Tag: Boccaccio

UB Göttingen digitaliseert Boccaccio’s Lustige historien oft Nieuwicheden, Melusine, Ulenspiegel en het nog altijd actuele Die conste ende maniere om broot ende vleesch, visch, wyn, gebraet, spijs, dranc ende den vryen kost te kryghen sonder ghelt

Door Willem Kuiper

Bron: UB Göttingen, 8 Fab. Rom. VI 1223

Vanochtend begon de dag goed met een e-mail uit Göttingen, verzonden door dr. Christian Fieseler, onder wiens zorg en verantwoording de digitalisering aldaar plaatsvindt: Mijn verzoek om enkele oude Nederlandse drukken te digitaliseren was ingewilligd.
     Veel van onze oude drukken liggen verspreid over Europa en dateren vaak uit de tweede helft van de zestiende eeuw of zijn soms nog jonger. Tegen de tijd dat die eindelijk aan de beurt zijn om door de digitale camera vereeuwigd te worden, als dat in chronologische volgorde gebeurt, schrijf ik allang voor www.de_hemel.org
     Dus toen er via Jan van Parijs en Rijckaert zonder Vreese contact gelegd was, ben ik zo vrijmoedig geweest om nog een paar verzoeknummers in te dienen. En zie hier het resultaat:
   
Vijftich Lustige historien oft Nieuwicheden Joannis Boccatij, Van nieus overgheset in onse Nederduytsche sprake door Dirick Coornhert, secretaris der stede van Haerlem. Pieter de Kater, Amsterdam 1612 [UB Göttingen, 8 Fab. Rom. I 6460:1]
De tweede 50 Lustige historien ofte Nieuwicheden Johannis Boccatii. Nu nieuwelijcks vertaelt in onse Nederduytsche sprake […]. Cornelis vander Plasse, Amsterdam 1613. [UB Göttingen, 8 Fab. Rom. I, 6460:2]
Een schoone ende wonderlijcke historie, diemen voor warachtich houdt, ende autentijck, sprekende van eender vrouwen gheheeten Melusine […]. Hieronymus Verdussen, Antwerpen 1602. [UB Göttingen, 8 Fab. Rom. III, 2011]
Van Ulenspieghels leven. Jan van Ghelen de Jonge, Antwerpen 1580. [UB Göttingen, 8 Fab. Rom. VI 1223]
Die conste ende maniere om broot ende vleesch, visch, wyn, gebraet, spijs, dranc ende den vryen kost te kryghen sonder ghelt. Weduwe Jan van Ghelen, Rotterdam 1610. [UB Göttingen, 8 Fab. Rom. X, 32]

Voor meer gedigitaliseerde drukken en handschriften raadplege men op Wikisource: Lijst van gedigitaliseerde Middelnederlandse handschriften en drukken in binnen- en buitenlandse bibliotheken

Die historie vanden stercken Hercules als feuilleton in Neder-L

Door Willem Kuiper

In 1521 (her)drukte Jan van Doesborch († Utrecht 1536) een uit het Frans vertaalde biografie van de Griekse held Herakles / Hercules. Die Hercules-biografie was geen op zichzelf staand werk, maar maakte deel uit van een grotere compositie: Le recueil des histoires de Troyes, samengesteld door Raoul Lefèvre, een literaire kapelaan in dienst van hertog Philippe III van Bourgondië (1396-1467), alias Filips de Goede. Voor deze stichter van de orde van het Gulden Vlies, schreef Raoul eerst een apologie voor Jason, de veroveraar van het Gulden Vlies en daarmee de patroon van deze prestigieuze orde. Jason was geen bigamist, legde Raoul uit, maar een slachtoffer van omstandigheden die hij niet in de hand had. Deze Histoire de Jason verscheen in / rond 1460 en werd diezelfde eeuw nog in het Middelnederlands vertaald (en recentelijk in hedendaags Nederlands). In de daarop volgende jaren werkte Raoul aan het Recueil, dat in 1464 verscheen, waarin hij de Trojaanse geschiedenis in een cyclisch perspectief zette. Troje werd niet één keer verwoest maar drie keer, de laatste keer in de Trojaanse oorlog die wij kennen uit de Ilias van Homeros / Homerus.
  Raoul maakte voor het schrijven van zijn boeken met bronvermelding gebruik van (onder andere) het werk van Boccaccio (1313-1375), met name van diens Genealogia deorum gentilium, een encyclopedie van de Griekse en Romeinse goden, aangepast aan de noden, wensen, eisen en smaak van zijn tijd. Als iemand dus iets leest dat in strijd is met wat hij of zij op het gymnasium heeft gehoord of gelezen, dan komt dat niet omdat Boccaccio een fantast was of dat Raoul niet goed bij zijn hoofd was of dat middeleeuwse mensen a-historisch en anachronistisch waren. Dat komt omdat het middeleeuwse referentiekader van de klassieke oudheid zoveel rijker en veelkleuriger is dan het onze, dat in zijn ‘ad fontes’ streven te vaak de ‘traditie’ negeert of verkettert. Raouls boeken zijn daarom voor mensen van nu inhoudelijk heel verrassend en laten zich nog altijd goed lezen, ook of zelfs in een Middelnederlandse vertaling.
  Als u zich altijd al afgevraagd heeft waarom middeleeuwse vrouwen doodsbang waren voor het krijgen van een tweeling of wie de uitvinder is van de Olympische spelen, wie het sacrament van het huwelijk in Afrika geïnstitutionaliseerd heeft of wie de bedenker was van een snurkend grafmonument dan gaat u de komende weken daarop eindelijk het verlossende antwoord krijgen. De editie is wederom tweetalig – ter vergelijking gebruik ik de druk van Michel le Noir, Parijs 1500, die heel wel door de vertaler gebruikt zou kunnen zijn – zodat de lezer kan zien welke informatie in de brontekst wél en niet van belang geacht werd voor de lezers van de Middelnederlandse vertaling. Na afloop zal een cumulatieve editie in pdf en epub volgen, waarin alle later opgemerkte foutjes verbeterd zullen worden.