Tag: homoseksualiteit

Van een vriendin. Over de eerste Nederlandse lesbische roman uit 1912

Door Sander Bink

Mag je het woord ‘lesbisch’ eigenlijk nog gebruiken? Geen idee, kom zoals u weet nooit buiten maar vang soms vagelijk iets op over malle afkortingen, GBH of iets dergelijks. Ik heb me als immer bij mijn leest te houden en die is helaas nu eenmaal voor een deel literair-historisch van aard. En, u vraagt wij draaien, ik vond iets wat u misschien zowaar interesseert.

Ik denk dat ik de eerste Nederlandse lesbische roman heb gevonden. Nu ja, ik wist dat al heel lang, maar als ik alles op moet schrijven wat ik weet dan zijn we morgen nog niet klaar.

Even om uw geheugen op te frissen in een korte literaire homonotendop: de eerst vermelde homoseksuele personages in de moderne Nederlandse letteren zijn bij mijn weten Ernest en Julien in Een luchtkasteel (1886) van Suze la Chapelle-Roobool. Daarna volgt in de jaren 1890 het werk van Louis Couperus, u welbekend, naadloos gevolgd door Jacob Israël de Haans Pijpelijntjes (1904) en Pathologieën (1908). In 1911 Exlers roman Levensleed maar de eerste homoroman waarin het goed in plaats van in totale ondergang afloopt is Charley van Heezens Anders uit 1918. Lees verder >>

Moderne letterkunde: lesbische liefde in literair proza uit de jaren twintig

In de nieuwe reeks ‘Moderne letterkunde’ worden recente publicaties uit letterkundige vakbladen gesignaleerd.

Door Gaston Franssen

Schrijvers zoals Gerard Reve en Anna Blaman zien we vaak als pioniers wanneer het gaat om de literaire verbeelding van de homoseksuele en lesbische liefde, maar er waren natuurlijk ook al eerder auteurs die zulke onderwerpen aansneden. Hoe deden die schrijvers dat precies en wat vonden lezers daar eigenlijk van? Die vraag stelt Aukje van Hout in een artikel voor Nederlandse letterkunde (22/2). Van Hout kijkt in haar bijdrage naar verschillende werken van twee schrijvers uit de jaren twintig: Edith Werkendam en Johan de Meester. Die werken maakten lesbische liefde bespreekbaar en ‘denkbaar’. Maar de waardering voor de twee auteurs liep sterk uiteen: zo werd het werk van de ene afgeserveerd, terwijl dat van de andere werd bejubeld. Hoe komt dat? Lees verder >>

Homo’s als mensen en als medische gevallen

Door Marc van Oostendorp

Het verschil tussen homo- en heteroseksualiteit is in de eerste plaats een literaire zaak, zo laat Mary Kemperink zien in haar aardige, onlangs verschenen Bert van Selm-lezing Literatuur als medisch zoeklicht. De homoseksuele identiteit (1850-1920). De eerste aandacht voor de verschillende seksuele voorkeur – en dan in de eerste plaats natuurlijk de ‘andere’ voorkeur, de homoseksuele – kwam van schrijvers als Verlaine met zijn cyclus Les amies over lesbische liefde.

De medische belangstelling kwam pas later, laat Kemperink zien, en in het begin gebruikten de medici vooral literair werk als empirische basis. In eerste instantie was dat omdat er verder nauwelijks beschrijvingen waren, maar zelfs toen homoseksuelen ten behoeve van de wetenschap hun bevindingen op papier zetten, bleven sommige geleerden toch liever de schrijvers volgen: want wat die homoseksuelen opschreven, daar kon weleens een heleboel van verzonnen zijn! Wat de schrijvers verzonnen hadden, was natuurlijk veel waarder. Lees verder >>

7 september 2017: 26e Bert van Selm-lezing, Leiden

Op donderdag 7 september 2017 zal in Leiden de zesentwintigste Bert van Selm-lezing plaatsvinden met de voordracht van prof. dr. Mary Kemperink (Universiteit Groningen) onder de titel: ‘Literatuur als mede-uitvinder van de homoseksuele identiteit’.

