Tag: Joost van den Vondel

Langstlopende theatertraditie ter wereld herleeft in Amsterdam

Van 1638 tot 1968 werd Joost van den Vondels Gijsbreght van Aemstel altijd opgevoerd rond nieuwjaarsdag in de Amsterdamse stadsschouwburg; een record waar geen WestEnd productie aan kan tippen. Van 3 t/m 5 januari 2020 keert Theater Kwast voor het derde jaar op rij terug met de Gijsbreght van Aemstel in de resten van oude Schouwburg op de Keizersgracht –tegenwoordig Hotel the Dylan-  waar het stuk op 3 januari 1638 in première ging.  Kortom, de nieuwjaarstraditie schiet wortel op de plek waar hij ontstaan is.

Lees verder >>

Vondel over de Amsterdamse gouden eeuw

Door Marc van Oostendorp

Een van de mooie dingen van lezen, van goed lezen, is dat je zelfs in de op het eerste gezicht meest afgekloven teksten, die al door honderden anderen van commentaar zijn voorzien, ineens iets nieuws kan lezen. Dat doet de Nijmeegse promovenda Lilian Nijhuis voor in haar artikel ‘Voorbij het voorbeeld van Vergilius’ in het nieuwe nummer van het tijdschrift De zeventiende eeuw.

Lees verder >>

Vondel in Keulen

Door Jona Lendering

De Große Witschgasse in Keulen

Niemand leest Vondel nog maar hij zou de held kunnen zijn van de burgerlijke samenleving. Hij nam zijn verantwoordelijkheid en was bereid zijn mond open te trekken als dat zijns inziens nodig was. Prins Maurits had als militair genie een ereplek kunnen hebben in de Europese geschiedenisboeken, maar dankzij Vondels Stockske en Palamedes is prins Maurits voor eeuwig de man van de gerechtelijke moord op Van Oldenbarnevelt. Laat niemand zeggen dat literatuur bijzaak is.

Vondel is ook actueel. De burgerlijke samenleving garandeert gewetensvrijheid en in de Nederlanden misschien wel meer dan elders, want het was een van de redenen waarom men hier in opstand kwam tegen de Spaanse koning. Vondel kende het belang van deze waarde. Zijn geestelijke biografie staat in het teken van zijn keuze voor het katholicisme, een in die tijd niet populaire religie, in Holland hooguit gedoogd. Alsof je nu de islam omhelst. Maar een kwezelige bekeerling was Vondel niet, want hij kon moordend effectief schrijven over de uitwassen van religie, zie zijn Jeptha. En dan heb ik het nog niet over het simpele gegeven dat Vondels oeuvre een voorbeeld is van migrantenliteratuur. Vondel zou de held kunnen zijn van de burgerlijke samenleving.

Lees verder >>

Stokske

Door Wiel Kusters

Vermoedelijke stok van Johan van Oldenbarnevelt, Collectie RIjksmuseum

Veel aandacht van historici dit jaar voor Johan van Oldenbarnevelt, raadpensionaris van de Staten van Holland tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Na een politiek proces door onthoofding ter dood gebracht op het Haagse Binnenhof, 13 mei 1619.

Vondel eerde hem met een gedicht, dat in latere tijd door generaties middelbare scholieren verplicht gelezen werd.

Er is in dit ‘Stokske van Joan van Oldenbarnevelt, Vader des Vaderlands’ (1657) sprake van een wonderlijk verbond: ‘Mijn wens behoede u onverrot,’ zegt de dichter tegen de stok van de ter dood gebrachte staatsman, aan het begin van zijn gedicht. En de laatste regel luidt: ‘Nu stut en stijft gij nog mijn dichten.’ Het gedicht behoedt de stok en die stok houdt het gedicht overeind.

Mijn wens behoede u onverrot,
O Stok en stut, die, geen verrader,
Maar ’s vrijdoms stut en Hollands Vader
Gestut hebt, op dat wreed schavot;
Toen hij voor ’t bloedig zwaard most knielen,
Veroordeeld, als een Seneka,
Door Nero’s haat en ongenâ,
Tot droefenis der braafste zielen.
Gij zult nog, jaren achter-een,
Den uitgangk van dien held getuigen,
En hoe Geweld het Recht dorf buigen,
Tot smaad der onderdrukte Steên.
Hoe dikwijl strekt gij, onder ’t stappen
Naar ’t hof der Staten, stadig aan,
Hem voor een derden voet, in ’t gaan
En klimmen, op de hoge trappen;
Als hij, belast van ouderdom,
Papier en schriften, overleende,
En onder ’t lastig landspak steende!
Wie ging, zo krom gebukt, nooit krom!
Gij rustte van uw trouwe plichten
Na ’t rusten van dien ouden stok,
Geknot door ’s bloedraads bittren wrok:
Nu stut en stijft gij nog mijn dichten.

