Tag: Helena van Constantinopel

Helena van Constantinopel, hoofdstuk 9

Hoe de coninck van Engelant de schoone Helena troude.
[9]

   
Doen Helena een wijle tijdts in des conincx hof ghewoont hadde, soo aenmerckte hy haer deugdelijcke manieren ende is op een tijt met haer gaen spaceren ende hy begonste haer te vraghen van wat lande sy was ende van wat afkomst. Doen vielse op haer knien ende seyde: “Heere, en vergramt u niet, want ick en noeme mijn gheslachte niet, maer teghen den wille mijns vaders ben ick uyt mijn landt gevloden, want hy my fortselijck wilde trouwen, ende ben aldus avontuerlijck gekomen in u landt.”
     Ende de coninck dacht dattet een edel maecht moeste zijn om der gulden kleederen wille die sy aen hadde, ende hy hiefse vander aerden ende seyde: “Jonckvrouwe, ghy waert weerdich te zijn een coninginne. Daerom belove ick u te trouwen ende sal u maken coninginne van Enghelant!”
     Helena viel doen weder op haer knien ende seyde: “Heer coninck, by uwer gratien, het waer onwijsheyt dat ghy my trouwen sout, die niet en weet wie ick ben oft van wat lant, ende en heb anders geen goet dan de kleederen die ick aen hebbe …”
     Doen namse de coninck metter hant ende seyde: “Mijn uytverkoren vrouwe, ick hebbe goets genoech voor ons beyden.”
Lees verder >>

Helena van Constantinopel, hoofdstuk 8

Hoe de coninck Helena in den hof vont sitten.
[8]

   
Als nu Helena by nae doot in den boomgaert sat, so quam daer coninck Henrick spaceren met sijn edelen ende vondt de schoone maecht daer sitten ende seyde: “Jonckvrouwe, hoe komdy hier, en[de] wie heeft u kleederen so bedorven?”
     Doen seyde Helena: “Heere, en vraeght my nu niet meer, maer doet my een luttel broots of ’t herte sal my beswijcken.”
     Met dien viel sy in onmachte. Ende de coninck hiel haer hooft in sijnen schoot ende stack haer kruyt inden mont soo datse weder bequam. Doe vraeghde haer de coninck anderwerf hoe haer kleederen so vuyl waren. Doen seyde Helena: “Ick was in een schip met kooplieden op de zee, daer ons de roovers vonden ende doodense alle die int schip waren, sonder my. Ende de roovers wilden my verfortseren ende onteeren. Maer daer quam eenen grooten storm die het schip in stucken sloegh, ende sy verdroncken al die int schip waren, sonder ick, die kome ghedreven twee daghen ende twee nachten lanck op een stuck vanden schepe tot dat ick hier in desen boomgaert gekomen ben.”
     Als de coninck dit hoorde, hadde hy medelijden ende heeftse op een peert gheset ende binnen Londen ghebracht, want hem wel dochte datse een wel gheboren maecht was ende van edelen geslachte om datse met goude laken gekleet was.
   

*     *
*

Hoofdstuk 8 in een synoptische, tweetalige (Nederlands-Frans) editie, met daarin verwerkt de versie in De vrouwen-peerle en de druk van Jean Trepperel, Paris ca. 1510.
Een woord dat u niet kent, kunt u opzoeken in het on-line Woordenboek der Nederlandsche Taal

Helena van Constantinopel, hoofdstuk 7

Hoe Helena op haer knien viel, Godt aenroepende met seer groot betrouwen.
[7]

Doen den capiteyn vanden schepe Helena haer bede gheconsenteert hadde, soo vielse op haer knien, God aenroepende met devoter herten, ende seyde:
   
