Tag: discourse analyse

Pas verschenen: Jan Renkema & Christoph Schubert. Introduction to Discourse Studies. New Edition

This new edition of Introduction to Discourse Studies (IDS) is a thoroughly revised and updated version of this successful textbook, which has been published in four languages and has become a must-read for anyone interested in the analysis of texts and discourses. Supported by an international advisory board of 14 leading experts, it deals with all main subdomains in discourse studies, from pragmatics to cognitive linguistics, from critical discourse analysis to stylistics, and many more. The book approaches major issues in this field from the Anglo-American and European as well as the Asian traditions. It provides an ‘academic toolkit’ for future courses on discourse studies and serves as a stepping stone to the independent study of professional literature. The chapters are subdivided in modular sections that can be studied separately. The pedagogical objectives are further supported by: Lees verder >>

‘Eigenlijk’ is eigenlijk best nuttig

 (Persbericht Max Planck Instituut)

Woorden als ‘inderdaad’ en ‘eigenlijk’ hebben geen inhoudelijke betekenis en roepen daardoor bij veel mensen irritatie op. Toch hebben ze nut, zo laten onderzoekers van het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek zien. Deze zogenaamde ‘discoursemarkeerders’ vergemakkelijken de taalverwerking en maken zo communicatie efficiënter.

Bij de jaarlijkse verkiezing ‘Weg met dat woord!’, georganiseerd door het Nederlandse instituut voor de Nederlandse Taal, eindigde eigenlijk in de top 10 van meest irritante woorden van 2017. Zonde, volgens Geertje van Bergen en Hans Rutger Bosker, onderzoekers aan het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek in Nijmegen. Zij onderzochten het effect van inderdaad en eigenlijk op luisteraars en zagen dat die na het horen van een van deze woorden hun verwachtingen over het verdere verloop van het gesprek direct bijstellen. Hun bevindingen worden begin september gepubliceerd in het Journal of Memory and Language. Lees verder >>

De flexibiliteit van ‘Ik hoor het u zeggen’

Door Guusje Jol

Kent u juristen? Dan is het goed mogelijk dat u hen wel eens hebt gehoord over de uitdrukking ‘ik hoor het u zeggen’. Of erger nog, dat die uitdrukking tegen u is gebruikt. In juristenland worden deze woorden namelijk bepaald niet neutraal gebruikt. Zie een tikkeltje gefrustreerd klinkend stukje van strafrechtadvocaat Peter Plasman. Hij schrijft dat ‘ik hoor het u zeggen’ standaard versluierd taalgebruik is om te zeggen ‘u liegt dat u barst’. Hij hoorde een onderzoeksrechter (rechter-commissaris) deze uitdrukking gebruiken tegen een verdachte. De advocaat was in woede ontstoken en had de rechter-commissaris gewraakt.

De uitdrukking ‘ik hoor het u zeggen’ heeft ook het onvolprezen boekje Taal is zeg maar echt mijn ding gehaald. Auteur Paulien Cornelisse merkt op: ‘Je hebt ook mensen die niet willen toegeven dat de discussie inmiddels een ruzie aan het worden is. Die zeggen bijvoorbeeld: ’Grappig dat je dat zegt,’ terwijl het helemaal niet grappig is. Of ze nemen hun toevlucht tot het zogenaamd neutrale: ‘Ik hoor het je zeggen.’ ’

De typering ‘zogenaamd neutraal’ is natuurlijk iets anders dan ‘je liegt dat je barst’. Maar Plasman en Cornelisse plaatsen ‘ik hoor het je zeggen’ allebei in een ongezellige context én suggereren dat er iets op een indirecte manier gecommuniceerd wordt.

De vraag is: waarom? Lees verder >>

Online seks blijkt pornografisch

Door Marc van Oostendorp

 

Cyberseks is natuurlijk wel een interessant onderwerp, maar ik vind niet dat Chrystie Myketiak er veel van maakt in haar artikel The co-construction of cybersex narratives, dat onlangs verscheen in het tijdschrift Discourse & Society.

Het uitgangspunt is interessant: wanneer twee mensen elkaar in een online spel of een chatbox ontmoeten, kunnen ze besluiten om cybersex te hebben. Die seks is dan een verhaaltje, maar van een bijzondere soort, namelijk een verhaaltje dat ze samen maken: de een vertelt wat, en daar reageert de ander dan weer op.

Dat levert op zich amusant proza op, met een bizarre mengeling van stijlen, zo van “The only sexual statement that she replies to directly is the first in Line 1 (‘perhaps I should fuck you’), which is not a question requesting her consent or a suggestion of a mutual or reciprocal activity, but a declarative assertion of an act to be done to her.”

Lees verder >>

700 milliseconden voor je ‘nee’ zegt

Door Marc van Oostendorp


In de categorie Kleine bevindingen die desalniettemin grote bevrediging schenken vandaag een onderzoekje dat Sandra Bögels en een aantal andere Nijmeegse onderzoekers volgende week op een congres in Göteborg presenteren, en waaruit onomstotelijk is aangetoond dat mensen een schokje in hun hoofd krijgen als op een vriendelijk verzoek onmiddellijk ‘nee’ volgt. Dat schokje blijft weg als je onmiddellijk ‘ja’ zegt, of als je even wacht met antwoorden.

Uit een groot aantal uit het ware leven geplukte en voor de wetenschap opgenomen echte conversaties tussen willekeurige Nederlanders en Vlamingen hadden de onderzoekers een aantal minidialoogjes geknipt waarin iemand een verzoek deed, of een uitnoding, of een aanbod, en waarop een ander reageerde met ja of nee. Het geluidsbestand van die dialoogjes werden met de computer zodanig gemanipuleerd dat er ofwel 300 ms ofwel 1000 ms pauze lag tussen het einde van de vraag en het begin van het antwoord. 1000 ms is een hele seconde en dat is een lange tijd (probeer het maar); 300 ms voelt daarentegen als een onmiddellijk antwoord.

