Tag: Germaanse talen

De Germanen zijn dood; leve de Germanen!

Door Peter Alexander Kerkhof

Wie afgelopen maanden de kranten heeft opengeslagen, heeft daar geregeld de naam Erkenbrand zien staan. Deze naam behoort toe een studiegenootschap dat Nederland wil behoeden voor islamitische ‘omvolking’ en gelooft dat ieder volk thuis hoort in zijn eigen land. Niet alleen hun rechts-nationalistische gedachtengoed, maar ook de naam Erkenbrand roept onprettige associaties op. Het gaat hier namelijk om een Oud- of Middelnederlands woord dat zowel ‘schitterend zwaard’ als ook ‘zuiverend zwaard’ of ‘zuiverende brand’ kan betekenen. En wat te denken van de Oudgermaanse leus truvon skapjithi mahti (trouw schept macht) die het genootschap in haar wapen voert? Het is wat mij betreft een bedenkelijke kreet want aan wie of aan wat wil het genootschap dat we trouw zijn? Lees verder >>

Kut als oudste Nederlandse woord en aanverwante etymologische kwesties

Door Peter Alexander Kerkhof

Etymologisch gezien zijn vagina’s razend interessante dingen. Enerzijds zijn vagina’s alledaagse lichaamsdelen en behoren ze daarom tot wat taalkundigen het basisvocabulaire noemen. We mogen daarom verwachten dat woorden voor vagina’s archaïsch lexicaal materiaal bevatten dat ver teruggaat in de prehistorie van de desbetreffende taal. Dit is bijvoorbeeld het geval met de Nederlandse woorden voor ‘hart’, ‘oog’  en ‘oor’ die direct vergeleken kunnen worden met verwante woorden in het Oudgrieks en Sanskriet. Anderzijds behoren woorden voor vagina’s vaak tot de zogeheten categorie van taboewoorden. Deze categorie is erg vatbaar voor ontleningen, expressieve formaties en metaforen. Dat is de reden waarom veel talen een relatief jonge term voor vagina gebruiken, een term die vaak extra gemarkeerd is door een expressieve fonologie (vgl. NL flamoes, Belgisch NL foef, Duits muschi en Engels pussy).

Toch gaat dit artikel niet over deze jongere formaties, hoe interessant ze ook mogen zijn. In dit artikel wil ik het hebben over de woorden kut en kont en hun etymologie. Meermaals hebben taalkundigen geprobeerd beide woorden etymologisch met elkaar in verband te brengen, een idee dat de moeite waard is om opnieuw onder de loep te leggen. Laten we beginnen bij het woord kont dat nu louter ‘achterwerk’ betekent maar dat in het Middelnederlands (MidNL cont en conte) zowel naar de vagina als naar de anus kon verwijzen (vgl. ook Engels cunt). We mogen daarom aannemen dat het Middelnederlandse woord een brede betekenis had zoals ‘onderste delen’ of ‘benedengebied’ dat naar gelang de context semantisch verengd kon worden. Lees verder >>

Batavistik

Von Philipp Krämer

Die Verschwörung der Bataver. (Rembrandt, PD)

Vor einigen Wochen auf der „Germanic Sandwich“-Konferenz in Münster konnte man etwas beobachten, das ich bislang eher aus der Romanistik kannte: Vorträge in verschiedenen Sprachen der Sprachfamilie, und fast alle verstanden einigermaßen, worum es ging. Egal ob der Vortrag auf Deutsch, Englisch oder Niederländisch war. Skandinavische Sprachen waren als Untersuchungsgegenstand vertreten, aber nicht als Vortragssprache – das wäre vielleicht auch schwieriger geworden. In der Romanistik ist man weniger realistisch. Dort wird gelegentlich erwartet, dass man ohne mit der Wimper zu zucken Portugiesisch versteht, wenn man mal Italienisch gelernt hat.

Nun hat die Romanistik auch eine längere Tradition, sich als fachliche Einheit zu verstehen, jedenfalls in der deutschsprachigen akademischen Welt und ein wenig auch in der internationalen Fachgemeinschaft (z.B. bei den Tagungen der Société de Linguistique Romane). Gäbe es einen ähnlichen Zusammenhalt bei der Forschung zu germanischen Sprachen – und der Erfolg des Germanic Sandwich scheint das nahezulegen –, wie sollte dann diese Fachrichtung heißen? Lees verder >>