     Ghy weet, mijn Godt waerachtigh,
     Dat ick ontvloden ben met sinnen voordachtigh
     Mijnen vader prachtigh,
     Dat openbaerlijck is bekent.
     Maer my te beschermen en ben ick niet machtigh
     Sonder u goedertieren hulpe krachtig,
     Die ick ben verwachtigh
     Gelijck ander. O hemels Regent,
     U Goddelijcke ooghen tot my waerts wendt,
     Ende wilt my barmhertighlijck aensien,
     Dat ick mach blijven ongeschent.
     Wilt my behoeden, O Heer der Heeren!
     Behoet my van dese boeven hier ontrent,
     Dat ick magh blijven in mijnder eeren,
     Op dat ick magh uwen lof vermeeren.
Lees verder >>

Helena van Constantinopel, hoofdstuk 6

Hoe Helena te Sluys aen quam, ende hoe sy korts weder ter zeewaert trock, daer ’t schip vreesselijck bevochten wert, ende de roovers haer namen.
[6]

   
De schoone Helena is nae veel zeylens met ’t schip ghekomen ter Sluys in Vlaenderen, ende sy heeft den schipper wel betaelt ende aen hem oorlof ghenomen ende is ghegaen nae een klooster daer kersten nonnen in woonden op tribuyt onder den heere vander Sluys. Ende als Helena ’t klooster naeckte, soo bestonden alle de klocxkens van selfs te luyden, waer af de nonnen seer verwondert waren ende gingen alomme uytsien. Soo saghen sy een vrouwe komen vande zeekant, ’t welcke Helena was, ende sy ginghen haer tegen met kruycen ende vanen ende ontfingense. ’t Welck Helena seer verwonderde ende seyde datse des niet weerdigh en ware. Ende de nonnen baden haer datse by hunlieden blijven wilde, dat Helena haer beloofde, ende ginck mede in hun klooster.
Lees verder >>

Helena van Constantinopel, hoofdstuk 5

Hoe de coninck tot Clarisse quam, Helenen kamenier.
[5]

   
Als hem de kamerlinck dit geseyt hadde, so wert coninck Anthonis heel verstoort ende liep terstont tot haer camer, daer hy Clarisse vondt, welcke hy vraeghde waer sijn dochter was. Clarisse seyde dat sijt niet en wiste. Doen dede hyse vanghen ende seyde: “Ten sy dat ghy my mijn dochter wijst, ick sal u doen sterven!”
     Doen wert Clarisse vervaert ende viel op haer knien ende badt haers lijfs genade ende seyde: “Heer coninck, ick sal u de waerheyt segghen van u dochter. Gister avonts als wy slapen gaen souden, wildese haer selven dooden, dat ick nauwelijck keeren en mochte. Ende ick seyde haer dattet beter waer dat sy wegh ginge ende datse een schip huerde ende voer daert Godt beliefde. Ende als sy dit hoorde, so is sy t’schepe wegh ghegaen.”
     Doen wert de coninck gram ende dede Clarisse verbernen. Ende hy swoer by sijnder kroonen dat hy nimmermeer rusten en soude, hy en hadde sijn dochter gevonden. Ende heeft hem ghereet ghemaeckt met schepen ende mannen van wapenen, daer hy mede wech trock om Helena te soecken, die hy ghevonden heeft in twee-en-[der]tigh jaren daer nae.
   

*     *
*

Hoofdstuk 5 in een synoptische, tweetalige (Nederlands-Frans) editie, met daarin verwerkt de versie in De vrouwen-peerle en de druk van Jean Trepperel, Paris ca. 1510.
Een woord dat u niet kent, kunt u opzoeken in het on-line Woordenboek der Nederlandsche Taal

Helena van Constantinopel, hoofdstuk 4

Hoe Helena met een schip haren vader ontquam.
[4]