De zo gemanipuleerde bestandjes werden vervolgens voorgelegd aan taalgenoten die in een hersenscanner lagen.
Lees verder >>

De betekenis van kleine herhalingen

Door Lucas Seuren
Halverwege de jaren 60 deed de Engelse taalfilosoof Paul Grice tijdens de Williams James Lectures aan Harvard zijn ideeën over de relatie tussen taal en logica uit de doeken. Hierin stelde hij onder andere dat mensen in hun taalgebruik zo beknopt mogelijk zijn. In de gesprekken die we van dag tot dag voeren wijken we continu af van dat maxime, maar die afwijkingen zijn volgens Grice altijd betekenisvol. Denk bijvoorbeeld aan herhaling. Ondanks dat puur inhoudelijk een herhaling geen nieuwe informatie in het gesprek brengt, herhalen sprekers zichzelf regelmatig. En dat doen ze niet voor niets: elke vorm van zelfherhaling heeft een bepaalde betekenis.
Een regelmatige voorkomende vorm van zelfherhaling is in 2004 beschreven voor de Amerikaanse sociologe/taalkundige Tanya Stivers. Zij liet zien dat sprekers van het Engels, en een aantal andere talen, regelmatig hun respons herhalen om te laten zien dat het project waar de andere spreker mee bezig is ongepast is. Dit ziet er dan bijvoorbeeld als volgt uit.

Kim: You might lose her?
Mark: No no no. We won’t lose her. She’s gonna quit
.

Lees verder >>

Een “oh ja”-momentje

Door Lucas Seuren

Voorafgaand aan een feestje enkele jaren geleden had ik met wat vrienden een discussie over de actrice Jessica Alba. Waarom is me inmiddels ontschoten, maar we probeerden op dat moment met alle macht op haar naam te komen – je had nog niet standaard vijf smartphones en drie tablets binnen handbereik op het even op te zoeken. Na dertig minuten zwoegen schoot het me te binnen, en uit de rest van de groep kwam een zuchtend oh ja
Herinneren
Dat gebruik van oh ja is een vrij bekende, en het is er een die we vaak tegenkomen in het dagelijks taalgebruik. Zie bijvoorbeeld het volgende dialoogje. B vertelt over een recent familiebezoek waar de familie voor het eerst met de auto kwam, waarna A vraagt of dat was omdat ze een nieuwe auto hadden.
A Hebben zij een nieuwe auto?
B Nou nieuwe auto, Wieneke is pas geslaagd!
A Oh jaaaaa! Oh, dat was ik helemaal vergeten joh.
A’s reactie op het antwoord is overduidelijk.

Lees verder >>

Tolken zijn geen robots

Door Marc van Oostendorp


Wie van huis vlucht door oorlog en ellende, en dan uiteindelijk terechtkomt in ons zompige moeras, krijgt uiteindelijk een plastic koffiebekertje in zijn hand gedrukt, en wordt voor een degelijk bureau gezet, waarachter een ambtenaar van de IND zit.

En dan ontstaat er natuurlijk een taalprobleem: de ambtenaar mag alleen Nederlands spreken, en de gemiddelde asielzoeker heeft natuurlijk niet voldoende tijd gehad om een inburgeringscursus te doen. En dus moet er ook een tolk bij zijn.

Susanne van der Kleij promoveert volgende week in Nijmegen op een proefschrift over de rol van de IND-tolk bij de asielaanvraagprocedure. Officieel ligt deze aan zeer strakke banden: de tolk mag alléén vertalen – niets toelichten, geen aanvullende vraag stellen, wanneer de asielzoeker ik zegt, daar geen hij van maken.
Lees verder >>

Masterclass ‘discourse analysis’ door prof.dr. Dominique Maingueneau (Sorbonne)

Datum: vrijdag 22 maart 2013

Locatie: Bungehuis 1.01, Spuistraat 210, Amsterdam
Tijd: 14.00-17.30 + borrel
Aanmelding: gratis, neem contact op met Eloe Kingma via OSL-fgw@uva.nl
Maingueneau ontwikkelde met behulp van centrale begrippen uit de linguïstiek (zoals enonciationshifters, deiktische woorden,  reported speech) een theoretische invalshoek voor het blootleggen van patronen in teksten die breed inzetbaar is. Zowel journalistieke teksten als preken, zowel literaire teksten als politieke speeches, ieder ‘discours genre’ heeft zijn discursieve  parameters maar ook zijn vertrouwde, door traditie gegroeide en bevestigde ‘ethos’ dat ons inzicht kan geven in achterliggende sociaal-culturele normen en waarden.
Lees verder >>

Gezocht: transcribent

De onderzoekster Galey Modan (Ohio State University) zoekt op korte termijn iemand die ongeveer 80 uur Nederlandstalige opnamen voor haar kan transcriberen. De ideale kandidaat is een moedertaalspreker van het Nederlands met ervaring met discourse-analytische transcripties. Het is vrij rechtlijnig werk, niet al te technisch, en betreft vooral sociolinguïstisch interviews en narrative, dus niet al te gecompliceerd om te transcriberen. In het ideale geval zouden de transcripties per eind september voltooid moeten zijn.

De beloning is in overleg, ongeveer 75$ per opname-uur. Eventueel kan in overleg een werkplek in Nederland geregeld worden, maar het werk kan ook van huis uit gebeuren. Meer informatie kan worden verkregen bij Galey Modan (gmodan@gmail.com).