Tag: 19e eeuw

DWDD in de 19e eeuw

Over Ellendige Levens

Door Marc van Oostendorp

Pijn. Armoe. Ruzie. Gedoe met zedenprekers. Twijfel aan God. Moeders die te vroeg overlijden. Kinderen die überhaupt overlijden. Niets bleef de negentiende-eeuwse Nederlandse schrijver bespaard.
In hun boek Ellendige levens brengen Rick Honings en Olf Praamstra 27 opstellen samen over evenzoveel ongelukkigen.
Ieder van die artikels is geschreven door een deskundige; behalve de samenstellend hebben bijvoorbeeld ook Marita Mathijsen, Nop Maas, Eep Francken, Jaap Goedegebuuren, Jacqueline Bel en Vilan van de Loo een artikel geschreven. Eén auteur schreef twee bijdragen: van Peter van Zonneveld, aan wie het boek ook is opgedragen, zijn de stukken opgenomen die hij in de jaren tachtig schreef over Willem Bilderdijk en Elia’s Annes Borgers.

Het leek me eigenlijk een beetje flauw en modieus:
Lees verder >>

Vierde Jacob van Lennep-lezing door Wessel Krul

Donderdag 3 oktober 2013, 20u00-22u00

Adres
Amsterdam, Spui 25
Aanmelden
De entree is gratis, maar s.v.p. graag vóór 26 september 2013 aanmelden bij spui25@uva.nl.
Het raadsel van de Nederlandse romantiek
Is de Nederlandse romantiek een zoekgeraakte stroming? Het was ooit een gangbare opinie dat de internationale romantiek aan Nederland grotendeels is voorbijgegaan. Inmiddels kunnen we niet meer zonder de term, als we de Nederlandse schilderkunst en literatuur van de eerste helft van de negentiende eeuw willen beschrijven. De Nederlandse romantiek was en bleef echter zeer Nederlands. Aan hartstocht ontbrak het niet, maar we vinden die vaak op onverwachte plaatsen.

Documentaire over Henriëtte Roland Holst in Het Uur van de Wolf


Dinsdag 6 augustus 2013 zendt de NTR in Het Uur van de Wolf de documentaire Henriëtte Roland Holst – Droom en daad uit, geregisseerd door Annette Apon.
Wanneer Henriëtte Roland Holst (1869–1952) via Herman Gorter in contact komt met het werk van Karl Marx, wordt de reeds als talentvol erkende dichteres ook politiek actief. Ze maakt zich sterk in de opkomende arbeidersbeweging, maar binnen de verschillende socialistische partijen vindt een heftige richtingenstrijd plaats, waarin ze niet gemakkelijk haar plek vindt. Na een reis door de Sovjet Unie, waar ze spreekt met Lenin en Trotski, voelt ze zich bij geen enkele linkse partij meer thuis en wordt ze verscheurd tussen droom en daad.

Lees verder >>

Waarwaarts? Zeewaarts!

Wat is erger? Onbenul of plagiaat?
En – wie volgt D.F. Scheurleer op?
Kortom: oceanen vol zeepoëzie

Door Bart FM Droog

De verschijning van de bundel Zeewaarts! maakte me nieuwsgierig naar meer Nederlandstalige ‘zeepoëzie’.  Via Google belandde ik bij een artikel van René Zwaap in De Groene Amsterdammer van  28 juli 1999. Zwaap berichtte daarin dat de Leidse hoogleraar G. Kalff (1856-1923) in 1915 de bloemlezing Van zeevarende luyden en zee-poëten uitgebracht zou hebben en hij deelde mee:  “De poëzie van de Lage Landen heeft in feite verrassend weinig zeebenen. “

Nu is het gekke dat het boek van G. Kalff geen poëziebloemlezing is, maar een essaybundel over de 1700 pagina’s tellende overzichtsbloemlezing Van varen en van vechten. Verzen van tijdgenooten op onze zeehelden en zeeslagen, lof- en schimpdichten, matrozenliederen. Verzameld door D.F. Scheurleer (1855-1927). 1e dl.: 1572-1654. 2e dl.: 1655-1678. 3e dl.: 1679-1800. Nijhoff, ‘s-Gravenhage, 1914.