   
Helena verstaen hebbende den goeden raet van haer kameniere Clarisse, soo en wildese niet langer beyden ende heeft eenen gulden mantel om genomen ende gaf Clarisse een koffer met gout, ende sijn so onder hun beyden gegaen nae de haven dewijle dattet hofghesin sliep, ende ontweckten daer eenen schipper, tot wien Helena seyde: “Staet op haestelijck ende voert my met u schip in een ander lant, daer ghy wilt!”
     De schipper seyde: “Vrouwe, dat en derf ick niet doen, want u vader meynt u te trouwen, ende dat hy ’t vername als ick weder hier quame, hy soude my doen dooden …”
     Doen seyde Helena: “Vrient, ick sal u so veel gelts geven dattet u niet van noode zijn en sal wederom te keeren.”
     “Vrouwe, so sal ick u voeren,” seyde de schipper, “als het u belieft.”
     Ende aldus is Helena wegh ghereyst ende scheyde van Constantinopolen met weenende oogen. Ende Clarisse is weder int hof gegaen in haer kamer, daer sy op haer bedde ginck ligghen slapen.
Lees verder >>

Helena van Constantinopel, hoofdstuk 3

Hoe Helena half desperaet in haer kamer ginck, daer sy seer weende ende haer h[a]nden sloegh.
[3]

   
Als dit Helena van haren vader ghehoordt hadde, soo is sy van hem ghescheyden ende ginck in haer kamer, daerse seer groot misbaer maeckte, weenende ende haer handen wringhende. Klarisse, haer kameniere, dit ziende, wildese vertroosten, maer Helena en wilde daer niet nae hooren ende greep ’t swaert dat in haer kamer was, ende seyde met fellen woorden tot Clarisse: “Neemt dit sweert ende doot my daer mede oft ick sal ’t selver in mijn herte steecken!”
     “Vrouwe,” seyde Clarisse, “en weent niet meer. Ick sal u goeden raet gheven om uwen vader t’ontkomen. Wy sullen terstondt op de haven gaen, ende daer sult ghy eenen schipper hueren die u in een ander landt voeren sal, ende alsoo sult ghy uwen vader ontgaen.”
   

*     *
*

Lees verder >>

Helena van Constantinopel, hoofdstuk 2

Hoe den engel Gods den paus eenen brief bracht als hy offerhande dede op den outaer.
[2]
   

Als dit de paus gehoort hadde, soo badt hy sijnen swager dat hy hem lijden wilde tot des ander daeghs na dat hy offerhande ghedaen soude hebben, ’t welck de coninc dede. Als nu de paus des ander daeghs d’offerhande begonnen hadde, bad hy Godt met devotie dat Hy hem vertoonen wilde hoe hy ’t met sijns swaghers bede maken soude. Godt heeft sijn ghebet verhoort, ende daer is eenen engel gecomen, die eenen brief op den outaer leyde. Als de paus den brief sagh, soo las hy inden brief dat hy sijns swagers bede consenteren soude, want hy die niet ghebruycken en soude soo hy meynde. Doen was de paus verblijt, ende na d’offerhande heeft hy met besegelde brieven sijns swagers begheerte geconfirmeert.
     Doen was de coninck verblijt ende is gereyst na Constantinopolen om sijn dochter te trouwen. De welcke als sy haren vader sagh, so heeft sy hem seer vriendelijck willecom geheeten. Ende doen kuste de coninck sijn dochter aen haren mondt ende seyde: “Mijn lieve dochter, ghy sijt alleene die mijn herte bemint boven alle vrouwen der werldt, ende ick sal u trouwen, want u oom de paus heeftet my gheconsentee[r]t. Doen seyde Helena: “Ick en gheloove niet dat de paus macht heeft te consenteren dat tegens Gods wet is. Ende dit is tegen Godts wet. Ende daerom en sal ick u niet trouwen, al soudy my het een lidt vanden anderen doen trecken!”
     Ende na desen ende veel ander woorden dede de coninck sijn dochter slaepen gaen, ende hy gheboot datmen ’t hof behangen soude met tapijtserijen, want hy des ander daeghs haer trouwen wilde.

