Tag: lezen

Terug naar de grottekening

Door Marc van Oostendorp

Je mag van mij van alles en nog wat ter discussie stellen, maar niet de waarde van het lezen. Wie zegt dat ‘de jeugd nu eenmaal is opgegroeid met het internet’ en dat het dus heel begrijpelijk is dat ‘ze’ niet meer lezen, of dat ‘we er maar aan moeten wennen dat hetgeen wij als belangrijk beschouwen’ tegenwoordig ‘nu eenmaal niet meer zo belangrijk is’, of dat ‘we duizenden jaren geleden ook niet met boeken met elkaar communiceerden, maar met grottekeningen’, zo iemand drijft me tot razernij.

De barbaren!

Lees verder >>

Wat is de toekomst van het lezen? – Vlogboek over lezen #03

In deze video gaat Jörgen op zoek naar een antwoord op de vraag: wat is de toekomst van het lezen?

Over de serie Vlogboek over lezen: in vijf video’s behandelt Jörgen verschillende vragen die iets met lezen te maken hebben. Het wordt een ontdekkingstocht langs feiten, hardnekkige mythes en interessante weetjes. Van middeleeuwse auteurs naar schrijvende computers.

Deze video is mogelijk gemaakt door Stichting Lezen.

Bronnen:
-GfK, Rapportage Boekenbranche Meting 47 (2019) – https://www.kvbboekwerk.nl/consumentenonderzoek/consumentenonderzoek
-Leesmonitor (2020). Leesbeleving e-boeken. https://www.leesmonitor.nu/nl/leesbeleving-e-boeken
-Diana DeStefano & Jo-Anne LeFevre (2007). Cognitive load in hypertext reading: A review. https://doi.org/10.1016/j.chb.2005.08.012

Waarom lezen mensen? – Vlogboek over lezen #01

In deze video gaat Jörgen op zoek naar een antwoord op de vraag: waarom lezen mensen?

Over de serie Vlogboek over lezen: in vijf video’s behandelt Jörgen verschillende vragen die iets met lezen te maken hebben. Het wordt een ontdekkingstocht langs feiten, hardnekkige mythes en interessante weetjes. Van middeleeuwse auteurs naar schrijvende computers.

Deze video is mogelijk gemaakt door Stichting Lezen.

Aankondiging: Vlogboek over lezen

Een nieuwe serie: Vlogboek over lezen.

In vijf video’s behandelt Jörgen verschillende vragen die iets met lezen te maken hebben. Het wordt een ontdekkingstocht langs feiten, hardnekkige mythes en interessante weetjes. Van middeleeuwse auteurs naar schrijvende computers.

De serie Vlogboek over lezen wordt mede mogelijk gemaakt door Stichting Lezen.

Idee & presentatie: Jörgen Apperloo
Illustraties: Aart Taminiau (http://www.aarttaminiau.com/)

Opgenomen in de bibliotheek van het Nederlands Letterenfonds.

Muziek: EvolvingVibes – Fast Jazz Logo

Kunnen computers lezen?

 Door Marc van Oostendorp

Tijdens een interessante discussie, eind vorig jaar in Utrecht, probeerde een groep jonge onderzoekers me uit te leggen dat distant reading – de computer grote hoeveelheden teksten laten lezen om zo patronen op te sporen die je nooit kunt vinden door slechts een paar romans erop na te slaan –  heus zo lastig niet was als ik een paar maanden geleden had beweerd. Ze lieten me een aantal inderdaad interessante voorbeelden zien van werk dat ze daar in Utrecht doen, en ineens besefte ik waar het probleem lag: in het begrip lezen.