Vondel was zeventig toen hij deze regels schreef, bijna net zo oud als Oldenbarnevelt in 1619, het jaar van zijn dood. Het kan haast niet anders of Vondel heeft zich bij het schrijven van zijn ‘Stokske’ tot op zekere hoogte met Oldenbarnevelt geïdentificeerd. Nog sterker dan toen hij zijn ‘Geuze-vesper’ schreef, rond 1631, zal hij zich bewust zijn geweest van de grimmigheid van Oldenbarnevelts executie, de onthoofding van een oude man, wiens bloed toch al ‘in d’aders schier verstorven’ was. Lees verder >>

Constantijntje (en Rembrandts Ganymedes)

Door Wiel Kusters

Onlangs viel mijn oog weer eens op Vondels bekende ‘Kinder-lijk’ uit 1632, een gedicht zo vertrouwd dat men het, gedreven door een verlangen naar herkenning, in minder dan geen tijd doorleest, zonder daarbij nog te proberen het als nieuw te ervaren.

Constantijntje, ’t zalig kijndtje,
Cherubijntje, van omhoog,
d’IJdelheden, hier beneden,
Uitlacht met een lodderoog.
Moeder, zeit hij, waarom schreit gij?
Waarom greit gij, op mijn lijk?
Boven leef ik, boven zweef ik,
Engeltje van ’t hemelrijk:
En ik blink er, en ik drink er,
’t Geen de Schinker alles goeds
Schenkt de zielen, die daar krielen,
Dertel van veel overvloeds.
Leer dan reizen met gepeizen
Naar palaizen, uit het slik
Dezer werreld, die zo dwerrelt.
Eeuwig gaat voor ogenblik.

Waarschijnlijk stond mijn hoofd niet erg naar klanken: ik hoorde de ‘muziek’ van de vele rijmen niet meer en zag om te beginnen vooral de naam Constantijntje in zijn oorspronkelijke betekenis: de Standvastige. Vondels ‘zalig kijndtje’ vertegenwoordigt de standvastigheid met name in de laatste regels van het gedicht, waar hemelse paleizen tegenover de bedrieglijkheid en vergankelijkheid van de wereld worden geplaatst. De ‘werreld, die zo dwerrelt’ lijkt, wanneer Vondel het aldus formuleert, een wereld waarop het sneeuwt of een wereld van aanhoudend vallende bladeren. Verval en schone schijn. ‘IJdelheden’ inderdaad. Lees verder >>

Podcast over de oerpremière van Gijsbreght van Aemstel in de Amsterdamse Schouwburg

21 januari 1638. Het is alweer bijna drie weken geleden en het zoemt rond in Amsterdam: ben je al in die nieuwe Schouwburg geweest, heb je dat stuk van Vondel gezien? Het loopt storm! Na alle reuring vooraf over ongewenste roomse taferelen zijn er toch geen rellen uitgebroken. Integendeel: de reacties zijn enthousiast. Er wordt gezegd dat het stadsbestuur deze week eindelijk zal komen kijken, nu de kust veilig is. Ze kunnen moeilijk nog langer wegblijven!

In de podcast Gijsbreght van Aemstel – De Nieuwjaarsduik nemen Mathijs Deen, Imre Besanger, Frans Blom, Lia van Gemert en Sanne Hermans je in een half uur mee naar de opening van de Schouwburg aan de Keizersgracht op 3 januari 1638. Luister mee via Spotify of Podbean.

3-6 januari 2019, Amsterdam: Gijsbreghttraditie herleeft op de Keizersgracht

Op 3 januari 1638 opende de eerste Amsterdamse Schouwburg op de Keizersgracht haar poorten, met de première van Vondels meesterwerk Gijsbreght van Aemstel. In 1772 brandde deze Schouwburg volledig af. Alleen de toegangspoort en enkele muren en interieurresten bleven bewaard. Tegenwoordig huist hier het chique Hotel The Dylan. Van 3 t/m 6 januari 2019 keert Theater Kwast voor het tweede jaar op rij terug met de Gijsbreght van Aemstel in de oude Schouwburg op de Keizersgracht, dit jaar mét Kloris en Roosje.

Authentieke Gijsbreght van Aemstel

Ruim 375 jaar al trekt deze kaskraker van Joost van den Vondel volle zalen. Tot de jaren zestig opende de Gijsbreght op nieuwjaarsdag traditioneel het jaar in de Amsterdamse stadschouwburg. Theater Kwast probeert op de ontstaansplek het gevoel van de originele Gijsbreght.  Het verhaal van de mythische heer van Amsterdam, die op kerstnacht zijn stad probeert te beschermen tegen Kennemers en Waterlanders spreekt al eeuwen tot de verbeelding. Lees verder >>

Mooi Nederlands (5): zin

Door Marc van Oostendorp

Medewerkers van de afdeling Nederlandse Taal en Cultuur van de Radboud Universiteit kiezen deze week – de week tussen de oraties van Marc van Oostendorp en van Lotte Jensen, twee nieuwe Nijmeegse hoogleraren – mooie brokken Nederlands. We gaan van groot naar klein. Vandaag kiest Johan Oosterman een mooie zin – het begin van het tweede Egidiuslied.

