Tag: Louis Couperus

Michelle van Dijk: ‘Couperus hertaald’ (nabeschouwing: Louis Couperus)

‘Van oude menschen…’ – Deze spannende familieroman uit 1906 van meesterverteller Louis Couperus, zo zegt de uitgever, verdient een tweede leven. Neerlandica Michelle van Dijk maakte een hertaling om de roman begrijpelijk en aantrekkelijk te maken voor de (jonge) lezer die nog niet thuis is in oudere literatuur en het werk van Couperus. Deze onderneming zorgde voor nogal wat onrust onder conseratievere Couperianen. Michelle van Dijk vertelt hierover en wordt daarna door de schrijver zelf van repliek voorzien. De registratie vindt plaats op een zeer toepasselijke locatie: het Louis Couperus Museum.

(Bekijk deze video op YouTube)

Vaktaal: de rebel Couperus

Door Michelle van Dijk

Vorige week kreeg ik VakTaal thuisgestuurd, het tijdschrift van de Internationale Vereniging voor Neerlandistiek. Er staan ontzettend diverse stukken in, met de laatste nieuwe (internationale) inzichten in de Nederlandse taal en literatuur. En wat blijkt? Deze editie is gratis te lezen! Zo kun je het stuk van spoken word-performer Babs Gons lezen over poëzie als protest; of het interview met Jacqueline Bel, de nieuwe VU-hoogleraar.

En met de Boekenweek in gedachten schreef ik een stuk over ‘rebel’ Louis Couperus, en dan specifiek over De stille kracht. Is Couperus een echte rebel? Is De stille kracht een geëngageerde roman? Antikoloniaal? Werd het boek op die manier gelezen? Toen ik me in de ontvangst van De stille kracht verdiepte, ontdekte ik een in dit opzicht interessante recensie… maar dat mag je hieronder lezen. En download dan hier de rest van VakTaal.

Lees verder >>

Nieuws van het Louis Couperus Genootschap

Maak kans op het boek De kleine Couperus!

In de reeks ‘kleine boekjes – grote inzichten’ is onlangs De kleine Couperus. Levenskunst volgens de excentrieke schrijver verschenen. In dit boekje vindt biograaf Rémon van Gemeren in Louis Couperus een bijzondere inspiratie voor nuchtere levenskunst. Couperus heeft ons veel te leren over wie we zijn en hoe we kunnen leven in een wereld die onoverzichtelijk en ongrijpbaar is. Van Gemeren maakt een rondreis door Europa langs plaatsen die voor Couperus belangrijk zijn geweest, zoals Nice, Florence, Rome en München. Hij vertelt hierbij over het leven en werk van Couperus en legt uit hoe de mondaine, excentrieke schrijver telkens weer een antwoord zoekt op het vraagstuk van de wezenlijke menselijke tragiek: hoe om te gaan met het gegeven dat we meer willen dan we ooit kunnen krijgen?

Lees verder >>

Middeleeuwen en Renaissance bij Louis Couperus

Op zondagmiddag 19 januari zal in het Louis Couperus Museum in Den Haag een middag plaatsvinden met als thema Middeleeuwen en Renaissance bij Louis Couperus. De romans en andere geschriften van Louis Couperus staan nog volop in de belangstelling. Ook wordt naar zijn werk veel onderzoek gedaan. Veel van dat onderzoek richt zich op de historische belangstelling van Couperus, waarbij de meeste aandacht traditioneel uitgaat naar de Klassieke Oudheid. Terecht natuurlijk, want veel van zijn romans en verhalen spelen in het klassieke verleden.

Lees verder >>

Het hertalen van Couperus: toch een goed initiatief

Door Henk Wolf

Ik heb een irrationele aversie tegen hertalingen van negentiende- en twintigste-eeuwse Nederlandse literatuur. Die aversie wil ik hier – zoekend – proberen te verklaren. En daarna wil ik duidelijk maken waarom ik denk dat het hertalen van Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan toch een goed ding is.