De computer kan natuurlijk teksten lezen als je daaronder verstaat: alle woorden langsgaan en tellen, zien welke andere woorden er typisch rondom een bepaald woord staan. Je kunt op die manier zelfs de stijl van een schrijver imiteren, zoals mijn collega Folgert Karsdorp heeft laten zien met onder andere een computer die ongeveer kon schrijven als Ronald Giphart.  Lees verder >>

Waarom we opgaan in literatuur

(Persbericht Radboud Universiteit)

Tijdens het lezen van een boek maak je bewust of onbewust voorstellingen van de wereld waarin de gebeurtenissen zich afspelen. Hierdoor voel je je meer verbonden met het verhaal en de personages. Meer empathisch ingestelde lezers reageren sterker op beschrijvingen van emoties en gedachten van de personages. Dat blijkt uit onderzoek van taalwetenschappers Marloes Mak en Roel Willems van de Radboud Universiteit dat op 1 december verscheen in Language, Cognition & Neuroscience.

‘Bij het lezen van een verhaal stellen we ons soms levendig voor hoe een bepaalde gebeurtenis eruitziet, we noemen dat mentale simulatie. Dit zorgt ervoor dat we makkelijker in een verhaal worden gezogen’, aldus Marloes Mak. Om te onderzoeken hoe mentale simulatie van invloed is op leesgedrag, deden Mak en Willems een oogbewegingsexperiment met ruim honderd proefpersonen, waarin ze onder meer onderzochten hoe lang mensen naar bepaalde passages of woorden kijken in literaire verhalen. Lees verder >>

De eerste LitLab-leesclubs staan online!

De LitLab leesclubs bieden een digitaal spelsysteem waarmee leerlingen in groepjes van 4 tot 6 kunnen discussiëren over een Nederlandstalige roman. Een virtueel kaartspel levert ze quiz- en discussievragen over de gelezen tekst. Leerlingen lezen de vragen van een smartphone of tablet. Momenteel zijn in samenspraak met docenten leesclubs opgericht voor zes recente romans, van Niña Weijers, Franca Treur, Hanna Bervoets, Koen Peeters, Murat Isik en Marjolijn van Heemstra. Dat aantal zal de komende maanden worden uitgebreid. Ook worden de leesclubs onderdeel van het lespakket dat voorbereidt op de Inktaap 2019. Lees verder >>

Lezen en Schrijven maakt het de leerling te moeilijk

Door Felix van de Laar

 

In Trouw van 15 mei stond een artikel over taallessen die bajesklanten elkaar geven. Een initiatief van de Stichting Lezen en Schrijven. In de gevangenis zullen laaggeletterden vast oververtegenwoordigd zijn; en als je niks te doen hebt is Nederlands leren een uiterst nuttige tijdsbesteding.

Voor je collega-gedetineerde die zo aardig is om je te onderwijzen, is het potentieel een dankbare bezigheid.

Verontrustend was de afbeelding bij het artikel. Een bladzijde uit het leerboek. De letters van het alfabet in hoofdletters en kleine letters, in een schreefloze heldere letter. OK. Maar daaronder, lijkt een toelichting te staan op de klinkers en op drie medeklinkercombinaties in het Nederlands. Dit staat er: Lees verder >>

Mijn afgunst

Door Marc van Oostendorp

Gisteren verscheen het boekje Topstukken uit de collectie van het Privaat Leesmuseum, waarin Ewoud Sanders zijn verzameling beeldjes van lezende mensen toont (die beeldjes staan op zijn privaat), en 50 schrijvers een stukje hebben geschreven over lezen. Gisteren hadden we al een voorpublicatie. Hier is mijn stukje.

Geen makkelijker manier om mij jaloers te maken dan door ergens te gaan zitten lezen. Het is een lentedag, de eerste dag dat jongens en meisjes buiten kunnen zitten zonder dat het onaangenaam is, maar helaas moet ik door het park lopen van de ene vergadering na de andere. En dan ga jij pontificaal op een terras zitten met een dik boek, waarin je ongeveer op een derde bent. Je vindt het kennelijk mooi, anders was je nooit zo ver gekomen. En je hebt nog een heleboel voor de boeg, je kunt daar blijven zitten tot het koud begint te worden.

