Tag: meertaligheid

Meertaligheid


Door Leonie Cornips

Is meertaligheid iets van deze tijd? Het antwoord is een duidelijk ‘nee’. Meertaligheid is een verschijnsel van alle tijden, en het komt voor in twee verschillende vormen. Een samenleving kan meertalig zijn. Zwitserland heeft Frans, Duits, Italiaans en Reto-Romaans als vier officiële landstalen, maar dat wil niet zeggen dat iedere inwoner van Zwitserland twee-, drie- of viertalig is. Naast een samenleving kan ook een spreker twee- of meertalig zijn. De vraag wie een tweetalige spreker is, lijkt in eerste instantie triviaal. Toch is dat niet zo. Is Sanne tweetalig als ze in het Venloos opgegroeid is maar geen gelegenheid meer heeft om het te spreken, omdat ze sinds haar tiende in Apeldoorn woont? Is Koen tweetalig als hij in Maastricht toeristen te woord staat in het Engels dat hij op school geleerd heeft? Is Mohammed tweetalig als hij thuis Nederlands met een Marokkaans accent spreekt maar Berber in Marokko? Is Cengiz tweetalig als hij uitsluitend Nederlands spreekt en beheerst maar zijn Nederlands af en toe doorspekt met Turks, zoals in ‘Nee oğlum (mijn zoon), je hoeft ook geen Turkse thee!’ Of het invoegen van dialect in het Nederlands: ‘Caumerweg en dan, wo urges (waar ergens)?’ Is Sjef tweetalig als hij in Frankrijk alleen Nederlands van zijn vader hoort en het passief begrijpt maar het niet wil spreken? In feite is nauwelijks te bepalen of iemand al dan niet tweetalig is, juist omdat het niet te begrenzen valt. Een betere definitie van tweetaligheid is of iemand zichzelf als een tweetalige definieert. Net als Cengiz die oğlum gebruikt hoef ik me nog geen tweetalige te voelen als ik in mijn Nederlands een paar woorden Engels gebruik als in ‘Ik ga mijn files saven’.

Lees verder >>

Taalmenging


Door Leonie Cornips
Een lezer schrijft me dat hij in Lemiers (gemeente Vaals) tijdens het voetballen dialect hoort met Engelse woorden erin: ‘D’r kiepper hat sjtres, d’r boj sjteet nevver d’r joolpoal’. We kijken er niet meer van op dat het Engels in het Nederlands voorkomt maar wel als het zich mengt met het dialect. In ons denken horen talen thuis in verschillende hokjes. In die hokjes blijven kleine, lokale talen afgescheiden van grote, wereldtalen. Volgens die gedachte leunt een dialecthokje wel tegen het hokje Nederlands maar niet tegen het hokje Engels. In Limburg valt nauwelijks meer op dat het Nederlands zich met het dialect vervlecht. Zo’n vervlechting kan inhouden dat een spreker iets in het dialect vraagt ‘head ut unne vrund?’ en de luisteraar vervolgens in het Nederlands reageert: ‘ja ze heeft al een vriend’. Of het dialect en Nederlands vermengen zich: ‘vrund’ wordt ‘vriend’ in ‘dus ze head al n vriend, mer dat zead niks’. Dat mengen levert overpeinzingen op. Zo schrijft een lezeres: ‘Ons dialect is een zootje. Ook ik spreek geen zuiver dialect meer. Mijn man van het ene dorp, ik uit het andere dorp. Daar vind je zoveel verschillen tussen. Als er dan kinderen komen en iedere ouder spreekt zijn eigen taaltje, dan heb je soms al zoiets als een Babylonische spraakverwarring. Wat doe je dan: je gooit er automatisch een paar Nederlandse woorden tussen. En dan is het kwaad geschied. Je blijft zo praten.’

