarvan nog steeds zijn als je een toespraak wil houden. Een TED-talk bijvoorbeeld, een genre dat De Jong herhaaldelijk aanhaalt: een praatje van 18 minuten waarin iemand iets echt belangrijks vertelt, het praatje van zijn leven. Ook daarbij komen de klassieke kunsten van inventio (bedenken wat je wilt zeggen), dispositio (structuur), elocutio (stijl), memoria (‘proefdraaien’ in de moderne retorica van De Jong) en actio (presentatie) goed van pas.
Lees verder >>

Bilderdijk en Multatuli uitlachen

Door Marc van Oostendorp

Wat was ik gisteren blij dat ik Bilderdijk niet was, of Multatuli. Beide schrijvers hebben een vereniging van bewonderaars en die kwamen bij elkaar in de Roode Bioscoop in Amsterdam. Wat moeten ze allebei gegruwd hebben toen ze uit hun christelijke of atheïstische hemel omlaag keken. Eigenlijk werden ze allebei door de leden van hun ‘eigen’ genootschap vooral uitgelachen.

De middag was georganiseerd door het Multatuli-genootschap en begon nog serieus, met een inleiding van de jonge Leidse neerlandicus Rick Honings over beide schrijvers en vooral de negatieve bespreking van die Multatuli schreef over een toneelstuk van Bilderdijk, Floris V.

Lees verder >>

“Dan zou ik mijn boek vertalen in ’t Maleis, Javaans, Soendaas, Alfoers, Boeginees, Bataks…”

Bespreking van Grave, J., O. Praamstra, H. Vandevoorde (Hrsg.). 150 Jahre Max Havelaar. Multatulis Roman in neuer Perspektive. Frankfurt am Main: Peter Lang, 2012.
In 2010 was het precies 150 jaar geleden dat Batavus Droogstoppel, wonend op de Lauriergracht nr. 37, een paar riem papier extra bestelde en – geheel tegen zijn gewoonte in – begon te schrijven aan zijn roman die geen roman was. Of toch wel? In december 2010 werd er aan de Freien Universität in Berlijn een congres gehouden rondom Multatuli’s Max Havelaar. Literatuurwetenschappers uit verschillende Europese landen hielden zich twee dagen lang bezig met verschillende aspecten van het werk. De verschillende lezingen zijn nu gebundeld in het boek 150 Jahre Max Havelaar. Multatulis Roman in neuer Perspektive.
Lees verder >>

Taal als kleurplaat

Dat onze taal een mengeling is van woorden uit alle tijden, dat kun je laten zien met kleuren. Neem bijvoorbeeld de eerste zin uit de Max Havelaar:

Ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht, 37. Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt. Niet alleen dat ik nooit iets schreef wat naar een roman geleek, maar ik houd er zelfs niet van, iets dergelyks te lezen, omdat ik een man van zaken ben.

Ik heb hier de leenwoorden uit het Frans lichtoranje gemaakt, die uit het Latijn donkeroranje en die (dat) uit het Turks groen. Dat het Nederlands veel minder woorden geleend heeft dan het Engels blijkt dan in één oogopslag uit de vergelijking met de eerste zin Tom Sawyer (gekopieerd van deze pagina, waaraan ik ook het idee om leenwoorden te kleuren ontleend heb):
Lees verder >>