Bij heel veel van de gelukkigste momenten in mijn leven had ik een boek bij me. Ja, ik ben natuurlijk getrouwd, dat was ook mooi, maar de gewone, alledaagse momenten dat ik ineens doorstroomd werd door een geluksgevoel – ik denk niet dat er één is geweest waar er op minder dan 2 meter afstand van mijn hongerige ogen een boek was. De avond dat ik in een supersnelle trein van Marburg door duister Duitsland naar het noorden reed, met een historische roman. De middag dat ik mezelf vrijaf had gegeven om op een bankje op het Amsterdamse Spui de nieuwste novelle van Philip Roth te lezen. Het moment dat eindelijk uit een ver buitenland een studie arriveerde over een taalkundige theorie die me belangrijk leek. Lees verder >>

Ode aan het lezen

Vandaag verschijnt het boekje Topstukken uit de collectie van het Privaat Leesmuseum, onder redactie van Ewoud Sanders (uitgever: Antiquariaat Digitalis, Amsterdam <bestelinformatie>), waarin 50 schrijvers en 2 illustratoren verslag doen van hun leesplezier. Hieronder staat het voorwoord, bij wijze van voorpublicatie.

Door Ewoud Sanders

Hoe het is begonnen, kan ik me niet precies herinneren. Ik kom graag in kringloopwinkels. Lang liep ik daar rechtstreeks naar de boekenafdeling, zonder op of om te kijken. Maar een paar jaar geleden zag ik in een van die winkels een leesbeeldje staan.

Of dit eerste beeldje meteen mijn hart heeft gestolen, weet ik niet meer. Sommige beeldjes zijn echt ongelooflijk lelijk of tuttig. Maar iets kan mooi van lelijkheid zijn. Bovendien: naarmate mijn verzameling groeide, begon ik de culturele waarde van die beeldjes in te zien – ik kom daar op terug.

Mijn eerste leesbeeldjes stonden een tijd in de keuken, maar dat bleek niet erg praktisch. Vervolgens verhuisden ze naar een van mijn boekenkasten, waar ik toch al met de ruimte moet woekeren dus dat was ook een slecht idee.

Uiteindelijk verplaatste ik ze naar de eregalerij: het kleinste kamertje in mijn huis, de bestekamer. Lees verder >>

Maartje Lindhout: Te lui om naar de bieb te fietsen

e-bookDoor Maartje Lindhout

Over 25 jaar is mijn leeftijd verdubbeld.

Als relatieve jongeling binnen de neerlandistiek gedraag ik me niet compleet ‘jong’ als het gaat om het medium van romans. Ik lees echte boekenboeken. Slechts één keer heb ik een volledig e-book gelezen, op een tablet, en dat was uit nood: het boek was in alle bibliotheken uitgeleend, ik kon het me niet veroorloven om het te kopen en ik was té nieuwsgierig naar de inhoud. Het lezen gaf me geen rust. Het voelde alsof ik scannend moest lezen, iets wat je over het algemeen toch meer gewend bent op een tablet of smartphone.

Want wat lees je zoal op die moderne en steeds meer vertegenwoordigde devices? Vooral WhatsAppberichtjes, Facebook-posts, tweets. En dan heb ik het nog niet eens over wat je allemaal alleen nog maar zíét op zo’n ding: foto’s, icoontjes, indelingen, overzichten, kernwoorden, alles gemaakt ten behoeve van gebruiksgemak en snelheid. Je hoeft de afbeeldingen en woorden niet echt te bestuderen. Vluchtig kijken en herkennen is voldoende. Van de verschillende leesstrategieën neemt het scannen de overhand.

Lees verder >>

Wie geen tijd heeft om te lezen, wil geen beter mens worden

Door Marc van Oostendorp

Word je van lezen een beter mens? Het wordt tijd dat er eens een antwoord op die vraag komt, en dat antwoord luidt: jazeker! Te lang hebben de lezers zich bescheiden opgesteld omdat er ooit, ergens, een kampcommandant een gedicht van Rilke las als hij thuis kwam van zijn werk.