Nehalennia – taalkundige oplossing voor een Zeeuws raadsel

Door Peter Alexander Kerkhof

Nehalennia
Nehalennia. Bron: Wikipedia

Tweeduizend jaar geleden, toen Zeeland nog niet uit verschillende eilanden bestond maar uit één groot veenmoeras dat door hoge duinen tegen de zee werd beschermd, vereerden de inheemse bewoners van dit gebied een godin met de naam Nehalennia. Deze godin is misschien wel de meest bekende godheid van ons voorchristelijke verleden. Waar namen als Wodan en Donar de meeste mensen niet veel zeggen, heeft vrijwel iedereen van Nehalennia gehoord. Ze is ons bekend door tientallen altaarstenen en votiefbeeldjes die in de afgelopen eeuwen uit de Oosterschelde zijn gevist. De godin wordt op deze stenen monumenten afgebeeld als een plechtstatige op een troon gezeten dame met een fruitmand in haar arm en een huilende hond aan haar zij. De altaarstenen dateren uit de Romeinse tijd en de votiefinschriften op deze stenen zijn dan ook in het Latijn geschreven. Haar naam daarentegen is overduidelijk niet Latijn en moet dus inheems zijn geweest. Uit de inscripties kunnen we opmaken dat Nehalennia door koopmannen en zouthandelaren werd aangeroepen om zeelui en vracht tijdens gevaarlijke reizen te beschermen. Verder is het enige dat we over deze geheimzinnige vrouw weten haar raadselachtige naam die lange tijd elke taalkundige verklaring trotseerde. Lees verder >>

Call for papers ‘Nederlands tussen Duits en Engels’ (A Germanic Sandwich 2017)

In zijn bekende boek uit 1956 toonde C.B. van Haeringen overtuigend aan dat het Nederlands niet alleen geografisch gezien het midden houdt tussen het Duits en het Engels, maar dat het ook taalstructureel een tussenpositie inneemt. Van Haeringen beklemtoonde in z’n verklaring van deze tussenpositie de historische verschuiving in het Nederlands in de richting van meer analytische structuren. Latere taalvergelijkende onderzoeken hebben echter niet alleen meer linguïstische fenomenen in de analyse betrokken, maar ook gewezen op structurele en typologische aspecten ter verklaring, en daarnaast inspiratie gezocht in psycholinguïstische en sociolinguïstische theorievorming.

Sinds 2005, het jaar waarin het verschijnen van Van Haeringens boek werd herdacht in Berlijn, bestaat er een conferentie die is gewijd aan de vergelijkende studie van Nederlands, Duits en Engels, nl. de ‘Germanic Sandwich’. Na edities in Sheffield (2008), Oldenburg (2010), Leuven (2013) en Nottingham (2015) wordt de volgende editie georganiseerd in Münster (Duitsland), op 17 en 18 maart 2017.

Lees verder >>

Van de Utrechtse doopgelofte tot Oudgermaanse runeninscripties

7 April 2016: Junius Symposium voor Jonge Oudgermanisten II
 
Op donderdag, 7 april, wordt in Leiden, na een een succesvolle eerste editie in 2015, voor de tweede keer het  ‘Junius Symposium voor Jonge Oudgermanisten’ georganiseerd. Dit symposium heeft tot doel jonge wetenschappers die onderzoek doen naar de Oudgermaanse talen en culturen bij elkaar te brengen. Het symposium wordt ondersteund door het LUCAS, het LUCL en de Vereniging van Oudgermanisten (VOG).
Programma
Het Junius Symposium biedt een podium aan jonge onderzoekers (MA-studenten, PhD-kandidaten en postdocs) in de Oudgermanistiek. De Oudgermanistiek omvat een breed scala aan sub-disciplines die over de verschillende taal-en-letterkunde-afdelingen (Duits, Engels, Nederlands, Taalwetenschap) van de Nederlandse universiteiten zijn verspreid: de sprekers op het symposium weerspiegelen deze diversiteit en tijdens het symposium zal de interdisciplinaire discussie centraal staan. Historici, taalwetenschappers en letterkundigen zullen elk hun eigen onderzoek naar de geschiedenis, taal en cultuur van de Germaans-sprekenden volkeren in de Middeleeuwen presenteren. De onderwerpen die aan bod komen variëren van de theologische achtergrond van de Utrechtse doopgelofte, tot de epenthetische klinkers in de oudste Germaanse runeninscripties, van de slagvelddieren in de Oudengelse epiek tot de woordvolgorde in ontkennende zinnen van het Middelhoogduits. Voor een overzicht van het programma kunt u deze link volgen.
 