Literatuur heeft het vermogen om ons te ontroeren en te amuseren. Veel lezers zullen dit onderschrijven. Iets anders is dat literatuur, vaak op een tamelijk onmerkbare manier, onze blik stuurt op de wereld buiten het boek: op onze (directe en minder directe) omgeving, op de mensen die we daarin tegenkomen en niet in de laatste plaats ook op onszelf. Welke thema’s een gedicht of verhaal ook mag bestrijken, en wat voor soort personages er ook in mogen optreden, literatuur gaat als puntje bij paaltje komt altijd over mensen. En zo worden we geconfronteerd met personages die gedragingen, gevoelens en soms zelfs complete persoonlijkheden laten zien waarvan we voorheen het bestaan niet of nauwelijks vermoedden, of die we juist verheugd als een tweede ik begroeten. Literatuur reikt ons daarbij denkschema’s aan die we bewust of onbewust in de wereld buiten het boek gaan toepassen. In deze lezing zal worden geïllustreerd hoe spectaculair dit kan gebeuren door de rol te belichten die literatuur in de periode 1885-1925 heeft gespeeld bij het medisch, juridisch en maatschappelijk op de kaart zetten van de homoseksueel als iemand met een specifieke, herkenbare lichamelijke en psychische identiteit. Lees verder >>

Jacob van Lenneplezing door Mary Kemperink: Homoseksualiteit en het literair-historisch perspectief

Zesde Jacob van Lenneplezing door Mary Kemperink, hoogleraar Moderne Nederlandse letterkunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Donderdag 1 oktober 2015 om 20 uur in SPUI25 te Amsterdam.

Homoseksualiteit en het literair-historisch perspectief

In deze lezing zal het licht vallen op het concept ‘homoseksualiteit’ zoals dat gedurende de tweede helft van de negentiende eeuw via een kruisbestuiving van literaire en medische teksten tot stand is gekomen. ‘Homoseksualiteit’ als concept van een bijzonder soort identiteit is een negentiende-eeuwse uitvinding. De lezing van Mary Kemperink zal niet alleen gaan over het tot stand komen van dit concept, maar vooral over hoe de nu zogenoemde homoseksuele schrijver door diens eigen tijdgenoten werd gezien en hoe deze werd en wordt benaderd door latere historici. Wat is het literair-historische belang van de vraag of een schrijver ‘zó’ was? En wat betekent dat ‘zó’ dan eigenlijk? Rond deze vragen zal zij aan de hand van concrete figuren als Jan Kneppelhout en Willem Kloos een aantal overwegingen laten horen.


De spreker

Mary Kemperink heeft een zeer brede expertise in de negentiende-eeuwse letterkunde uit Nederland en Vlaanderen. Meer in het in bijzonder gaat haar aandacht uit naar de relatie tussen literatuur en wetenschap. Dat gebeurt dan aan de hand van verschillende thema’s zoals de evolutieleer, het vitalisme en een scala aan medische concepten (hysterie, de temperamentenleer, hypnotisme).


Jacob van Lenneplezing

De Jacob van Lenneplezing is een jaarlijks op de eerste donderdag van oktober terugkerende publiekslezing op het terrein van de Nederlandse literatuur en cultuur van de negentiende eeuw. Zij is, op initiatief van de leerstoelgroep Moderne Nederlandse letterkunde van de Universiteit van Amsterdam, de Werkgroep De Negentiende Eeuw en Academisch-cultureel centrum SPUI25 te Amsterdam, in het leven geroepen bij gelegenheid van het afscheid van Marita Mathijsen als hoogleraar Moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam om de negentiende-eeuwse cultuur onder de publieke aandacht te blijven brengen.


De lezing is gratis toegankelijk, maar u dient zich wel vooraf aan te melden. Dat kan vanaf medio september 2015 via de website www.spui25.nl.

Je kunt een hetero herkennen aan zijn klinkers

Door Marc van Oostendorp


Zeg me willekeurig wat en ik zal u zeggen wie u bent. Je kunt uit één gesproken zin al een enorme schat aan gegevens halen. Ja, die zin heeft waarschijnlijk een inhoud, maar die inhoud is meestal maar een fractie van alle informatie.

Aan de stem hoor je van alles over de emotionele staat van die persoon (is zij boos of is hij verdrietig?), over zijn of haar leeftijd, zijn of haar geslacht, zijn of haar sociale en geografische herkomst en zelfs over zijn of haar seksuele geaardheid.

Lees verder >>