We houden daar mee op, in deze tijd dat ongeletterden in Nederland fractievoorzitter van de grootste fractie in het parlement kunnen zijn, en in het buitenland president van het sterkste land ter wereld. Nu de barbaren zijn gekomen, wordt het tijd om te zeggen hoe het zit. Om het goede leven te leiden moet je voortdurend en je leven lang boeken lezen – serieuze boeken, en je moet goed lezen.

Ik vond het boek De goede lezer van Damon Young aanvankelijk wat verwarrend. Hij begint in de eerste bladzijden meteen allerlei boeken naar je toe te gooien, zonder duidelijk te maken wat hij daar nu eigenlijk mee wil. Lees verder >>

Deelnemers onderzoek leeservaring gezocht

Wanneer we literatuur lezen, gaan we vaak helemaal op in het verhaal en vergeten de wereld om ons heen. Soms zijn we slechts toeschouwers van de scènes die zich ontvouwen op de pagina’s, anders leven we ons zo in dat we de gebeurtenissen door de ogen van een personage zien. Hoe ontstaan beelden in ons hoofd als we zo geabsorbeerd raken tijdens het lezen van fictie? Hoe komt het dat we ons écht de held uit het verhaal voelen?

Op het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek en het Donders Instituut voor Brain, Cognition, and Behaviour in Nijmegen wordt onderzocht welke hersenprocessen betrokken zijn bij het lezen van verhalen. Zo vonden de onderzoekers dat de manier van vertellen sterk beïnvloedt hoe we ons inleven in een verhaal. Ook is het bekend dat literaire teksten de snelheid van lezen kunnen remmen en dat we die teksten daarom juist mooi vinden (zie blog). Uit een recent onderzoek blijkt dat de hersenenactiviteit tijdens het begrijpen van personages laat zien dat we onszelf daadwerkelijk in de personages verplaatsen (zie onze blog).

Voor een nieuw onderzoek naar leeservaring is Franziska Hartung in samenwerking met de jonge Nederlandse schrijver Martin Rombouts op zoek naar deelnemers voor een kort online experiment (10 minuten). Houdt u van lezen, of juist niet zo, maar kijkt u graag films of series? Dan zou uw bijdrage aan dit onderzoek van veel waarde zijn! In het online experiment gaat u een kort verhaal lezen, waarop u een aantal vragen wordt gesteld over uw leeservaring. Alvast bedankt voor uw deelname!

http://ems12.mpi.nl/leeservaring

Sociaal lezen

Door Marc van Oostendorp


Ik wilde het op de valreep van 2015 nog even gedaan hebben: een Twitter-enquête houden. Let maar op, aan deze nieuwe methodologie gaan nog serieuze artikelen gewijd worden in de vakbladen. Een groot succes was het bij mij niet, er deden slechts 72 volgers mee aan dit onderzoek – wat misschien iets te maken had met het feit dat ik het nog net in de dagen voor oud jaar wilde persen.

Maar ik heb het in ieder geval dan toch maar gedaan, en hier komen de resultaten:

Wat leren we hieruit? Een grote meerderheid van de mensheid, zoals vertegenwoordigd door de volgers van @fonolog, leest voor, tijdens en/of na het lezen van een boek ook nog eens na wat anderen over dat boek geschreven hebben.

Voor bedoeld

Het verbaast me ook eigenlijk niet.
Lees verder >>

Trots op wat je niet leest

Door Marc van Oostendorp
Terry Pratchett
Bron: Wikipedia

Een weinig besproken, maar belangrijk onderwerp: lezen is een bron van trots. Niet alleen de boeken die je wel gelezen hebt, maar ook de boeken die je juist niet gelezen hebt, kunnen mensen een enorme opkikker geven. De Amerikaanse redacteur Don Piepenbring schrijft erover in zijn blad The Paris Review (ja mensen, dat lees ik): de vreemde vooroordelen die je ertoe kunnen leiden om een bepaalde schrijver nooit te lezen.