Lees verder >>

Zang versus zinsmelodie

door Miet Ooms

Gisteren ontdekte ik via Twitter een clipje, waarin het nummer ‘Let it go’ uit de Disneyfilm Frozen in 25 talen te horen is. Ik nodig iedereen uit om het zelf hier eens te beluisteren, liefst met de ogen dicht. Ik vond het alleszins een aparte ervaring.
De volgende talen komen aan de beurt, in deze volgorde: Engels, Frans, Duits, Mandarijn (Chinees), Zweeds, Japans, Spaans (Lat. Am.), Pools, Hongaars, Castiliaans, Catalaans, Italiaans, Koreaans, Servisch, Kantonees, Portugees, Bahasa Maleisisch, Russisch, Deens, Bulgaars, Noors, Thai, Canadees Frans, Vlaams. Dit zijn uiteraard niet alle talen waarin de film (en dus ook de song) is vertaald, het is wel een heel gevarieerde selectie. Lees verder >>

Taalonderzoek in Limburg

Door Leonie Cornips


2014 wordt een spannend jaar voor de studie naar Taalcultuur in Limburg. In het vroege voorjaar starten twee jonge talentvolle onderzoekers met een eigen project. Het project dat in februari begint, vervult een langgekoesterde wens van me. Het onderzoekt of kinderen voordelen dan wel nadelen ondervinden van het tweetalig opgroeien in het dialect en in het Nederlands. In de laatste vijftien jaar is er veel internationaal onderzoek verricht naar de cognitieve ontwikkeling van tweetalige kinderen. Cognitie staat voor de mentale activiteit die informatie in de hersenen verwerkt door leren, waarnemen, herinneren, denken, interpreteren, geloven en problemen oplossen. Nu lijkt zeer recent onderzoek aan te tonen dat tweetalige kinderen beter dan eentalige kinderen zijn in taken die juist de inzet van cognitief, uitvoerende functies vragen. Die uitvoerende functies zijn belangrijk voor hoe kinderen op school en in het alledaagse leven functioneren. Zij zorgen ervoor dat het kind doelgericht gedrag ontwikkelt waardoor hij of zij op school goed presteert.

Uitvoerende functies helpen het kind om impulsen te onderdrukken, om onbelangrijke informatie te negeren en om zich goed te kunnen concentreren op een bepaalde taak. Maar nu komt het. In internationaal onderzoek bestudeert men jonge kinderen die in twee nationale talen (standaardtalen) opgroeien, dus kinderen in Amerika die Engels en Spaans verwerven.
Lees verder >>

Taalvoorsprong

Door Leonie Cornips

Ouders vragen me vaak hoe nadelig het is als zij hun kind in het dialect opvoeden. Het antwoord op deze vraag is simpel: opvoeden in het dialect is prima als het kind daarnaast ook met het Nederlands opgroeit. Het taalkundig onderzoek naar hoe kinderen hun talen verwerven, is de laatste tiental jaar in een stroomversnelling geraakt. Het laat min of meer zien dat het opvoeden van je kind in twee talen een aantal voordelen kan opleveren. Dat zijn in het oog springende resultaten van onderzoek want de hele vorige eeuw dachten taalkundigen juist het tegengestelde: een kind tegelijkertijd in twee talen opvoeden – dialect en Nederlands – is nadelig voor een goede beheersing van het Nederlands. Maar nu denken we er anders over.

Het idee dat een jong kind door het verwerven van twee talen in de war raakt, is een misverstand. Kinderen leren onder bepaalde condities twee talen spreken als een eentalig kind. Ze krijgen dan twee ‘moedertalen’. Veel tweetaligen hebben de ervaring dat ze als kind gemakkelijk twee moedertalen leerden. Een lezer schrijftme: ‘Als kind van Friese ouders spraken we in het gezin Fries. Als kind groeide ik op in Noord-Groningen en op straat en met vrienden spraken wij Gronings. Thuis werd er zodanig gesproken dat we goed Nederlands leerden en begrepen. Ik heb nooit een achterstand ervaren, sterker nog ik vond de lessen Nederlands vaak saai.’

Lees verder >>

Taal en emoties

Door Leonie Cornips


Als eentalige kan ik er zelf niet over meespreken maar dialectsprekers vertellen me vaak dat zij voor hun beide talen – het dialect en het Nederlands – verschillende gevoelens hebben. Tweetaligen hebben dus blijkbaar iets wat eentaligen, zoals ik, moeten missen. Wiel Kusters maakte vorig jaar in een lezing een onderscheid tussen het Kerkraads als zijn moedertaal en het Nederlands als vadertaal. Zelfs een eentalige begrijpt onmiddellijk wat hij met dit onderscheid bedoelt: in de moedertaal lukt het beter om iets uit te drukken dan in de vadertaal. Guus Urlings verwoordde het in zijn column Wat is nou typisch Limburgs? als volgt: ‘de moedertaal heeft een dimensie diede vadertaal mist. Een dimensie die voornamelijk emotioneel is. Ik voel het tenminste wel eens zo’.

