Tag: biografie

Wolkers’ waarheid

Door Marc van Biezen

Onno Blom laat in Het litteken van de dood, zijn biografie van Jan Wolkers, zien dat Wolkers geen onwaarheid sprak toen hij in de herfst van 2006 de toen net aangestelde biograaf meedeelde: Niemand is dichter bij de waarheid gebleven dan ik. Mijn leven en werk zijn één. Blom toont in zijn boek aan dat veel gebeurtenissen en verhalen in Wolkers’ romans en verhalen zich inderdaad werkelijk zo hebben afgespeeld in Wolkers’ leven. Ook blijken dialogen soms uitgeschreven gesprekken te zijn, die Wolkers heimelijk opnam op cassettebandjes: met familieleden in aanloop naar De doodshoofdvlinder, met zijn ex-vrouw Annemarie Nauta ter voorbereiding op Turks Fruit. Ook gebruikte hij brieven aan en van geliefden en vrienden, en zijn dagboeken.

Uiteraard is niet al het materiaal in de boeken autobiografisch – Wolkers vulde zijn herinneringen aan met fictie. Daarmee is Wolkers een voorbeeld van een schrijver van zgn. autofictie. 

Lees verder >>

Vegatariër, stadsdokter, patriot

Door Marc van Oostendorp

De titel van het nieuwe boek van de Bossche patriottenkenner Jacques Baartmans is sober: Pieter van Schelle (1749-1792). Veelzijdig en verlicht. Hij dekt wel precies de inhoud, en wat voor inhoud!

Er zijn mensen wiens leven je ook 250 jaar na dato nog inspireren. Pieter van Schelle was zo iemand: een man die zo’n beetje alle dingen die zijn tijd interessant maakte heeft meegemaakt, iemand die tenminste niet stil zat. Een man daarbij meestal de juiste keuze maakte en daarmee soms nog voorop liep ook: een heel vroege voorvechter van het vegetarisme, stadsdokter van Leiden, dichter, overtuigd patriot en uiteindelijk expat en drijvende figuur achter een Nederlandstalige uitgeverij in Duinkerken.

Baartmans heeft allerlei interessante details over Van Schelle naar boven gebracht. Zo geeft hij een uitvoerige bespreking van diens proefschrift dat een betoog was waarom de mens van nature geen vleeseter was. Een interessant argument daarbij was dat mensapen ook geen vlees eten (althans, dat dacht Van Schelle). Er is daarom wel gedacht dat Van Schelle een soort predarwinist zou zijn geweest, maar Baartmans laat overtuigend zien dat dit niet het geval was: Van Schelle wees naar de in zijn tijd bekende overeenkomsten in anatomie tussen mensapen en mensen zonder iets over de evolutie te zeggen. Aan de andere kant laat Baartmans zien dat Van Schelle ten onrechte vergeten is in een recente geschiedsschijving van het vegetarisme in Nederland, omdat hij wel degelijk een pionier was.

Lees verder >>

Niemand weet dat ik Frederike Harmsen van Beek heet

Door Marc van Oostendorp

De gedichten van Frederike Harmsen van Beek waren voor buitenstaanders niet te begrijpen. Ze werden geschreven voor bijzondere gelegenheden die bij publicatie reeds lang vervlogen waren, ze hadden titels als ‘twee raadselrijmen’ en ze bestonden uit een wonderlijke cocktail van stijlen en taalvormen. Harmsen van Beek hield ook zelf niet van mensen die probeerden haar gedichten te interpreteren, ze noemde zulke mensen taalwormen, ze had het idee dat ze niet snapten waar het echt om ging.