Ergo: uit alles blijkt dat Zwaap het boek van Kalff uit 1915 nooit onder ogen heeft gehad – anders had hij niet beweerd dat het een bloemlezing was, noch dat er verrassend weinig zeepoëzie zou bestaan. De bloemlezing uit 1914 spreekt boekdelen. Het is een allesbehalve obscuur boek, dat in de afgelopen decennia gretig gebruikt is door Nederlandse folk-ensembles. Maar dit – en het geblunder van Zwaap – terzijde.
Lees verder >>

Pas verschenen: Lage Landen Studies vol. 4, 5 en 6


Vorige maand verschenen deel 4, 5 en 6 in de reeks Lage Landen Studies. In deze serie, geïniteerd door de Internationale Vereniging voor Neerlandistiek, verschijnen monografieën en thematische bundels die het resultaat zijn van zowel individuele studies als van samenwerking tussen wetenschappers die werkzaam zijn op het gebied van de neerlandistiek. De reeks bevordert bestudering van de Nederlandse taal alsook literatuur en cultuur van de Lage Landen in internationaal perspectief.
De thema’s van de nieuwe afleveringen zijn: Huisbeelden in de moderne Nederlandstalige poëzie (deel 4), Van Eeden tot heden. Literaire dwarsverbanden tussen Midden-Europa en de Lage Landen (deel 5) en Beatrijs de wereld in. Vertalingen en bewerkingen van het Middelnederlandse verhaal  (deel 6).
Meer informatie en bestellen

Lees verder >>

Die moet een wereld in zijn boezem dragen

Een theatrale lezing over het leven van Willem Kloos


De première van een theatrale lezing van delen uit het gelijknamige toneelstuk van Simon Mulder over het leven van dichter, criticus en beeldenstormer Willem Kloos vanuit zijn vriendschap met Jacques Perk, tijdens LiveOost Festival in Amsterdam-Oost, in het sfeervolle Lloyd Hotel.

Het tragische leven van Kloos werd getekend door zijn vriendschap met de
jong overleden dichter Jacques Perk; met de uitgave van zijn gedichten door o.a. Kloos begon de vernieuwende literatuurbeweging van de Tachtigers.
Lees verder >>

Miraeus Lectures

Sinds 2009 organiseert de Vlaamse Werkgroep Boekgeschiedenis, gesteund door de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience en de Vereniging van Antwerpse Bibliofielen, boekhistorische lezingen die de boekgeschiedenis in de Nederlanden in een internationaal perspectief plaatsen. En dit onder de naam Miraeus Lectures.

Op 15 mei is James Raven te gast. De week nadien, op 22 mei, geeft David McKitterick een lezing.

Pas verschenen: Preromantisch classicisme en reactionaire romantiek. Bilderdijks dramaturgie (2012)

Martien J.G. de Jong, Preromantisch classicisme en reactionaire romantiek. Bilderdijks dramaturgie (2012) 614 + 164 p. Boek + Cd-rom ISBN 978-90-72474-86-5
D/2012/0228/1 39,50 euro

Dit boek is een belangrijke bijdrage tot de geschiedenis van de Nederlandstalige literatuur en dramaturgie in Europese context en het werpt nieuw licht op de veel omstreden figuur van Willem Bilderdijk (1756-1831) als meest geprezen maar waarschijnlijk ook meest verguisde auteur in onze literatuurgeschiedenis.

