Tag: middeleeuwen

‘Garrilus dinke mi wele bedieden someghe menistrele’

Jacob van Maerlant en Chrétien li gois

Afbeelding 1 : Parijs, Bibliothèque de l’Arsenal, MS 5069, f. 91 r.

Door Dirk Schoenaers

Rond 1317-1328 droeg een anonieme dichter een Franstalige bewerking van Ovidius’ Metamorfosen op aan Johanna van Bourgondië, koningin van Frankrijk. De auteur liet uitschijnen dat hij in deze Ovide moralisé een oudere Franse vertaling van het Philomenaverhaal had verwerkt. Op het einde van die me too-geschiedenis avant-la-lettre  veranderden Philomena, haar zus Procne en aanrander  Tereus, de koning van Thracië in een nachtegaal, een zwaluw en een hop. 

Lees verder >>

Rijm in de Reynaert

Door Marc van Oostendorp

Aan het begin van zijn vertaling van Reynaert de Vos geeft Ard Posthuma meteen zijn visitekaartje af ‘Willem, die Madocke schreef, / en er lang voor wakker bleef / hem zat dwars dat er op heden / van Reynaerts wederwaardigheden / in onze taal geen boek bestond’. Zijn taal is een tikkeltje archaïsch (‘op heden’ / ‘wederwaardigheden’), maar zonder dat het stoort, en soepel genoeg om in een middag door te lezen.

Oorspronkelijk verscheen de vertaling in 2008; de Groningse uitgever Kleine Uil heeft hem nu opnieuw uitgegeven, voor zover ik kan nagaan ongewijzigd, en met ook bijvoorbeeld een ongewijzigd voorwoord. In dat voorwoord zet Posthuma zeg af tegen de hertaling van Ernst van Alphen, die rijmen gebruikte als ‘slagzwaard’ / ‘gedagvaard’, ‘schandstuk’ / tand stuk’ of ‘bloot stond’ / ‘schootwond’. “Zelf heb ik een dergelijke taalacrobatiek gepoogd te vermijden”, schrijft Posthuma.

Lees verder >>

Johan Oosterman leest Anna Bijns

Het verblijf – dag 28

STEUN ONS IN DE VERBLIJFSKOSTEN

Vandaag: Johan Oosterman leest ‘Refereyn’ van Anna Bijns.Johan Oosterman is hoogleraar Oudere Nederlandse Letterkunde in Nijmegen. Anna Bijns (1493-1575) was een Antwerps dichteres die onder andere bekend staat om haar felle verdediging van het katholieke geloof tegen de protestantse ketters.  

Presentatie, format, productie en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.

Het veertiende-eeuwse dorpsleven van Wouw

Het leven van de ‘gewone’ vrouw of man in de middeleeuwen is vaak lastig te achterhalen. Zij waren niet degene die historische bronnen achter lieten of over wie veel geschreven werd. Historisch-taalkundige Peter-Alexander Kerkhof heeft desalniettemin een manier gevonden om een venster te openen op het dorpsleven van Wouw in de veertiende eeuw. Hoe doet hij dat? En wat doet een historisch-taalkundige precies?

‘Daer staet dhertoghe ende crauwet met groter genoechte al die nacht’

Uit: Heilig en Profaan, 1993,afb. 610, 1375-1425

Door Johan H. Winkelman

Rond 1500 vond er, aldus Herman Pleij in zijn recente boek Oefeningen in genot. Lust en liefde in de Middeleeuwen, een seksuele revolutie plaats. De toenmalige poëten, de rederijkers, schiepen ‘een moderne literatuur die genotvolle seks ronduit verheerlijkte.’ Vóór die tijd was er al op seks gebied wel wat te beleven, maar toen waren het lachwekkende boeren die luidruchtig hun platvloerse liefde aanhingen. En wat te denken van de schavuit Reynaert de Vos, die de vrouw van de wolf verkrachtte, terwijl ze bekneld zat en zich, als ze dat al had gewild, niet kon verweren. Maar ja, zo iets gebeurde nu eenmaal in de dierenwereld…

Lees verder >>

Een wijze koning van Spanje

Verhalen uit de Decamerone (10)

Door Frank Willaert

Niet alle verhalen in de Decamerone gaan over sluwe kooplieden, doortrapte dienaren, overspelige echtgenoten en geile geestelijken. Op de tiende dag laat Boccaccio zijn jongelui verhalen vertellen over menselijke grootmoedigheid. Zoals die bijvoorbeeld te vinden was bij een wijze koning van Spanje.