(Bekijk deze video op YouTube.)

Mooi Nederlands (4): scene

Door Marc van Oostendorp

Medewerkers van de afdeling Nederlandse Taal en Cultuur van de Radboud Universiteit kiezen deze week – de week tussen de oraties van Marc van Oostendorp en van Lotte Jensen, twee nieuwe Nijmeegse hoogleraren – mooie brokken Nederlands. We gaan van groot naar klein. Vandaag Lilian Nijhuis over een mooie scene – uit de Gijsbrecht van Vondel.

(Bekijk deze video op YouTube.)

Marita Mathijsen: Waarom Nederlandse literatuur lezen?

Door Marc van Oostendorp

Deze week bezocht ik Marita Mathijsen, om haar te interviewen over haar zeer indrukwekkende biografie van Jacob van Lennep, Een bezielde schavuit. Dat was een heel interessant gesprek, over het ambacht van de biograaf, het belang van het vinden van een rode draad in iemands leden en over hoe Mathijsen in het werk van Toon Tellegen woorden aanstreepte om te gebruiken in haar boek over Van Lennep. Jullie kunnen dat lezen in het eerstvolgende nummer van VakTaal.

Aan het eind van die middag vroeg ik haar om een kort betoog te houden over het belang van het lezen. Zij kan dat, zomaar voor de vuist weg. Ik had door de schittering van haar betoog te weinig in de gaten dat mijn cameraatje protesteerde tegen de slechte lichtkwaliteit, maar het verhaal is er niet minder inspirerend om:

(Deze video bekijken op YouTube.)

Toneelstuk Gijsbreght van Aemstel keert terug naar oorspronkelijke schouwburg.

Op woensdag 3 januari 2018 presenteert Theater Kwast de voorstelling Gijsbreght van Aemstel in The Dylan Amsterdam, exact 380 jaar na de eerste uitvoering van het inconische stuk. Op 3 januari 1638 opende met deze première de eerste Amsterdamse Schouwburg aan de Keizersgracht, precies op de locatie waar nu The Dylan Amsterdam staat.

Theater Kwast is specialist in het spelen van theater uit de Gouden Eeuw en koppelt daarbij relevante historische locaties aan de opvoering van 17e -eeuwse theaterstukken. Voor The Dylan Amsterdam creëerde Kwast een voorstelling van een uur, die bezoekers door het gebouw voert om hen dit eeuwenoude theaterstuk én deze unieke locatie te laten ervaren. Lees verder >>

Uitvaart van mijn dochterken

Door Marc van Oostendorp

Uit onderzoek dat Kila van der Starre (Universiteit Utrecht) deze week presenteerde blijkt dat de poëzie in Nederland nog heel sterk een mondeling genre is: terwijl gedichtenbundels nauwelijks gekocht of gelezen worden, komen mensen regelmatig gedichten tegen in gesproken vorm. En dat vinden ze prettig. Vooral gedichten bij bijzondere gelegenheden doen het goed.

Daarom, droeg ik vanochtend op het balkon Uitvaart van mijn dochterken van Joost van den Vondel voor, een gedicht voor heel droeve omstandigheden.

(Deze video bekijken op YouTube.)

Vlogboek109 – Literatuurgeschiedenis / 17e eeuw: Renaissancetoneel

Een Vlogboekaflevering gericht op de literatuurgeschiedenis.

In deze video bespreekt Jörgen de ontwikkeling en professionalisering van het Nederlandse toneel onder invloed van de Renaissance aan het begin van de 17e eeuw.

Besproken werken:
P.C. Hooft – Warenar
G.A. Bredero – De klucht van de molenaer
G.A. Bredero – Spaanschen Brabander
Joost van den Vondel – Gijsbrecht van Aemstel

(Bekijk deze video op YouTube.)

Unieke Chinese tragedie van Vondel eindelijk gespeeld

In 1667 schreef Vondel een tragedie over de val van de Ming Dynastie. Een sidderend drama binnen de muren van de Verboden Stad. Terwijl de duistere vijand oprukt, probeert keizer Zungchin zijn familie, de Ming-dynastie en zichzelf te redden. Het stuk bleef ongespeeld. Op zondag 2 juli brengt Theater Kwast daar verandering in, dan voeren ze “Zungchin of de ondergang der Chinese heerschappij” eenmalig op, op de beeldschone binnenplaats van het Haarlemse Frans Hals Museum.

Het drama Zungchin of Ondergang der Sineesche heerschappye speelt in de Verboden Stad, waar de keizer na een volksopstand en het verraad van zijn eunuchen wordt verjaagd.  Zungchin is een voor de 17de eeuw zeer uitzonderlijke tekst, omdat hij geen Oosters exotisme ten tonele voert maar herkenbare emoties van de keizerlijke familie. Één van de meest memorabele scènes toont hoe de keizer en keizerin zich met hun kousenbanden hebben verhangen aan een boomtak. Joost van den Vondel schreef in 1667 als eerste Europeaan een literair werk dat zich geheel afspeelt in China. Lees verder >>