Tag: Historie vanden stercken Hercules

Die historie vanden stercken Hercules als gratis e-boek ( pdf / epub )

Door Willem Kuiper

Achteraf kijk je niet alleen een koe in zijn kont, maar kun je ook constateren dat de druk van Michel Le Noir, Parijs 1500, niet voor de volle 100% overeenstemde met het exemplaar dat de Middelnederlandse vertaler gebruikt heeft. Meer dan eens heb ik een betere lezing gevonden in: Marc Aesbach, Raoul Lefèvre – Le Recoeil des Histoires de Troyes. Bern etc. 1987. Helaas is dat boek onscanbaar door het gebruikte lettertype en bovendien niet rechtenvrij. In 1997 verscheen als dissertatie: Mark Sanford, Raoul Lefevre, “Le livre du fort Hercules” (ÖNB cod. 2586): A Critical Edition, Ph.D., University of Pittsburgh, 1997, vi + 325 p. Tot mijn spijt heb ik dit boek tot op heden niet te pakken kunnen krijgen. Een keurige e-mail naar de University of Pittsburgh bleef onbeantwoord. Maar de druk van Michel Le Noir is meer dan goed genoeg om de Middelnederlandse vertaling tot in detail te kunnen volgen. Hoop dat ik ooit nog eens een masterscriptie onder ogen krijg waarin iemand de omgang van de sterke Hercules met het zwakke geslacht analyseert in het licht van het antieke Griekse antifeminisme, de contemporaine middeleeuwse opvattingen (zowel de literaire als de medische) over verliefdheid en liefde, en dit dan weer in combinatie met het liefdesleven van Philips de Goede, de man voor wie dit boek bestemd was, en die ook niet op een ‘koninginnetje’ keek.
     Om het schrijven van die scriptie te vergemakkelijken bied ik de lezers van Neder-L onder deze link een pdf-editie aan met daarin een tweetalige Historie vanden stercken Hercules. Voor wie alleen de Middelnederlandse tekst wil lezen in de druk van Jan van Doesborch bied ik onder deze link een epub-editie (in zip-formaat) aan. In beide edities heb ik een inhoudstafel opgenomen, die in het origineel ontbreekt, om het verhaal beter te kunnen overzien en het opzoeken van een hoofdstuk te vergemakkelijken.
     Een expliciet woord van dank ten slotte aan het adres van Ingrid Biesheuvel voor haar substantiële hulp bij het afschrijven van de druk van Michel Le Noir, en aan Hella Hendriks die zowel de Franse als de Middelnederlandse tekst gecollationeerd heeft. Zonder hun hulp zou ik onmogelijk in dit tempo dit soort boeken kunnen uitgeven.

Tot ziens bij het volgende feuilleton,

W.K.

P.S. Tot mijn ergernis heb ik na het on-line zetten van de pdf en de epub-editie toch nog een paar ongerechtigheden gevonden. Die zijn inmiddels verbeterd. Gelieve de laatste versie te gebruiken.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstuk [24]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstuk [23]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstuk [22]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstuk [21]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstuk [20]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstuk [19]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstuk [18]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstuk [17]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstuk [16]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstuk [15]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstuk [14]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstuk [13]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstuk [12]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstukken [10] en [11]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstukken [8] en [9]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstukken [6] en [7]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstukken [4] en [5]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : hoofdstukken [2] en [3]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules : Proloog, hoofdstuk [1]

Die historie vanden stercken Hercules
die veel wonderlike dinghen in sijn leven heeft ghedaen.
Sijn gheboerte was wonderlic, ende sijn leven was avontuerlic,
want hi menich vervaerlic beeste verslaghen heeft,
ghelijc men in die historie hier na verclaren sal.
Ende si is seer avontuerlic ende ghenuechlic om lesen.
Zoals gedrukt door Jan van Doesborch, Antwerpen 1521.

Die historie vanden stercken Hercules als feuilleton in Neder-L

Door Willem Kuiper

In 1521 (her)drukte Jan van Doesborch († Utrecht 1536) een uit het Frans vertaalde biografie van de Griekse held Herakles / Hercules. Die Hercules-biografie was geen op zichzelf staand werk, maar maakte deel uit van een grotere compositie: Le recueil des histoires de Troyes, samengesteld door Raoul Lefèvre, een literaire kapelaan in dienst van hertog Philippe III van Bourgondië (1396-1467), alias Filips de Goede. Voor deze stichter van de orde van het Gulden Vlies, schreef Raoul eerst een apologie voor Jason, de veroveraar van het Gulden Vlies en daarmee de patroon van deze prestigieuze orde. Jason was geen bigamist, legde Raoul uit, maar een slachtoffer van omstandigheden die hij niet in de hand had. Deze Histoire de Jason verscheen in / rond 1460 en werd diezelfde eeuw nog in het Middelnederlands vertaald (en recentelijk in hedendaags Nederlands). In de daarop volgende jaren werkte Raoul aan het Recueil, dat in 1464 verscheen, waarin hij de Trojaanse geschiedenis in een cyclisch perspectief zette. Troje werd niet één keer verwoest maar drie keer, de laatste keer in de Trojaanse oorlog die wij kennen uit de Ilias van Homeros / Homerus.
  Raoul maakte voor het schrijven van zijn boeken met bronvermelding gebruik van (onder andere) het werk van Boccaccio (1313-1375), met name van diens Genealogia deorum gentilium, een encyclopedie van de Griekse en Romeinse goden, aangepast aan de noden, wensen, eisen en smaak van zijn tijd. Als iemand dus iets leest dat in strijd is met wat hij of zij op het gymnasium heeft gehoord of gelezen, dan komt dat niet omdat Boccaccio een fantast was of dat Raoul niet goed bij zijn hoofd was of dat middeleeuwse mensen a-historisch en anachronistisch waren. Dat komt omdat het middeleeuwse referentiekader van de klassieke oudheid zoveel rijker en veelkleuriger is dan het onze, dat in zijn ‘ad fontes’ streven te vaak de ‘traditie’ negeert of verkettert. Raouls boeken zijn daarom voor mensen van nu inhoudelijk heel verrassend en laten zich nog altijd goed lezen, ook of zelfs in een Middelnederlandse vertaling.
  Als u zich altijd al afgevraagd heeft waarom middeleeuwse vrouwen doodsbang waren voor het krijgen van een tweeling of wie de uitvinder is van de Olympische spelen, wie het sacrament van het huwelijk in Afrika geïnstitutionaliseerd heeft of wie de bedenker was van een snurkend grafmonument dan gaat u de komende weken daarop eindelijk het verlossende antwoord krijgen. De editie is wederom tweetalig – ter vergelijking gebruik ik de druk van Michel le Noir, Parijs 1500, die heel wel door de vertaler gebruikt zou kunnen zijn – zodat de lezer kan zien welke informatie in de brontekst wél en niet van belang geacht werd voor de lezers van de Middelnederlandse vertaling. Na afloop zal een cumulatieve editie in pdf en epub volgen, waarin alle later opgemerkte foutjes verbeterd zullen worden.