Tag: imperatief

Beter is er licht!

Door Astrid van Alem

Eind mei was ik in Berlijn bij een interessante workshop over niet-canonieke imperatieven. Eén van de praatjes werd gegeven door Erlinde Meertens en Sven Lauer van de Universiteit van Konstanz, over wat zij “melioratieven” noemen: zinnen met een imperatief-achtige betekenis waarin het woordje “beter” (of “besser”, of “better”) voorkomt.

  • Beter ga je naar huis.
  • Du gehst besser nach Hause.
  • You’d better go home.

Meertens en Lauer laten zien dat hoewel deze melioratieven enigszins op imperatieven lijken, ze over het algemeen een beperktere functie hebben dan imperatieven. Ze kunnen bijvoorbeeld niet gebruikt worden als aanbod:

  • Ga zitten.
  • Beter ga je zitten. [ongebruikelijk]

Lees verder >>

Onpersoonlijke bevelen

Door Marc van Oostendorp

De Algemene Nederlandse Spraakkunst, de grootste Nederlandstalige grammatica die we hebben, heeft in de afgelopen decennia in menig huisgezin grote verwarring gezaaid door de mededeling die ze doet over vormen zoals ‘Niet doen!’, waarin een onbepaalde wijs (doen) wordt gebruikt in plaats van een gebiedende wijs (Doe niet!). De ANS zegt daarover namelijk:

Dit gebruik komt vooral veel voor in opschriften, wanneer de aanspreking niet tot een bepaalde persoon gericht is. (…) Voorbeelden:

(12) Doorlopen!
(13) A.u.b. geen fietsen tegen het raam plaatsen.
(14) Niets buiten steken.
(15) Niet roken.
(16) (Op een deur: ) Duwen /Trekken.
(17) Voor gebruik schudden.

De grootste Engelstalige grammatica van het Nederlands, het Taalportaal, neemt dat idee over en zegt dat dit misschien te maken heeft met het feit dat deze vormen wat beleefder zijn dan gewone gebiedende wijzen (‘Doorlopen!’ is beleefder dan ‘Loop door!’). Waarom je vooral op aanplakbiljetten beleefd zou zijn, vermeldt het Taalportaal niet.

Lees verder >>

Zag mij!

Door Marc van Oostendorp

Elektronische post uit het oosten van Nederland! Hoe staat de taal er daar voor, volgens onze correspondent ter plaatse?

Mijn zoon (7) en mijn dochter (13) hoor ik iets zeggen dat mijn dochter (19) niet zegt: ‘Zag mij!’. Of ‘zag mijn gezicht!’
Ze geven ermee aan dat de gezichtsuitdrukking of de handeling alweer in het verleden ligt. Eigenlijk dus: ‘heb je gezien dat…’ Of: ‘Heb je mijn gezicht gezien?’
Even vroeg ik me af of ze dit elkaar hebben aangeleerd, en het dus iets is van binnen onze sibbe. Maar ik hoorde het een vriendinnetje van mijn dochter (ook 13) ook zeggen, en op het schoolplein van mijn jongste hoorde ik het een kind zeggen dat voor zover ik weet niet bevriend is met mijn zoon.

Als ik het op Twitter navraag, blijken anderen het wel te herkennen, al is het een beetje moeilijk de constructie af te baken. Ze is natuurlijk interessant omdat het lijkt te gaan om een gebiedende wijs in de verleden tijd. Lees verder >>

De betekenis van bevelen

Door Marc van Oostendorp

Ik ben de laatste dagen aan het lezen over de gebiedende wijs, de imperatief. Wat betekenen zinnen als Loop maar even mee, Sla nu de bladzijde om, Ga toch weg? Dat blijkt een behoorlijk ingewikkelde vraag, waarover semantici hun hoofd breken. (Zie bijvoorbeeld het proefschrift van Rosja Mastop uit 2006).

De reden daarvoor is dat veel taalkundigen denken dat de betekenis van een zin uit te drukken is in waarheid: iedere zin is waar of onwaar (of eventueel een beetje waar).  Wanneer Kobus zegt ‘Het regent buiten’ kan Krelus bijvoorbeeld zeggen ‘Ja, dat is waar’, of ‘Dat klopt niet’.

Het probleem is natuurlijk dat bevelen niet waar of onwaar zijn. Je kunt van alles zeggen na ‘loop maar even mee’, maar ‘dat klopt niet’ hoort daar redelijkerwijs niet bij.

Lees verder >>