(Bekijk deze video op YouTube)

Hoe een ridderroman eindigt in een sprookje


Uit: Ferguut. A facsimile of the only extant Middle Dutch manuscript (ed. M.J.M. de Haan). New Rhine Publishers, Leiden, Holland, 1974.

Door Eline van Onzenoort

Ferguut vollec danen voer,
Want sine herte hem sere swoer
Dat hi sijn lief hadde verloren;
Hi hads pine ende groten toren. (vs. 2593-2596)

[Vertaling: Ferguut ging daar snel vandaan, want hij had erg veel hartzeer omdat hij zijn geliefde had verloren; het deed hem veel verdriet.]

Lees verder >>

Deed schelden pijn in de middeleeuwen?

De kracht van het woord (3)

Een ijzeren staaf door je tong – dat was een laatmiddeleeuwse straf voor hele zware spreekmisdaden. In Museum de Gevangenpoort zie je verschillende historische straffen voor schelden en beledigen, blasfemeren en meineed plegen. De beroemdste gevangene Cornelis de Witt, vlak voor hij bruut is vermoord, veroordeeld voor meineed.

(Bekijk deze video op YouTube)

Wat is de geschiedenis van het handgeschreven boek?

De kracht van het woord (1)

Door Martine Veldhuizen

Stap in een wereld vol licht, kleur en boeiende verhalen: het middeleeuwse handgeschreven boek. In de tentoonstelling ‘Magische miniaturen’ van Museum Catharijneconvent vind je prachtige voorbeelden van middeleeuwse ridderromans, gebeden-, biologie- en geschiedenisboeken.

(Bekijk deze video op YouTube)

Hoe praat je over ziekte in het Nederlands van 1000 jaar geleden?

In dit educatieve filmpje, leggen taalwetenschappers Peter-Alexander Kerkhof (Universiteit Leiden) en Laura Bruno (Universiteit Gent) uit hoe mensen in de Middeleeuwen zeiden dat ze ziek waren. In de Nederlandse taal zit namelijk veel waardevolle informatie verborgen over hoe mensen in het verleden uitdrukking gaven aan hun alledaagse ervaringen. In deze uitleg komt 1200 jaar Nederlands taalverleden aan bod.

Dit filmpje is geïnspireerd door de oproep van Marc van Oostendorp om in deze tijden van quarantaine en thuisisolatie (maart 2020) collegemateriaal en lesmateriaal vrij toegankelijk online beschikbaar te maken.

(Bekijk deze video op YouTube.)

Call for contributions: Francophone Literature in the Low Countries (ca. 880 -1600)

A special issue of Queeste, Journal of Medieval Literature in the Low Countries

In 2015, we concluded the introduction of our special issue on Literature and Multilingualism in the Low Countries with a renewal of Queeste’s ‘commitment to the varied and multilingual culture of the Low Countries’. And indeed, in the five years since then, Queeste has continued to publish scholarly articles on the production and circulation of literature in Dutch, French, and Latin, on translation, and on multilingual text collections and reading culture in the Low Countries.

Lees verder >>

Pas verschenen: Annelies van Gijsen, De vertroosting van Memoria

Bij Uitgeverij Verloren is De vertroosting van Memoria. Geheugen en mnemotechniek in de Nederlanden van de late Middeleeuwen van Annelies van Gijsen verschenen. In de Middeleeuwen, toen boeken nog schaars en kostbaar waren, speelde het geheugen een belangrijke rol bij het opslaan en de overdracht van kennis. Er werd dan ook zorg besteed aan scholing van het geheugen en aan de selectie en het beheer van het mentale bezit. De geheugentechnieken die tot het klassieke erfgoed behoorden, bleven in aangepaste versies zowel in het Latijn als in de volkstaal in omloop. Een goed gestoffeerd geheugen werd daarbij niet alleen op zichzelf hoog gewaardeerd, het droeg bovendien bij tot wijsheid en inzicht, en daardoor uiteindelijk tot het zielenheil.

Lees verder >>