Tag: dialectometrie

Hoe bepaal je de grens van een dialect?

Dit stuk verschijnt in het kader van de Nieuwsbrief Neerlandistiek in de klas. Het bevat geen origineel onderzoek, maar is een vereenvoudigde weergave van recent onderzoek op het gebied van het Nederlands, speciaal bedoeld voor leerlingen van de middelbare school.

Door Marten van der Meulen

Het zal je vast weleens opgevallen zijn: mensen spreken verschillend in verschillende delen van Nederland. Een iets andere klank, een uitdrukking, een woord: verschil kan er op allerlei niveaus zijn. En dat is alleen nog maar in de standaardtaal. Naast die taalvariëteit worden er nog steeds op heel veel plekken lokale taalvariëteiten gesproken, zoals dialecten of streektalen. Die lokale varianten zijn al lange tijd een dankbaar onderzoeksobject voor taalkundigen. Zij willen bijvoorbeeld vaststellen waar grenzen liggen tussen dialecten. Die onderzoeksvraag bestaat dus al lang, maar tegenwoordig zijn er allerlei nieuwe methoden beschikbaar om heel precies na te gaan waar het ene dialect stopt en het andere begint. Een aantal van die methoden werden gebruikt door twee taalkundigen om een oude scheidslijn in Noord-Limburg te evalueren. Wat bleek: de scheidslijn is zeker niet zo belangrijk als wel werd gedacht. Sterker nog: hij ligt eigenlijk ergens anders. Lees verder >>

Noordelijk dialect praat je achter in de mond

Door Marc van Oostendorp

attachment-1-38Wanneer je naar de volksuniversiteit gaat om een taal te leren, hoor je het nog wel eens iemand beweren: Russich spreek je “voor in de mond” uit, Duits “achter in de mond”. Ook over dialecten hoor je dat soort dingen weleens: wie dit of dat dialect wil imiteren, moet een plekje ergens in zijn mond vinden om het uit te spreken.

In de Nederlandse dialectologie was het idee, onder de naam ‘articulatiebasis’, ook enige tijd populair in de jaren dertig. Het idee was dat sprekers van dialecten ook net iets verschillende monden hadden, bijvoorbeeld omdat ze van net iets andere stammen waren die zich ooit in de Lage Landen vestigden.  Lees verder >>

PhD candidate working on the theoretical modeling of (partial) grammars and their visualization on geographical maps

This PhD project is part of the project Maps and Grammar (http://ifarm.nl/maps/home/). Maps and Grammar investigates the relation between the geographic distribution of linguistic variables (i.e. syntactic, phonological and morphological properties) and their organization in mental grammars. One of the central questions is if and how we can put (partial) grammars on geographic maps, instead of individual linguistic variables. Maps and Grammar includes the postdoc project Computing regions (quantitative analysis and visualization of complex linguistic variation data), the PhD project Inclusion Relations (implicational chains between linguistic variables), the PhD project Transition Zones (theoretical modeling of grammars in dialectal transition zones) and the PhD project advertised here, Grammaticometrics (modeling and visualization of (partial) dialect grammars). The other positions are already filled.
Lees verder >>

Kaartenbank Meertens Instituut online


De Kaartenbank van het Meertens Instituut komt vandaag online. Deze website biedt een uitgebreid overzicht van gepubliceerde en ongepubliceerde dialectkaarten en etnologische kaarten van de Lage Landen en bevat een index met 30.000 titels van kaarten waarop taal- of cultuurverschijnselen zijn getekend. Bij ruim de helft van de titels kan men direct doorklikken naar een scan van de kaart; op termijn zal een dergelijke link bij alle kaarttitels worden toegevoegd.
De Kaartenbank is het eerste actuele overzicht van taal- en cultuurkaarten die zijn getekend van het Nederlandse taalgebied. De kaarten dateren van eind 19de eeuw tot heden. Ze zijn afkomstig uit de omvangrijke taalatlassen die het Meertens Instituut in de 20e eeuw heeft gepubliceerd, en uit taaltijdschriften en monografieën. Daarnaast komen tweeduizend ongepubliceerde kaarten die al decennialang in de bibliotheek van het Meertens Instituut liggen nu via de Kaartenbank voor het eerst voor iedereen beschikbaar. Naast dialectkaarten zijn er ook volkskundige kaarten opgenomen, onder andere uit de beroemde volkskundeatlas waarover Voskuil in Het Bureau schreef.

Lees verder >>

Een langere Afsluitdijk, een bungelend Limburg

Je ziet wel eens van die kaarten waarop sommige landen wanstaltig opgeblazen zijn, terwijl andere zich nét op een paar pixels weten te handhaven. Op bijgaande wereldkaart bijvoorbeeld is Nederland nou eindelijk eens makkelijk te vinden, maar Eritrea – hoewel veel groter – nauwelijks. Dat komt doordat Nederland veel meer kooldioxide de lucht in blaast dan Eritrea, want dat is wat deze kaart in beeld brengt.

Klassieke cartografen als Mercator en Blaeu draaien zich om in hun graf, maar ik vind zulke kaarten – zoals trouwens de meeste kaarten – erg leuk. En ik denk dat er taalkundig meer mee te doen is dan ik tot nu toe heb gezien, op minstens twee manieren.