Waar Harmsen van Beek ook niet van hield: mensen die haar leven in de openbaarheid brachten. Ze had er slechte ervaringen mee: haar verhaal werd in handen van collega-schrijvers en van journalisten al snel het verhaal van drank en mannen en excentriciteit. Ze verzette zich ertegen, ze wilde de regie in eigen hand houden,

Het vereist, kortom, genoeg afstand tot je onderwerp om een biografie van F. Harmsen van Beek te kunnen schrijven waarin je ook nog probeert het literaire werk te interpreteren. Lees verder >>

Avondvullend programma rondom biografie Frans Kellendonk

Op 27 september aanstaande verschijnt Kellendonk. Een biografie, geschreven door Jaap Goedegebuure. Bij Spui25 te Amsterdam (locatie Oude Lutherse kerk) vindt om die reden een avondvullend programma plaats over Frans Kellendonk (1951-1990). Kellendonk is een van de belangrijkste schrijvers van zijn generatie: geroemd om de stilistische kwaliteit van zijn werk, spraakmakend én omstreden vanwege zijn niet zelden controversiële thematiek.

In zijn biografie schetst Jaap Goedegebuure Kellendonks intellectuele ontwikkeling en laat hij zien hoe persoonlijke ervaringen werden omgevormd tot verhalen en romans met een algemene geldigheid. Voor dit levensverhaal maakte hij gebruik van tot nu toe gesloten archieven en recentelijk opgedoken brieven en documenten. Ze werpen nieuw licht op een briljante stilist en een verbeten karakter. Lees verder >>

All-round onpraktischheid. Het leven en werk van Johan Andreas Dèr Mouw

Door Marc van Oostendorp

De ik-persoon in het beroemdste sonnet van Johan Andreas dèr Mouw (1863-1919) is heel onhandig: hij kan niks in huis, hij moet alles aan ‘haar’ overlaten en als hij dan doet zegt zij “dat dat geen werk is voor een man”. Gelukkig maar, denkt de lezer, dat hij die “onpraktischheid” compenseert met grote liefde voor die ‘zij’, fijn dat hij in ieder geval ‘grote adoratie’ voelt voor ‘haar vereelte handen’.

Die onhandigheid was misschien een autobiografisch detail, blijkt uit de biografie die Lucien Custers over Dèr Mouw schreef, en dat de passende titel Alleen in wervelende wereld draagt. Maar van die warme gevoelens bleek maar weinig. Dèr Mouw was ook sociaal juist heel “onpraktisch”. en behandelde in ieder geval geen van de drie grote liefdes in zijn leven met erg veel adoratie. Lees verder >>

Kanttekeningen bij Marita Mathijsen: Jacob van Lennep. Een bezielde schavuit.

Door Renaat J.G.A.A. Gaspar

Een mooi boek, een knap boek. Mooi van vormgeving, knap van inhoud. En vooral vol, bijna overvol met allerlei vermeldenswaardige feiten en gebeurtenissen.

Niettemin kunnen op een tweetal onderdelen van deze biografie enkele aanvullingen gegeven worden. Ze betreffen de eerste en de laatste roman van Jacob van Lennep: De pleegzoon en De lotgevallen van Klaasje Zevenster.

De pleegzoon

Over Van Lenneps eersteling, De pleegzoon, vermeldt Marita Mathijsen een aantal interessante aspecten, met name inzake de thematiek van dit boek (Mathijsen, pag. 253-257).

Het is bekend dat Van Lennep zijn inspiratie voor een publicatie vaak in andermans werk vond. Zijn eerste publicatie is zelfs niet meer dan een vertaling van het lange gedicht La Grace van Louis Racine. Ook zijn Nederlandsche Legenden zijn, hoe kan het anders, een navolging van Walter Scott in diens onovertroffen sfeertekening van het middeleeuws landschap in haar bewoners. Sommige gedeelten zijn zelfs een nagenoeg letterlijke ontlening aan Walter Scott en Lord Byron (p. 166). Lees verder >>

Verschijnt binnenkort: Biografie Joost Halbertsma 1789-1869

Triomfen en tragedies van een uitmiddelpuntig man

Na 150 jaar is er eindelijk een biografie over Joost Halbertsma. Het levensverhaal van deze oorspronkelijke denker en doener, deze ongewone dominee, letterkundige en redenaar, deze Fries die in Deventer woonde en heel Europa bereisde, is geschreven in een aantrekkelijke stijl en rijk geïllustreerd. In de biografie is veel materiaal uit het archief van Joost Halbertsma gebruikt dat nog nooit eerder beschreven of getoond werd. Dat levert een nieuw en rijk beeld op.

