Tag: eigennaam

Wat als Gregor Samsa niet in een kever was veranderd, maar in een paard?

Door Marc van Oostendorp

Wanneer ik jullie ontroerende anekdotes vertel over mijn dochtertje, Cinzia, en wat voor grappige dingen ze gisteren allemaal zei, dan hangen jullie natuurlijk aan mijn lippen. Maar als ik daarna vertel dat Cinzia helemaal niet bestaat, worden jullie waarschijnlijk kwaad. Dat Cinzia zulke grappige dingen heeft verteld en dat ze niet bestaat, dat kan namelijk niet allebei waar zijn. Tegelijkertijd heeft geen enkele lezer van In de ban van de ring problemen met de gelijktijdige waarheid van de volgende twee zinnen:

  1. Frodo Balings is een hobbit die geboren is in de Shire.
  2. Frodo Balings is verzonnen door J.R.R. Tolkien.

Hoe zit dat? Waarnaar verwijst de eigennaam Frodo Balings in deze zinnen? Aan deze kwestie is een nieuw, speciaal nummer van het tijdschrift Theoretical Linguistics gewijd (€). De vraag is hoe de twee zinnen allebei waar kunnen zijn.

Het nummer wordt geopend door een artikel van de Groningse onderzoeker Emar Maier, die probeert een heel precieze, wiskundige theorie van ons begrip van eigennamen op te zetten – een theorie die je zou kunnen implementeren zodat een computer ook chocola kon maken van fictie. De overige artikelen zijn commentaar op Maier door andere geleerden, en een afsluitend woord van Maier zelf. Lees verder >>

Wie is het? Een naamspelletje

 Door Bas Jongenelen

Onderzoek toont aan dat ons gezicht erg lijkt op onze naam. Of dat onze naam lijkt op ons gezicht. Zo iets dus. Het woord ‘flutonderzoek’ ligt op mijn tong, maar zal ik hier niet gebruiken. Sterker nog: ik vind het zeer interessant allemaal. We hebben hier een mooie variant op het spelletje Wie is het? Er is alleen geen mogelijkheid om ja/nee-vragen te stellen, er is slechts de vraag ‘wie is het?’

Lees verder >>

Waarom er in 1916 zoveel kinderen maar één naam kregen

Door Marc van Oostendorp

attachment-1-35Ik hoor tot een onontdekte minderheid. Jullie weten niet wat het is: het leven moeten doorworstelen met slechts één voornaam. Altijd maar weer moeten uitleggen aan bevoegde instanties dat je inderdaad alleen maar zo heet. Nee, zelfs geen Marcus, dank u wel. En terwijl ik mijn hele leven al omringd ben door katholieken is er nergens een Maria te vinden in mijn paspoort.

Onlangs publiceerden Gerrit Bloothooft en David Onland een uitvoerig historisch artikel over de geschiedenis van de Nederlandse gewoonte om meer dan één voornaam te geven. Ze gebruikten daarvoor vooral gegevens uit allerlei databanken waarin die namen officieel geregistreerd werden, en gaan daarom vooral in op kwantitatieve gegevens.

Dat levert allerlei interessante inzichten op. Lees verder >>

De A-index

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (3/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 3.

obaamaaEen van de grote verschillen tussen een roman en Facebook is dat je je op sociale media maar zelden afvraagt wat iemands naam betekent. Een of andere jonge gast meldt zich met een vriendverzoek; die iemand blijkt Natan Haandrikman te heten. En zijn vriendin heeft Branda. (De persoon blijkt bovendien al in 2007 op Facebook te hebben gezeten, wat vrij uitzonderlijk, zij het niet onmogelijk, is voor een Nederlander.)

Nu, dat is allemaal vrij curieus, maar ik geloof niet dat ik er iets achter zou zoeken. Alleen nu het een romanpersonage betreft, begin je toch wel even te pluizen. Haandrikman is blijkens de Nederlandse familienamenbank een bestaande Nederlandse naam. In 2007 (het jaar dat Natan op Facebook ging) waren er 547 mensen die zo heetten; de meesten in Twente. De naam komt van een boerderij van iemand die Hendrik heette. Het is volkomen onduidelijk of dat gegeven ook maar enige rol gaat spelen in het enige verhaal.

Lees verder >>

Een boek voor Zilverliefje en Johannes Gerardus Josephus Maria

Door Marc van Oostendorp


De prijs voor de vrolijkste en meest enthousiaste taalauteur van het jaar gaat zonder enige twijfel naar Maarten van der Meer. Er is geloof ik geen Nederlandse uitgever die dit jaar géén boek over taal heeft uitgegeven, maar geen van die boeken is zo geschikt om aan je nicht cadeau te geven in december. Of die nicht nu Samantha heet of Florentine.

Het boek borrelt van de verbazingwekkende anekdotes over voornamen. Over de broers die Ronald en Donald Duk heetten; Donald kreeg op zijn trouwdag bloemen met een kaartje van de redactie van het vrolijke weekblad. Over de Marokkaanse Nederlander die zijn zoon in 2007 als Zacaria wilde aangeven bij het Haarlemse gemeentehuis – hetgeen geweigerd werd omdat de naam volgens de Marokkaanse (!) wet met een k gespeld moest worden. Over Johannes Gerardus Joseph Maria die sinds 13 februari 2013 officieel alleen nog Jo heet. Zo is hij van die initialen af – het laatste dat hem nog aan zijn katholieke achtergrond herinnerde: ‘Het voelt als een verlossing, om maar een katholieke uitdrukking te gebruiken.’

Namen zijn natuurlijk ook een fijn onderwerp. Vooral voornamen.
Lees verder >>

Marina Marina Marina

door Miet Ooms

Vorige week kwam in België ‘Marina’ uit, de verfilming van de jeugdjaren van Rocco Granata, de zanger van onder meer de wereldhit ‘Marina’. Over de film kan ik niet meer vertellen dan dat ik hem absoluut wil zien, en dat de kritieken unaniem lovend zijn. Maar in de slipstream van de film ontstond vorige week een taalrelletje, rond de naam en het woord Marina/marina. Er doken immers enkele Marina’s op (vrouwen die Marina heten, dus) die het niet leuk vinden dat hun naam in Van Dale de betekenis ‘ordinair meisje’ meekrijgt. Aangezien zij zichzelf niet als ordinaire meisjes beschouwen, eisen ze dan ook dat het woord uit Van Dale wordt geschrapt. Het leverde vorige week woensdag in het Eén-programma Volt een pittige discussie op (die je hier kan bekijken) tussen twee Marina’s (mèt hoofdletter) en Ruud Hendrickx, hoofdredacteur van de gewraakte Van Dale.

Wat uit deze discussie heel duidelijk naar voor komt, is het misverstand dat blijkbaar nog steeds aan het woordenboek Van Dale kleeft, en dat is dat een woord zijn bestaansrecht haalt uit het feit dat het in het woordenboek staat.
Lees verder >>