Tag: Cornelis Verhoeven

Zwoel

Wat betekenen woorden?

Door Marc van Oostendorp

Wat woorden betekenen, dat is een van de grootste raadsels van het menselijk bestaan. Neem een woord, een willekeurig woord, en probeer een goede, precieze en alles omsluitende definitie te geven. Wat is pakweg, mededogen, en wat doet het onderscheiden van medelijden? Wat zijn de precieze omstandigheden waaronder je kunt zeggen dat iemand smacht? Onder welke omstandigheden zijn we precies geneigd om eventueel te zeggen?

Dat heel precies te zeggen lukt bizar genoeg, geen mens. Je kunt bijvoorbeeld altijd wel uitzonderingen of verfijningen bedenken op wat het woordenboek zegt. Het zijn zelf woorden en toch kun je niet onder woorden brengen wat ze precies betekenen.
Lees verder >>

Beseffen en mijmeren

Aan het lijstje Nederlandse woorden dat lastig te vertalen is in andere talen – gezellig wordt meestal genoemd, mijn favoriet is uitwaaien – voegt de filosoof Cornelis Verhoeven (1928-2001) er één toe. In zijn boek Het besef. Woorden voor denken en zeggen  (Ambo/Baarn, 1991) merkt hij op dat de betekenis beseffen heel moeilijk precies in andere talen weer te geven is.

Wat betekent beseffen? Wat doet het precies anders zijn dan woorden als zich realiseren, zich bewust zijn, benul hebben enzovoort? Bij enkele tientallen woorden die gaan over denken en zeggen staat Verhoeven uitgebreid stil in Het besef. Dat gaat zo (over mijmeren):

Lees verder >>

Met een ernstig gezicht ‘broem, broem’ zeggen

Wij, leden van het Cornelis Verhoeven Genootschap (ja, door dit weblog te lezen, bent u daar ineens lid van geworden; u, die altijd tegen iedereen die het horen wilde vertelde dat u van geen enkele club lid zou worden, u kijkt daar wel even raar van op, hè? Maar niks aan te doen, zo is het leven nu eenmaal!), wij mogen natuurlijk graag lezen in de enorme stapel boeken, maar wij vinden het ook fijn om Verhoeven-anekdotes te delen.

Gisteren was ik op Facebook in gesprek met een logicus die me ineens een herinnering aan Cornelis Verhoeven (‘is dit de Cees Verhoeven die ik nog ken als hoogleraar Antieke Filosofie in A’dam?’) aan de hand deed:
Lees verder >>

Sapies doen

Nog even over het prachtige boek Een vogel in mijn buik dat Cornelis Verhoeven in 1975 schreef over de taalontwikkeling van zijn dochter Neeltje (die zichzelf Nena noemde). Verhoeven wist duidelijk niet veel van taalkunde. Vaak is dat heel verfrissend, maar soms zou je hem willen toeroepen: Het is wel degelijk te begrijpen, Kees! Gesteld natuurlijk dat je hem Kees zou mogen niemen.

Het aardige is namelijk dat Nena’s ontwikkeling in veel opzichten een modelgroei was, precies volgens het boekje. Een voorbeeld is het volgende fragment, dat Verhoeven schreef op 29 maart:

Lees verder >>

Nena (1,5 jaar): ‘Uiterst voedzaam’

“Ik weet niet of ik wel ooit voor iemand zoveel en een zo gedetailleerde belangstelling heb gehad als voor haar,” schreef Cornelis Verhoeven in 1975 over zijn anderhalf jaar oude dochter Neeltje. “Ik denk eigenlijk van niet en ik meen ook dat er geen aanleiding voor geweest is: kinderen vragen een indringender belangstelling dan volwassenen.”

In dat jaar maakte Verhoeven bijna dagelijks aantekeningen van de taalontwikkelingen van zijn dochter. Hij publiceerde het in misschien wel het ontroerendste taalboek dat ooit in het Nederlands verscheen, Een vogel in mijn buik. De taal van Nena.

Wie een kind ziet opgroeien kan zich alleen maar mateloos verbazen over de manier waarop het vakkundig en in korte tijd een woordenschat en een zinsbouw in de steigers zet, en ondertussen ook nog de details van de uitspraak onder de knie krijgt.

Lees verder >>

Nog meer herinneringen

Herinneren aan mijn moedertaal van Cornelis Verhoeven maakte allerlei dingen in me wakker. Herinneringen bijvoorbeeld, of beter gezegd: pogingen tot herinneringen.

Verhoeven publiceerde zijn boekje in 1978. Ik was op dat moment een kind in de stad waar Verhoeven leraar was — Den Bosch. Geografisch was het bovendien niet ver van het dorp dat hij beschrijft (Udenhout). Maar er waren inmiddels wel een heleboel dingen veranderd. Althans, dat denk ik, maar ik kan het me niet goed meer herinneren.

Lees verder >>

Herinneringen aan mijn moedertaal

Wat is het mooiste essay over het Nederlands uit de vorige eeuw over het Nederlands? Voor mij is dat Herinneringen aan mijn moedertaal van Cornelis Verhoeven. Zowel het boekje als de auteur zijn, ben ik bang, bezig om snel weg te zakken in de vergetelheid, maar daar horen ze niet.

Verhoeven was een filosoof en een classicus die stukjes schreef voor onder andere de krant De Tijd. Uit zijn werk komt hij naar voren als een beminnelijk mens die tegelijk eigenzinnig genoeg is om zijn eigen weg te gaan. Een mijmeraar die de wereld tegelijk heel precies ziet.

Die kwaliteiten zitten ook allemaal in Herinneringen.

Lees verder >>