Omdat die schrijver totaal niet jouw smaak is.

Hoewel je dat niet kan weten, omdat je immers nooit iets van hem of haar leest.

Lees verder >>

Promotie: Hedendaagse leesclubs zijn intelligent, actueel en populair

Het imago van de leesclub is misschien ouderwets, maar niets is minder waar. Marjolein van Herten, promovenda bij de Open Universiteit, komt in haar proefschrift ‘Learning communities, informal learning and the humanities’ tot de conclusie dat leesclubs moderne verenigingen zijn waarbij literaire onderwerpen stevig bediscussieerd worden en de sociale betrokkenheid tussen de leden groot is. De promotie vindt plaats op vrijdag 11 december 2015 bij de Open Universiteit in Heerlen.

Lezen in clubverband

Lezen is leren. Lezen verruimt je geest. Maar waarom is lezen in clubverband zo interessant? Van Herten geeft een helder antwoord op deze onderzoeksvraag. Informatie en ervaringen met elkaar delen is een sociale aangelegenheid. Als je een boek gelezen hebt, ben je in een andere wereld geweest en het is prettig om hierover met iemand anders te spreken die hetzelfde heeft meegemaakt.
Naast het sociale contact is het leeraspect erg belangrijk. Leden krijgen een beter zelfinzicht door de uitwisseling van diverse meningen over de boeken. De leden zijn vaak al fervente lezers en krijgen titels van boeken aangereikt die nog onbekend waren.

Lees verder >>

Lezen wordt juist beter digitaal

Door Marc van Oostendorp


Nu was er weer een journalist die ernaar vroeg: gaan we niet veel slechter lezen door computers? Ik had toevallig net het nieuwe boek Words Onscreen van Naomi Baron gelezen, dus ik wist wat allerlei onderzoek ervan zei, namelijk dingen die iedereen kan verzinnen die weleens een boek van een tablet heeft gelezen: je raakt sneller afgeleid. Op zo’n tablet word je voortdurend blootgesteld aan de verleiding om even je Facebook te controleren, een filmpje te bekijken of naar nieuwe muziek te zoeken. En voor je het weet ben je alweer vergeten dat je eigenlijk Het huis Lauernesse aan het lezen was.

De vraag is: is dat erg? Er is dus allerlei onderzoek dat laat zien dat mensen minder goed onthouden wat ze lezen, dat ze langzamer lezen, dat ze het zelfs wanneer ze een boek pakken, zich minder goed concentreren. Op een scherm is het een en al onrust: jullie bijvoorbeeld lezen dit stukje nauwelijks, springen met je oog alleen maar een beetje heen en weer en gaan na gemiddeld 38 seconden (ik verzin maar wat) door naar iets anders.

Daar kun je dramatische conclusies aan verbinden, en dat gebeurt dan ook volop. Maar de mensen die dat doen, bekijken de kwestie volgens mij op het verkeerde niveau: dat van het individu.
Lees verder >>

Waarom lezen?

Door Marc van Oostendorp


Waarom zou je boeken lezen? Daarover las ik dit weekeinde twee volkomen tegenovergestelde beschouwingen – een van een schrijver en een van twee populairemediapsychologen.

De schrijver was Christiaan Weijts in zijn column in De Groene () vraagt hij zich af hoe het komt dat moderne romanciers schrijven alsof het modernisme nooit heeft bestaan. Woolf, Proust, Joyce, het zijn ‘onnavolgbare eilanden’ gebleven, terwijl bijvoorbeeld de beeldende kunst sinds Matisse en Picasso onherroepelijk veranderd is.

