Tag: biologie

De lineair-gebonden automaat in het mensenhoofd

Door Marc van Oostendorp

Het is een onderwerp waarover veel wordt gezegd, al zeggen de meeste zeggers ook dat er maar weinig over te zeggen valt: de evolutie van taal. Er is geen dierensoort die een subtiel en rijk communicatiesysteem heeft ontwikkeld dat ook maar in de verte lijkt op de taal van de mens. Maar waar komt die taal dan vandaan? Hoe is het menselijk taalvermogen geëvolueerd?

Het probleem is dat we natuurlijk geen fossielen hebben die er iets over zeggen: zelfs uit de botten van Neanderthalers kunnen we niet opmaken of zij konden praten. Toch is het natuurlijk een inspirerend onderwerp, zoals ook het nieuwe speciale nummer over ‘Evolutie van taal’ van het tijdschrift Current Opinion in Behavioral Sciences.

Een mooi artikel vind ik bijvoorbeeld dat van de bioloog Tecumseh Fitch. Hij wijst op een bekend kenmerk van taal dat door de taalkundige Hockett ‘dubbele articulatie’ is genoemd. Menselijke taal is op twee onafhankelijke manieren tegelijk gestructureerd. Aan de ene kant worden op zichzelf betekenisloze klanken zoals p, a en k aaneengeregen tot woorden en uitingen. Die structuurlaag noemen we fonologie. Maar woorden als pak hebben wel betekenis en worden in zinsdelen en zinnen gegroepeerd. Die structuurlaag noemen we syntaxis.

Lees verder >>

UG, Evolutie en E. coli: gemeenschappelijke trekjes

In reactie op mijn recente blogpost op Neder-L verweest Mark Dingemanse naar een artikel van Lenski et al uit Nature 2012. Dat artikel is inderdaad interessant, maar wel met een onverwachte twist. 

Een genverdubbeling in E. coli leidt tot een transcriptie factor die een mechanisme (Cit+) in werking stelt dat ervoor zorgt dat het organisme citraat kan metaboliseren. Het effect van de transcriptie factor is catastrofaal, dwz. het aangemaakte eiwit heeft repercussies die plotseling en totaal zijn. Er is geen half transport. Het soort van inzichten dat dit biologisch onderzoek oplevert is precies analoog aan de inzichten die wij in onze branche van linguistiek Principles and Parameters genoemd hebben. In feite waren de moleculair biologen en Nobel Laureaten Jacques Monod en François Jacob, de ontdekkers van regulerende genen, de intellectuele medestanders van Chomsky in het beroemde Piaget-Chomsky debat in de abdij van Royaumont in 1975. Eigenlijk kan deze vergelijking nog verder worden uitgediept. Wat generativisten UG (voor Universal Grammar) noemen, nl. één bouwplan voor taal, noemen Evo-Devo biologen ook UG (voor Universal Genome), nl. één bouwplan voor lichaam. Hetzelfde soort van problemen, hetzelfde type benadering, en tenslotte analoge resultaten (Michael Sherman 2007). 

Lees verder >>

Recursie en evolutie van taal

Vorige week besteedde Marc van Oostendorp in een blogpost aandacht aan een recent artikel in Trends in Cognitive Sciences van onder andere de Utrechtse taalkundigen Martin Everaert en Riny Huijbregts. Onder die blogpost ontstond nogal wat discussie. In het onderstaande bericht reageert Huijbregts op het commentaar van Mark Dingemanse (Max Planck Instituut) en Gosse Bouma (Groningen). 

De kritiek van Mark Dingemanse (hier voortaan MD genoemd) richt zich uitsluitend op evolutie van taal. Evolutie is in ons artikel geen hoofdmoot. Het komt slechts tweemaal voor in de hoofdtekst (sommige “outstanding questions” stellen vragen die soms deels betrekking hebben op evolutie, maar dat zijn vragen voor de toekomst).

De eerste keer (p4) wordt gezegd dat verschillende modules van taal (i.c. cognitieve en sensomotorische systemen) hun eigen evolutionaire geschiedenis hebben en dat mede daarom de koppeling van cognitie en perceptie/articulatie in natuurlijke taal een niet-triviaal en interessant probleem is. Deze stelling is behoorlijk algemeen en niet bepaald schokkend. Zouden er werkelijk biologen of anderen met enig inzicht in taal zijn die hier anders over zouden kunnen denken….?     

Wij eisen ijsvrij!

Door Marc van Oostendorp


Wat mensen ook goed kunnen: samen bidden en slogans roepen. Zet een groepje lieden bij elkaar en maak ze vroom of bijzonder verontwaardigd over het regeringsbeleid – binnen de kortste keren geven ze een demonstratie van dit wonderlijke vermogen.

Ik zag er afgelopen donderdag een demonstratie van, door de Britse psychologe Sophie Scott. Het was spectaculair en tegelijk heel simpel, jullie kunnen het best thuis ook eens proberen. Schrijf een paar zinnen op een stuk papier, geef dit aan een paar huisgenoten en vraag ze het tegelijkertijd voor te lezen.

Je zal iets opmerkelijks horen: ze kunnen het. Ze hebben het misschien nooit eerder samen gedaan, ze hebben jouw tekst nooit eerder gelezen, maar moeiteloos coördineren ze ineens hun ademhaling en komt iedere lettergreep er ongeveer tegelijkertijd uit. Kinderen kunnen het al; ik herinner me koude dagen op het schoolplein waar we het hele speelkwartier spontaan met zijn allen ‘wij eisen ijsvrij’ begonnen te roepen, tot er een leraar naar buiten keek en we er even spontaan bedremmeld het zwijgen toe deden.

Lees verder >>

Praten met je hond

Door Marc van Oostendorp

“Leg nu onmiddellijk de Telegraaf neer!” Wie weleens boos iets heeft geroepen tegen zijn hond, weet dat Fikkie op dat moment ineenkrimpt. Hoe kan dat? Kunnen honden menselijke taal verstaan? Nieuw onderzoek van de vorig jaar in Nijmegen gepromoveerde Hongaar Attila Andics laat zien dat er in zijn brein iets gebeurt dat lijkt op hoe de menselijke hersenen op gemopper reageren.

De onderzoekers legden honden én mensen onder de scanner en lieten ze naar opnamen luisteren van honden en mensen in verschillende omstandigheden. Sommige van de resultaten zijn niet zo verrassend: honden herkenden bijvoorbeeld hondenemoties dan mensenemoties en bij mensen was het omgekeerd.

De kern van de bevinding is wel nieuw: het is, mutatis mutandis, hetzelfde hersengebiedje dat oplicht bij Fikkie als bij jou en mij. (Ik ga er nu even voor het gemak vanuit dat honden Neder-L niet lezen.)
Lees verder >>