Sindsdien ben ik gefascineerd in het onderscheid dat tweetaligen tussen moedertaal en vadertaal beleven. We weten dat iemand zeer gemotiveerd is om uit liefde de taal van de ander te leren spreken. Zo schrijft een puber op de website van Girlscene: ‘vreuger hub ig altied plat gekalt mer deurch sjool bin ich nederlands goan proaten,, mer de jonge dea ich leuk ving proat ouch plat ,, dus ig ving dat ich ut  weer mot lere….’
Lees verder >>

Minder afleren

Hoe leren tweetalige kinderen klanken onderscheiden?
Door Marc van Oostendorp

Een van de vele wonderlijke dingen die kinderen doen in hun eerste levensjaar, is de klanken van hun moedertaal in hokjes leren stoppen. Ze horen hun ouders een eindeloze stroom klanken maken. Iedere klank klinkt net weer wat anders dan een andere: de mens is een zachte machine die het niet lukt om twee keer achter mekaar precies dezelfde a te zeggen. 
Bovendien lijken sommige klanken heel erg op elkaar. Het verschil tussen de b in bak en de p in pak luistert bijvoorbeeld heel nauw. Als we praten maken we soms b’s die objectief gezien vrijwel identiek zijn aan sommige p’s. Toch horen we al die verschillen niet, omdat we iedere klank die we horen meteen in zijn eigen hokje plaatsen. 
Het is een beetje als het spelletje dat (iets) grotere kinderen leren spelen, waarbij je blokjes van een bepaalde vorm (een ster, een balletje, een kubus) door het juiste vakje in een doos moet duwen. Alleen heeft hier ieder blokje alleen maar ongeveer de juiste vorm, en passen sommige blokjes bijna in meer dan een vakje.

Lees verder >>

Gezellig allemaal dezelfde taal

Door Marc van Oostendorp


Andere talen dan Nederlands spreken is ‘ongezellig’. Die mededeling kreeg Ferdows Kazemi, een columniste van de Volkskrant onlangs. (Klik hier voor haar column van gisteren.) Ze was met een paar vriendinnen aan het praten in de kleedkamer van een sportschool, toen haar door een passerende vrouw te verstaan werd gegeven: ‘Ik versta geen woord van wat jullie tegen elkaar zeggen.’

Ik had daar nooit bij stil gestaan, dat dit soort dingen gebeuren, maar kennelijk horen in ieder geval Iraniërs regelmatig dat ze ‘ongezellig’ zijn wanneer ze hun eigen taal gebruiken. Terwijl het Perzisch toch niet speciaal ongezellig klinkt. Ik ben het ook wel met Kazemi eens dat het heel onbeleefd is om zo te reageren: je hebt nu eenmaal niet het recht om ieder willekeurig gesprek dat je clubgenoten onderling voeren, te verstaan.

Helaas is Kazemi’s analyse van dit gedrag nogal oppervlakkig.
Lees verder >>

Lezing Canadese ambassadeur Fryske Akademy

De directie van de Fryske Akademy/het Mercator Europees Kenniscentrum voor Meertaligheid en Taalleren nodigt u van harte uit voor het bijwonen van de lezing die James Lambert (Ambassadeur van Canada) – bij zijn werkbezoek aan Friesland – op dinsdag 5 november zal houden bij de Fryske Akademy:

“Canadian experience on bi-lingualism and multiculturalism”

Datum: dinsdag 5 november 2013
Tijd: 11.00-12.00 uur
Plaats: Congres- en studiecentrum It Aljemint van de Fryske Akademy, Doelestraat 4-6, 8911 DX Leeuwarden
Toegang: gratis

Graag zijn wij op de hoogte van uw komst. Wilt u zich daarom aanmelden via baly@fryske-akademy.nl?