Lees verder >>

De boeken die voorbijgaan – of niet, dankzij hertalingen

Door Michelle van Dijk

‘Hertalen en inkorten is de enige manier om literaire pareltjes van de vergetelheid te redden,’ stelde Marita Mathijsen vorig jaar in de Volkskrant. Ronald Giphart riep in radioprogramma De Nieuws BV schrijvers op om aan het hertalen te slaan. Als schrijver en leraar Nederlands voelde ik me geroepen: het eerste hoofdstuk van Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan had ik al eerder hertaald en plaatste ik diezelfde week nog op mijn blog.

‘Dit kan niet, Couperus is het niet meer,’ zei de één. ‘Mooi initiatief, goed gedaan,’ prees de ander. Over enkele weken verschijnt de hertaling bij Uitgeverij de Kleine Uil.

Maar toch weer even die vraag: waarom zou je Couperus hertalen?

Lees verder >>

Verschenen: Couperus Cahier XVII. Tot leven gewekte verbeelding. Couperus en het toneel

Tot leven gewekte verbeelding.

Op maandag 10 juni 2019 is in het Louis Couperus Museum in Den Haag het zeventiende Couperus Cahier gepresenteerd: Tot leven gewekte verbeelding. Couperus en het toneeldoor Rob van der Zalm.

De afgelopen honderd jaar zijn veel romans van Couperus bewerkt voor het toneel, van Eline Vere en De boeken der kleine zielen tot De stille kracht. Rob van der Zalm schetst in dit cahier de geschiedenis van deze bewerkingen, de verschillende invalshoeken en de keuzes waarvoor de bewerkers zich gesteld zagen. Hij doet dit tegen de achtergrond van de ontwikkelingen in het Nederlandse theater vanaf de jaren zeventig. Ten slotte probeert de auteur de lezer ervan te overtuigen dat nieuwe emoties te putten zijn uit oude romans en dat Couperus’ papieren personages een heel nieuw leven krijgen op het toneel. Het cahier is fraai geïllustreerd met foto’s van vele Couperus-voorstellingen.

Lees verder >>

Haagse romans

Door Marc van Oostendorp

Omslag ;Hartstocht achter de horden;

Den Haag is de fascinerendste stad van Nederland, de enige grote stad aan de zee, de enige stad met een duidelijk gevoeld standsverschil tussen de bewoners. En in de periode vanaf ongeveer 1860 tot aan de Eerste Wereldoorlog was Den Haag een stad die een enorme bevolkingsexplosie doormaakte.

Den Haag is in die zin misschien ook wel de literairste stad van Nederland. Natuurlijk wonen er in Amsterdam meer schrijvers, en trekken vooraanstaande Haagse schrijvers (S. Carmiggelt, J.J. Voskuil) zelfs al heel lang naar de hoofdstad. Maar het fenomeen van Haagse roman heeft geen parallellen elders. In Rotterdam is er misschien wat hoekige dichtkunst, in Utrecht is er Ingmar Heytze, maar echte genres kun je dat toch niet noemen.

Lees verder >>

6 april 2019, Leiden: Genootschapsdag Louis Couperus Genootschap

Echtpaar Couperus in riksja’sCollectie Spaarnestad Photo

De jaarlijkse Genootschapsdag van het Louis Couperus Genootschap vindt dit jaar plaats in Museum Volkenkunde in Leiden, op zaterdag 6 april. Het thema van dit jaar is ‘Couperus in Azië’. Coen van ’t Veer vertelt op deze dag over de zes overtochten naar Azië die Couperus binnen een bestek van vijftig jaar maakte. De reis per mailboot veranderde in die halve eeuw drastisch van karakter. Simon Mulder (redacteur van ons tijdschrift Arabesken) reisde Couperus bijna honderd jaar later na, ter gelegenheid van zijn voordracht over Couperus in de Nederlandse ambassade in Tokyo in december 2018. Hij zal ons deze middag leiden door het Japan dat Couperus hoopte te vinden, het Japan dat Couperus daadwerkelijk vond en het Japan van nu. Het volledige programma kunt u vinden op de website van het genootschap.