Hoe komt dat? Misschien, schrijft Weijts, wordt de literatuur niet werkelijk als kunstvorm gezien. Er worden sinds het kubisme nog steeds “landschappen en bloemstukken” geschilderd, maar die worden niet meer als kunst gezien. Terwijl het realisme in de roman ook na Paul van Ostayen nog steeds “op het plankje literatuur” wordt geplaatst.

Maar waarom zou dat dan zo zijn? Dat vertelt Weijts niet.
Lees verder >>

De innerlijke stem…

Door Marc van Oostendorp

Als ik wat mensen onder de hersenscanner zou mogen leggen, dan zou ik geloof ik proberen uit te vinden hoe het zit met de innerlijke stem. Hoe vaak klinkt hij in een mensenhoofd? En vooral: hoe?

We weten inmiddels iets over de innerlijke stem tijdens het lezen, bijvoorbeeld uit Amerikaans onderzoek van een paar jaar geleden. Bij lezen is het natuurlijk het makkelijkst te onderzoeken: je weet welke zin er iemands hoofd binnenkomt en dus waar je naar moet zoeken. Dan blijkt dat tijdens het lezen inderdaad een specifiek hersengebied actief wordt: het gebied dat bedoeld is voor de verwerking van geluid, en nog specifieker dat van spraakgeluid.

Het is natuurlijk heel fijn dat we dat nu alvast weten, maar ik zou verder willen gaan.
Lees verder >>

Nederland Leest – ‘Alternatieve werkvormen’ Een vlucht regenwulpen

In november 2014 staat tijdens Nederland Leest Een vlucht regenwulpen (1978) van Maarten ’t Hart (1944) centraal. Deze roman, die een klassieker genoemd kan worden, is dan voor leden gratis te verkrijgen in de bibliotheek. Voor leeskringen, en voor iedereen die er belangstelling voor heeft, maakte de neerlandica Marlene Lunter een analyse van de roman, inclusief schrijversportret en discussievragen. Suggesties voor Alternatieve Werkvormen, dat eveneens op 1 oktober verschijnt, is geschikt om de roman op een alternatieve manier te bespreken.

Bestelwijze en kosten

De analyse met schrijversportret en discussievragen kost tot 1 oktober € 3,25, daarna € 3,95. De Alternatieve Werkvormen kosten tot 1 oktober € 2,75 daarna € 3,25. Bestel je ze samen dan betaal je tot 1 oktober € 5,25 daarna € 6,50. Maak het bedrag over op NL86 ASNB 070.83.33.869 t.n.v. M.H. Lunter te Gilze, vermeld om welk materiaal het gaat en je e-mailadres.
Lees verder >>

Het gevecht om het lezen

Vandaag is het Bloomsday!

Door Marc van Oostendorp

Dat het internet het lezen verdringt – meegaan met een boek, opgaan in een boek, ondergaan in een boek – dat is inmiddels al een oude klacht en misschien een die je op het eerste gezicht niet serieus zou nemen omdat hij in een lange geschiedenis past van soortgelijke klachten. Werd er toen wij kinderen waren niet al gezegd dat wij niet meer zouden lezen omdat er zoveel tijd opging aan de tv? En lazen wij terwijl onze ouders elkaar uit Neil Postman’s Amusing Ourselves to Death voorlazen, niet rustig verder in Oorlog en Vrede?

Toch is er een verschil. Die eerdere klachten over ontlezing betroffen – ondanks het woord ourselves in Postmans boek – altijd anderen. Het waren de jongeren die hun tijd verspilden met de bioscoop of de tv en daardoor niet meer aan lezen toekwamen. De klachten over internet gaan over onszelf: ze zijn gebaseerd op observaties van het eigen gedrag van degenen die erover schrijven.

Een mooi artikeltje is dat van de Britse schrijver Tim Parks (goede schrijver, lees zijn boeken) in The New York Review of Books, dat ‘Lezen: de worsteling‘ heet, en waarin hij beschrijft hoe lastig het is om nog te blijven lezen:
Lees verder >>