Samen met zijn tijdgenoot Jacob van Lennep was Joost Halbertsma één van de meest opmerkelijke schrijvers en sprekers van de negentiende eeuw. De mannen wandelden met elkaar, schreven elkaar brieven en ‘vochten’ over van alles en nog wat. Naast Van Lennep had Halbertsma ook veelvuldig contact met Willem Bilderdijk, Nederlands grootste dichter van die tijd. Lees verder >>

13 april 2018: Willem Witsen Lezing – Elisabeth Leijnse ‘Zeven levens van Willem Witsen’, Den Haag

Over Willem Witsen (1860-1923) zijn prachtige boeken verschenen. Maar dé biografie is er nog niet. Witsen was schilder, briefschrijver en fotograaf, stond op het snijpunt van twee eeuwen en verkeerde in verschillende sociale kringen en klassen. Zijn leven kan als casus dienen voor de reflectie over biografische mogelijkheden. Het spectrum reikt van de schildersbiografie, de netwerkbiografie, de brievenbiografie, de gendergerichte biografie, de lifechanging events-biografie, de postmoderne biografie, tot de digitale biografie. Met Willem Witsen als voorbeeld pleit Leijnse voor de biografie als interdisciplinaire geschiedschrijving.

Elisabeth Leijnse kreeg in 2016 voor haar biografie ‘Cécile en Elsa. Strijdbare freules’ de Biografieprijs en de Libris Geschiedenisprijs. Ze werkt als hoogleraar aan de universiteit van Namen (Namur).

Meer informatie: website RKD.

Lucebert en Mephisto

Door Marc van Oostendorp

Wim Hazeu is een fijne biograaf als je kortstondige maar heftige aandacht wil na je dood. Aandacht die je dan wel met je biograaf delen moet. Wanneer hij zijn boek geschreven heeft, trekt hij als een storm door de media, want hij kan heel goed geïnterviewd worden. Hij doet precies wat journalisten willen: over zichzelf vertellen, dat hij eigenlijk ook een dichter is, en dat hij vroeger tv-programma’s maakte en hoe hij reageerde toen hij een jaar geleden ontdekte dat je je in brieven antisemitisch hebt uitgelaten terwijl hij zijn boek eigenlijk net had afgerond. Dat zijn verhalen waar journalisten van smullen.

De ontdekking krijgt daardoor de dynamiek van een mediagebeurtenis. Snelle emoties, hapklare conclusies. En nu, een paar dagen, later ebt het alweer weg.

Ook het boek Lucebert draagt de sporen van grote haast om naar buiten te komen met dit pijnlijke, maar onmiskenbaar spectaculaire verhaal. Lees verder >>

Meelynchen

Door Marc Kregting

Geen vrees – niet nog een mening over de scoop dat Lucebert op 19-jarige leeftijd verregaande nazisympathieën koesterde. Wel toonde het bericht, en de ontvangst ervan, op meer manieren dat de orde der dingen nogal ingrijpend is veranderd.

Om te beginnen onderstreepte het een maatschappelijke verdeeldheid, die lang met het begrip ‘polarisatie’ is aangeduid. Terwijl dat echter vruchtbaar kon zijn voor een debat en voor ruimte aan dissensus, is het begrip opgevolgd door een metafoor, van de ‘loopgraaf’. Er wordt niet gedebatteerd over en weer, maar de eigen positie wordt versterkt.

Na het bericht over Lucebert was de ‘rechtse’ site ThePostOnline er zo snel bij dat er een tikfout in de kop sloop die een dag later nog niet hersteld is: ‘Grote paniek in babyboomerland: dichter Lucebert dweepte met nazisme en was anitsemiet.’ Dat hier antisemiet had moeten staan, stoffeerde een gangbare verontwaardiging over de actualiteit. ‘Linkse’ mensen zouden tegenwoordig uitsluitend onrecht aanklagen dat wordt aangedaan aan moslims, niet aan joden. Lees verder >>