Wilt u zich ook onderdompelen in Aziatische sferen? Meld u zich dan snel aan! Iedereen is van harte welkom. De entreeprijs bedraagt  27,50 euro per persoon (donateurs en doza’s van het Louis Couperus Genootschap en amices van het Louis Couperus Museum betalen 22,50 euro per persoon), inclusief alle consumpties. U kunt zich aanmelden door op onze website een ticket te kopen. (Ga naar betalen.louiscouperus.nl, kies de knop ‘webshop’ en selecteer uw ticket.) Wij adviseren u dringend om u tijdig, maar in ieder geval vóór 25 maart aan te melden. Wij reserveren de plaatsen in volgorde van betaling. U ontvangt geen bevestiging van uw betaling, wij zetten u direct op de deelnemerslijst.

Van jonge mensen, de dingen, die nog komen gaan…

Door Peter Hoffman

Van oude menschen, eerste druk.

Een heuse rel rond Couperus, wie had dat anno nu nog verwacht? Aanleiding is het initiatief van neerlandica Michelle van Dijk om Van oude menschen, de dingen, die voorbij gaan te hertalen, om zo Couperus’ beroemde roman weer toegankelijk te maken voor jonge lezers. En dat is hoognodig volgens haar, want zijn proza is ‘veel te bloemrijk voor deze moderne tijd, met zijn herhalingen, de neologismen, de gallicismen, de puntjes… de uitroeptekens!! Maar dat wat nog het meest afwijkt van onze taal nu, is de zinsvolgorde (-lengte ook, ja). En geloof me, dat is dus iets waar een jonge lezer over struikelt’.

Eerst even iets over het misverstand dat Couperus’ taalgebruik en stijl mettertijd zouden zijn ‘verouderd’. De waarheid is dat Couperus’ manier van schrijven al ouderwets en ingewikkeld werd bevonden voordat zijn paarse inkt goed en wel was opgedroogd. En niet alleen door scholieren. Lees een willekeurige recensie van zijn werk uit die tijd, en je stuit steeds weer op dezelfde bezwaren: ‘de gemaaktheid van stijl en woordenkeus’, ‘het kwistig gebruik van Fransche uitdrukkingen’, ‘opzettelijke gekunsteldheid’, ‘verwrongen zinsconstructies’, enzovoort. Wat dat aangaat had Van Dijk honderd jaar geleden al aan de slag gekund. Lees verder >>

Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan: boekuitgave

Door Michelle van Dijk

Ja! Je leest het goed! Dit jaar nog komt mijn hertaling van Couperus’ Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan op de markt. Ik hoop dat het boek straks op vele scholen te vinden is en via verlanglijstjes voor Sint en Kerst weer in vele huishoudens een plek in de boekenkast krijgt.

De hertaalde versie is een volledige versie: dat wil zeggen dat ik geen zinnen of passages geschrapt heb. Maar in de taal is er wel degelijk wat veranderd: woorden en begrippen die wij nu niet meer kennen, zijn vertaald. De zinslengte en -volgorde is vaak aangepast. Zo kan ook iemand die niet thuis is in de taal en cultuur van meer dan honderd jaar geleden toch zonder voetnoten en academische inleiding meegesleept worden door het familiemysterie van de ‘oude mensen’ en door de meesterlijke vertelkunst van Couperus. Lees verder >>

Beleef Toscane met Couperus

(Ingezonden mededeling)

Louis CouperusSchrijver Louis Couperus (1863-1923) was dol op Italië. Hij hield van de zon, de mensen, de kunst, het landschap en het eten. Het Zuiden betekende voor hem een bevrijding uit de sombere benauwenis van zijn geboortestad Den Haag. Samen met zijn vrouw Elisabeth verbleef Couperus vele jaren in Italië, vooral in Rome en Florence. Over Italië schreef Couperus diverse moderne en historische romans en talrijke feuilletons, zoals die over zijn Italiaanse vriend Orlando. Wat zag, deed en at Couperus in Toscane, wat is daarvan in zijn teksten beland en wat kunnen wij daarvan tegenwoordig nog terugvinden? Die vragen vormen het uitgangspunt voor een bijzondere 8-daagse rondreis door Toscane, van 6 t/m 13 juni 2019, georganiseerd door Liliane Berendsen-Remmers, eigenaresse van Specialitalia, naar het succesvolle biografische en culinaire onderzoek van Couperus-kenner José Buschman. Lees verder >>

