Tag: constructiegrammatica

Uit kracht dan van de bevoegdheid

Door Ton van der Wouden

Promotieplechtigheid aan de UvA. Bron: Wikimedia

“Het is de doem van de taalkundige om voortdurend met zijn objekt van studie gekonfronteerd te worden”, aldus de laatste stelling, behorende bij het proefschrift van Jack Hoeksema (Groningen 1984). Dat werd maar weer eens bewezen toen ik nietsvermoedend een Leidse promotie bijwoonde. De kandidaat had zich met succes door het rituele spel van vraag en antwoord geworsteld, de commissie had zich teruggetrokken voor beraad en had haar (commissie is toch vrouwelijk?) plaats weer ingenomen achter de tafel, en de promotor kreeg het woord voor de rite de passage van de doctor-wording. De uitgesproken formule culmineerde in de volgende slotzinnen:

Volgaarne aanvaard ik de taak, mij door de rector magnificus der universiteit opgedragen. [staande] Uit kracht dan van de bevoegdheid, ons bij wet toegekend, volgens het besluit van de commissie, hier tegenwoordig, verklaar ik bij dezen u, [naam voluit] te bevorderen tot doctor. Ten bewijze hiervan zal u het diploma, door rector, secretaris en promotor ondertekend en met het grootzegel der universiteit bevestigd, ter hand worden gesteld.

Al tientallen malen had ik die formule gehoord, maar voor de eerste keer realiseerde ik me dat er iets bijzonders aan de hand is met die tweede zin. Wat doet dat dan midden in de complexe voorzetselgroep uit kracht van de bevoegdheid, ons bij wet toegekend? Dit voorbeeld staat niet alleen, andere voorbeelden van dit soort voegwoordelijke bijwoorden of partikels in complexe voorzetselgroepen met een voorzetseluitdrukking als hoofd zijn gemakkelijk te vinden: 

Lees verder >>

Pas verschenen: Aries Netwerk. Een constructicon

Aries_netwerk_coverTer gelegenheid van het afscheid van Arie Verhagen als hoogleraar Nederlandse Taalkunde aan de Universiteit Leiden werd op vrijdag 30 september het symposium ‘Neerlandistiek met stijl’ georganiseerd. Tijdens dit symposium is het eerste exemplaar van het boek ‘Aries Netwerk: een constructicon’ uitgereikt. In het boek wordt door meer dan 70 neerlandici, taalkundigen en taalwetenschappers uit binnen- en buitenland een even groot aantal constructies op uiteenlopende wijzen – van functioneel-beschouwend tot formeel-theoretisch – beschreven.

Constructies –  geconventionaliseerde verbindingen van vorm en betekenis – zijn voor taalgebruikers herkenbare patronen met een of meer vaste vormelementen en een specifieke functie: van versteende combinaties waarin alle elementen vastliggen (‘hoe je het ook wendt of keert’, ‘dat is echt een dingetje’, ‘kweenie’) en constructies met variabele slots (‘een schat van een kind’, ‘op het taalkundige af’, ‘Hij gromt en grauwt zich een weg door de tekst heen’) tot (bijna) volledig abstracte templaten, zoals de lijdende vorm en complementatie. Veel van dergelijke herkenbare constructies zijn noch in een woordenboek, noch in een grammatica te vinden, maar wel in dit constructicon.

Het voorwoord en de inhoudsopgave zijn hier te vinden Het boek (227 pagina’s) is in beperkte oplage te verkrijgen. Als je interesse hebt in een exemplaar, dan kun je contact opnemen met Alex Reuneker (a.reuneker@hum.leidenuniv.nl).

Vacature Ph.D-onderzoeker (doctoraatsbursaal) Nederlandse Taalkunde, Universiteit Gent

Aan de Universiteit Gent is er een vacature voor een voltijds (100%) Ph.D.-onderzoeker (doctoraatsbursaal) op een BOF-onderzoeksproject over de rol van stilistische variatie in grammaticale alternanties in het hedendaagse Nederlands (promotoren: Timothy Colleman en Gert De Sutter).

Het betreft een aanstelling voor twee jaar, die na een gunstige tussentijdse evaluatie verlengbaar is met een nieuwe termijn van twee jaar. De ingangsdatum is 1/10/2016. Lees verder >>

Ik had zoiets van: “Lang leve de van-citaties!”

Door Gillan Wijngaards
(student Nederlandse Taal en Cultuur, Leiden)

Ze zijn vaak een onderdeel van de top 10 grootste taalergernissen onder Nederlanders. Zinnen als Ik had zoiets van: “Nee dankjewel!” of Toen zei ik van: “Eindelijk” zijn volgens velen geen prachtige voorbeelden van de Nederlandse taal. Toch worden ze, ondanks de ergernissen, door iedereen overweldigend veel gebruikt: man en vrouw, rijk en arm, hoogopgeleid en laagopgeleid. Maar waarom? Wat is de functie van deze eigenaardige, gehate constructie? Iedereen die de zogeheten van-citaties onnodig vindt zou toch eens goed moeten opletten waarom en hoe ze eigenlijk gebruikt worden, want er zijn genoeg redenen voor het gebruik. Open daarom uw taalpuristische hart en omarm dit lelijke eendje van de Nederlandse taal.

Nog een jaar

De oorsprong van de van-citaties ligt waarschijnlijk bij de Engelse ‘I was like’– constructie. Lees verder >>

6 december: ‘Constructies in variatie en verandering’, Gent

Op vrijdag 6 december vindt de editie 2013 van het jaarlijkse Taal en Tongvalcolloquium plaats, in het gebouw van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letterkunde (KANTL) in Gent (Koningstraat 18). Het thema van het colloquium is ‘Constructies in variatie en verandering/Verandering en variatie in constructies’: op het programma staan 13 lezingen over aspecten van synchrone en/of diachrone variatie in de eigenschappen van (grammaticale) constructies in het Nederlands of verwante talen en/of over de rol van constructies in processen van taalverandering en -variatie.
Lees verder >>