Lees verder >>

Programma Junius Symposium

Op 7 april 2016 vindt in Leiden het tweede Junius Symposium voor jonge oudgermanisten plaats. Van slagveldstropers in Oudengelse heldenpoëzie tot klinker-epenthese in vroeg Germaanse runeninscripties, van de geschiedenis van sterke en zwakke werkwoorden in de Germaanse talen tot de Oudengelse glossen van de Lindisfarne Gospels, van negatie in het Middellaagduits tot de doop-rituelen van de Germaanse stammen in de vroege Middeleeuwen. Een interessante mix van sprekers, onderwerpen en benaderingswijzen ten aanzien van de taal, cultuur en geschiedenis van de Germaanse volkeren in de Middeleeuwen.

Meer informatie en het programma op de website van het Junius Symposium voor jonge Oud-germanisten.

Interrogating the ‘Germanic’: a category and its use in Late Antiquity and the Early Middle Ages

To be held at the University of York, 14-15 May 2016

This two-day conference is on the use of the categorical term ‘Germanic’ – frequently used as a linguistic category, ethnonym, or descriptive identifier for a range of forms of cultural and literary material. Frequently, the term is applied to peoples, languages, and material culture found in non-Roman north-western and central Europe in classical antiquity, and to these phenomena in the western Roman Empire’s successor states. It is often treated as a legitimate, all-encompassing term for the culture of these regions. Its usage is sometimes intended to suggest a shared social identity or ethnic affinity among those who produce these phenomena.

The concept has received substantial critical scrutiny, but discussion on its legitimacy has rarely taken place in a setting dedicated to dialogue and adequate representation of all participants. The few publications directly addressing this question tend to give voice largely to those opposed to the term, and others behave as if its legitimacy is beyond reproach. This conference aims to highlight a longstanding debate for a new generation of scholars by interrogating two opposing schools of thought, and shedding new light on issues manifest in present historical discourse.



Lees verder >>

Jonge Oudgermanisten: bestaan die eigenlijk wel?

Stel je voor: je bent een jonge MA-student die zich wil specialiseren in de oorsprong van het middelnederlandse voegwoord. Je bent ambitieus, getalenteerd en je hebt vakken in de belangrijkste Oudgermaanse talen gevolgd. Oudengels met hordes kirrende Tolkien-fans. Gotisch met luidruchtige studenten Vergelijkende Taalwetenschap. Oudhoogduits en Oudijslands bij de enthousiast gesticulerende emeritus-professor. Nu bereid je je voor op je meesterproef en wil je je oriënteren op een toekomst in de wetenschap. Wat doe je dan? Hoe kom je in contact met andere jonge onderzoekers en met de oude rotten in het vak?
           
Maar, zal je je afvragen, bestaan die studenten die zich interesseren in de Oudgermaanse talen eigenlijk wel? Welke economisch gemotiveerde twintiger volgt er nu in vredesnaam colleges Gotisch of Oudhoogduits? Gaat het niet per definitie om slechts een handjevol studenten? Gelukkig kunnen we je vertellen dat deze studenten weldegelijk bestaan. Wellicht geholpen door populaire fantasyliteratuur zoals The Hobbit en populaire tv-series zoals Game of Thrones en Vikings, zitten de colleges Oudengels, Oudijslands en Gotisch al jaren overvol. Een redelijk aantal van deze studenten overweegt een toekomst in de wetenschap. 

Lees verder >>

A Germanic Sandwich, Nottingham 2015, 2nd Call for Papers

 A Germanic Sandwich 2015 will be the fifth in a series of conferences in which Dutch is compared with its closest Germanic neighbours, English and German. The first edition took place in Berlin in 2005 to commemorate the appearance of Nederlands tussen Duits en Engels (‘Dutch between German and English’), a study by the renowned Dutch linguist C.B. van Haeringen. Subsequent editions were held in Sheffield (2008), Oldenburg (2010) and Leuven (2013). This two-day conference will take place on 24 and 25 April 2015 at the University of Nottingham (UK Campus).


We invite abstracts for talks of 20 minutes (+ 10 minutes’ discussion), in which Dutch is compared to German and/or English (other Germanic languages may of course be included as well). We welcome studies with a typological and/or comparative perspective, dealing with questions about structural aspects of the languages, their history or their status. Studies from a language acquisition or psycholinguistic perspective are also welcome. 

Lees verder >>

A Germanic Sandwich 2015. Call for Papers

A Germanic Sandwich 2015 will be the fifth in a series of conferences in which Dutch is compared with its closest Germanic neighbours, English and German. The first edition took place in Berlin in 2005 to commemorate the appearance of Nederlands tussen Duits en Engels (‘Dutch between German and English’), a study by the renowned Dutch linguist C.B. van Haeringen. Subsequent editions were held in Sheffield (2008), Oldenburg (2010) and Leuven (2013). This two-day conference will take place on 24 and 25 April 2015 at the University of Nottingham (UK Campus).

Lees verder >>