Tutoyeren bij Couperus

Door Michelle van Dijk

Louis CouperusEen kritische lezer viel in mijn hertaling van Couperus’ Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan over het tutoyeren tussen Lot en zijn moeder. Dat is een interessante en complexe kwestie. Die negentiende-eeuwers zijn namelijk niet zo consequent in het tutoyeren en vousvoyeren, in ieder geval niet bij Couperus, maar het is een breder voorkomend taalfenomeen, wat van alles te maken heeft met de geschiedenis van u, gij en jij. Laat ik me hier even beperken tot Couperus en een paar concrete relaties en aanspreekvormen in Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan, zodat ik de juiste keuze kan maken bij het hertalen. Lees verder >>

Met toe-eigening begon het verderf

Door Marc van Oostendorp

“Natuurlijk,” schrijft Jaap Goedegebuure op de laatste bladzijde van zijn recent verschenen Couperus Cahier, “je mag een schrijver nooit vereenzelvigen met zijn personage, zoals we braaf hebben geleerd toen we onze lessen in literatuur kregen”.

Het is een wat curieuze zin voor een emeritus hoogleraar in de literatuurwetenschap. Hoezo hebben we dat ‘braaf’ geleerd? Hadden we soms in opstand moeten komen toen het desbetreffende college aan ons werd gepresenteerd? Zit het soms eigenlijk anders? Maar waarom is het dan ‘natuurlijk’ toch wel het geval? En waarom komt er dan in de volgende zin een onherroepelijk ‘maar’ (‘Maar dat laat onverlet dat Couperus zelden iets heeft geschreven, zeker niet in de eerste persoon enkelvoud, dat zo rauw is, zo weinig gepolijst.”)? En hoezeer is dat rauwe en ongepolijste precies in tegenspraak met onze brave lessen? Lees verder >>

Vermodderd: hertaling Couperus

Door Michelle van Dijk

‘Wat vermodderd was, was vermodderd.’ Een prachtige zin uit Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan. Ik las het boek van Couperus voor mijn leeslijst. Tegenwoordig wordt Couperus ook nog wel eens voor de lijst gelezen. Als ik een klas dwing en help, dan lezen 30 van de 30 leerlingen zijn werk. Als ik dat niet doe, circa 0 tot 1. Ik maak mezelf maar even zo belangrijk als ik ben: leraren Nederlands houden oude literatuur levend.

Treurig is dan ook dat literatuurgeschiedenis geen vast onderdeel meer hoeft te zijn in de hbo-lerarenopleiding Nederlands. En dat terwijl het in het basisonderwijs ook al zo treurig is met lezen. Moet de oude literatuur dan maar in een vlotte vertaling? Marita Mathijsen zegt: ja, ‘in de hoop dat die literatuur toch mee blijft doen’. Ronald Giphart zegt: ‘Laat schrijvers hertalen!’ Schrijvers, hmm, ik denk neerlandici, maar soit, een bewerking brengt ook de oude werken weer tot leven. Ik sprak erover in Joop Café (podcast, zéér de moeite waard!). Lees verder >>

Nieuw verschenen: Couperus Cahier XVI door Jaap Goedegebuure

Op 15 april verscheen het zestiende Couperus Cahier: Stille venijnen. Verderf en verdervers door Jaap Goedegebuure over verderf en verdervers in het werk van Louis Couperus.

Couperus schreef over levensonmacht, spleen en onbehagen. Uitzonderlijk was zijn talent deze onderwerpen te vertalen in concrete situaties en vooral in overtuigende karakters. Zijn personages strijden tegen vreemde, stille krachten of belichamen die. Onder die personages is er één dat de bijzondere aandacht heeft getrokken van Jaap Goedegebuure: dat van de Verderver. In dit Couperus Cahier beschrijft Goedegebuure hoe die gevaarlijke verderver – van Bertie in Noodlot tot Bagoas in Iskander –  zich in Couperus’ romans en verhalen manifesteert en de veilige conventie bedreigt. In hoeverre liet Couperus zich hiermee in zijn ziel kijken? De auteur laat doorschemeren dat zo’n verderver dichter bij Couperus staat dan men zou verwachten van iemand die zo zorgvuldig het imago heeft opgebouwd van een verfijnd woordkunstenaar. Lees verder >>