 

*     *
*

Helena van Constantinopel, hoofdstuk 1

Hoe de coninginne van Constantinopolen een dochter baerde welcke Helena genoemt wert, ende de coninck na de doot van sijn huysvrouwe op Helena verliefde.
[1]

   
Nae de gheboorte onses Heeren Jesu Christi, inden jare van .LXXX., was sint Clements paus te Romen ende had een suster die coninginne was van Constantinopolen, die groot ginck van kinde. Waer om de coninck, haren man, een bode sont tot sijnen swagher den paus, te vraeghen hoet hem beliefde datmen het kint soude noemen als Godt de vrucht verleent soude hebben. Soo ontboot de paus weder: Waert een sone soo sout Clement heeten, ende waert een dochter soo soudese Helena heeten.
     Als nu den tijdt der natueren volbracht was, soo baerde de coninginne een dochter, die Helena kersten gedaen wert. Ende sy wies op in alle deuchden om Godt te dienen, ende sy wert soo uytnemende schoon datmen haers ghelijcke niet en vont.
   
Ende als Helena vijftien jaren ou[t] was, so sterf haer moeder. Als de coninck nu sonder wijf was, soo sondt hy boden in alle landen om voor hem een vrouwe te soecken die soo schoon waere als sijn dochter Helena, diemen soo nieuwers en vont. Ten lesten wert hy ontsteecken met quade liefde op sijn dochter ende dachte die te trouwen tot eenen wijve, twelck hy haer oock te kennen gaf. Waer af sy seer verwondert was ende viel op haer knien [ende] badt met weenende ooghen ende seyde: “Och lieve vader, weest beter beraeden, want men vint vrouwen ghenoegh die ghy trouwen meucht met Godt ende met eeren al. En trout ghy my niet tot verdoemenisse onser beyder zielen!”
     Doen seyde de vader dat hy daer nae niet en vraeghde. Hy soudese trouwen, wien het lief oft leet waer.
     Doen seyde Helena: “Weet vader, dat ick liever sterven wil dan u trouwen!”
Lees verder >>

Het rauwe middeleeuwse leven van Helena van Constantinopel, de moeder van sint Maarten, als Neder-L feuilleton

Door Willem Kuiper

 
Vandaag vieren wij het feest van sint Maarten, bisschop van Tours, die ook hier te lande overbekend was. Denk maar aan de van oorsprong middeleeuwse kerken die zijn naam dragen: Groningen en Utrecht om de meest bekende te noemen. Sint Maarten behoort tot de weinige heiligen die de Reformatie overleefd hebben, toen de hele santenkraam bij het oud vuil werd gezet. Gelukkig voor hem viel zijn feestdag samen met een veel ouder Germaans feest, waarmee het begin van de donkere winter werd gemarkeerd. In mijn kindertijd was Sint Maarten in de Zaanstreek een serieuze kinderfeestdag, waarop kinderen na het invallen van de duisternis gewapend met een lampion van huis naar huis gingen om na het zingen van een Sint Maarten-liedje als beloning ‘snaai’ te ontvangen, een lokale verzamelnaam voor koek en snoep. Als het mooi droog weer was, zag je hele kuddes kleine kinderen vergezeld van wat moeders als herder met hun lichtjes door de donkere straten golven en hoorde je meerdere liedjes door elkaar. Elke kleuterjuf had zo haar eigen repertoire, dat weken van te voren werd ingestudeerd. Het feest is nog niet op de zwarte lijst gezet, maar de animo neemt per jaar af. Snoep is geen zaak meer om de straat op te gaan en daar moeite voor te doen.
     Ter nagedachtenis van deze goedgeefse heilige wil ik u op mijn beurt trakteren op het middeleeuwse verhaal over zijn moeder, Helena van Constantinopel, niet te verwarren met de moeder van Constantijn de Grote, die ook Helena van Constantinopel heette.
Lees verder >>