DRONGO festival over meertaligheid (28 september – OB Amsterdam)


Op 28 september vindt het tweede DRONGO festival over meertaligheid plaats. Het festival, bedoeld voor ouders en kinderen, studenten en docenten, taalprofessionals, beleidsmakers en taalliefhebbers, wordt georganiseerd door de Taalstudio en speelt zich af door het hele gebouw van de OBA in Amsterdam van 10.00 tot 22.00 uur.
In een door budgetreizen, internet en smartphones steeds meer met elkaar vergroeiende wereld wordt meertaligheid steeds belangrijker. Het DRONGO festival wil deze ontwikkeling in de schijnwerpers zetten. Tijdens het festival vinden onder meer een informatiemarkt, spoedcursussen, workshops, taallabs, lezingen en helpdesks plaats. Ook is er een kinderprogramma en een Engelstalig programma.

Lees verder >>

Meertaligheid: de sleuteldebatten


De meeste Nederlanders leren vanaf hun geboorte Nederlands en gebruiken die taal de rest van hun leven. Meestal leren we er later nog een taal erbij, zoals Engels, Frans of Duits. Hoewel de meesten van ons één moedertaal kunnen aanwijzen, is dit soort meertaligheid wereldwijd de standaard: in veel landen leren kinderen zelfs vanaf hun geboorte al twee of meer talen. Meertaligheid is in de laatste jaren steeds meer een issue geworden, niet alleen door immigratie, maar ook door een groeiende rol van het Engels, dat kinderen steeds vroeger kunnen (en moeten?) leren. Hoe we omgaan met deze meertaligheid wordt zo een grote uitdaging voor politiek en cultuur. Waarderen we talige en culturele diversiteit of streven we omwille van ‘verstaanbaarheid’ juist naar eenheid?

Nederland heeft één provincie die officieel meertalig is: Friesland (of Fryslân). De provincie neemt die status serieus en heeft de afgelopen jaren ingezet op meertaligheid als onderdeel van de Friese kennisagenda. Voorlopig hoogtepunt hiervan is de start vorige week van een nieuwe masteropleiding Multilingualism aan de University Campus Fryslân in Leeuwarden, een samenwerkingsverband tussen de Rijksuniversiteit Groningen en de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden.

Ter gelegenheid van de start van deze nieuwe master wordt a.s. donderdag en vrijdag een congres over meertaligheid georganiseerd.
Lees verder >>

De inheemse talenknobbel

In sommige delen van de wereld is het gangbaar dat mensen vier-, vijf- of nogmeertalig zijn. Ik herinner me voorbeelden uit Noord-Australië en Kameroen, maar ook in sommige andere gebieden waar veel kleine talen op een kluitje zitten zal het wel voorkomen, zoals in grote delen van Afrika en Nieuw-Guinea. Een interessante vraag is dan: hoe kan het dat die mensen een prestatie leveren die voor de meeste westerlingen bijna onvoorstelbaar is? En ook: leveren ze die prestatie eigenlijk wel?

Lees verder >>

Meertaligheid: risico of rijkdom?

door Suzanne Aalberse
Deze week kwam meertaligheid vaak langs. D66 bepleit tweetalig onderwijs voor de basisschool en ook op het VMBO en het MBO in plaats van alleen voor havo/vwo scholen, Emile Roemer wordt tijdens het eerste debat aangevallen om zijn gebrekkige talenkennis, talen zouden juist weer geen probleem zijn geweest voor de piloten uit het Airbus-passagiersvliegtuig uit het Spaanse Malaga. Die beheersen hun talen uitstekend werd gemeld op het journaal. Bovendien wordt er druk getweet over het drongo-festival, het festival over meertaligeheid genoemd naar de meertalige vogel, de drongo.

Is meertalig zijn leuk?

Lees verder >>

Aankondiging: DRONGO-Festival, 19 september


Een dag van meertaligheid voor kinderen en ouders, studenten en docenten, professionals en alle andere geïnteresseerden.
Op 19 september 2012 is het DRONGO Festival, dé plek waar je alles kunt vinden over meertaligheid. Uniek in Nederland en Vlaanderen! Rondshoppen op de meertalen markt, actief aan de slag met taal in de labs, opsnuiven van kennis en inspiratie bij de lezingen, er is voor elk wat wils. En tussendoor uitblazen in een gezelschap van andere meertalers! Met een borrel na afloop. Let op: maximaal 260 deelnemers, en vol is vol.

Lees verder >>