Lees verder >>

Kapper! Laat de bomen staan

                                                         Door Bart FM Droog

Paul van Ostaijen beschreef zijn dichtwerk als ‘goede konfektie’, ‘vlot geschreven en vlot gerijmd’. Albe zag er ‘de heldere weerklank van een eenvoudige maar persoonlijke belijdenis’ in terug. De dichter werd onderscheiden met onder meer de Nijverheidsmedaille 2de klas. Na zijn dood deelde men meer dan negenhonderd doodsprentjes uit. In Erembodegem, Halle en Elsene werden straten naar hem vernoemd. Maar zijn gedichten zijn uit het collectieve blikveld verdwenen: Fons van de Maele (1874-1938) kan met recht een vergeten dichter genoemd worden.  

Jurgen Eissink haalde zijn werk van de vergeetplank en koos voor Van Maele’s Nederlandse Poëzie Encyclopedie-lemma het gedicht ‘De plicht’ uit – een gedicht uit 1917. Rond 1924 schreef Van de Maele:

                                  ‘Kapper! Laat de bomen staan
                                  Langs de baan!
                                  Laat ze staan met tak en blad,
                                  ‘k heb hen steeds zo liefgehad!’

Dit is niet alleen een zeer vrije bewerking van Herman Gorters bekende gedicht ‘Zie je ik hou van je‘, maar ook een vers dat tweeënnegentig jaar vooruitloopt op de bloemlezing Kastanjegedichten.

Bron afbeelding: Dirk Meert, ‘Alfons van de Maele, werkman-dichter’.  Meert Genealogie, c. 2004.
 http://users.skynet.be/meertgenealogy/foto_bestanden/pages/maele.htm

Wat te doen in april? Ga naar Gent!

Het is – eindelijk – mooi weer en Gent is een mooie stad. Gent is niet alleen een mooie stad, maar ook de vestigingsplaats van het Poëziecentrum Gent. Daar is in april 2013 bijzonder veel te doen.
Op 17 april is Menno Wigman er te gast. Op 24 april presenteert Lies Van Gasse haar nieuwe dichtbundel. Op 25 april vertelt Peter Holvoet-Hanssen aan leerkrachten wat zijn ‘poëziereis’ inhoudt. Op 26 april is er een studiedag rond de dichter-editeur en op 27 april wordt de nieuwe aflevering van het poëzietijdschrift Het Liegend Konijn voorgesteld.

Op 21 april neemt het Poëziecentrum ook deel aan ‘Erfgoeddag‘. Het thema dit jaar is ‘Stop de tijd’. Het Poëziecentrum organiseert tevens een tentoonstelling rond literaire kalenders (inclusief de originele duikkalenders van Guido Gezelle!) en rond het tijdschrift Tijd en Mens. Voor de jongste bezoekers is er een workshop. En stadswandelaars kunnen deelnemen aan een poëtische klokkenwandeling. 

Themadag: 1813 – 2013 200 jaar koninkrijk: de mythe van 1813?



Op maandag 22 april 2013organiseert de Commissie voor Taal- en Letterkunde van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde haar jaarlijkse themamiddag, onder de titel 1813 – 2013 200 jaar koninkrijk: de mythe van 1813. In het najaar van 2013 zal 200 jaar koninkrijk uitgebreid gevierd worden en met de themabijeenkomst preludeert de Commissie hierop. Vijf sprekers zullen op 22 april vanuit verschillende invalshoeken en disciplines de aanstaande viering, de historische context en mythevorming belichten.    

Programma Lees verder >>

Halfhartig verzet tegen Napoleon

Door Marc van Oostendorp 

De Fransen zijn nu bijna 200 jaar geleden uit ons intens geliefde vaderland vertrokken – in november 1813 verdween het leger van Napoleon uit ons land. In de jaren ervoor had ons land ernstig te lijden onder de bezetting: de economie kreeg een enorme klap doordat alles ten dienste van Parijs werd gesteld en daarnaast werden de Nederlanders in hun vrijheden beknot.

Hoe reageerden de Nederlanders daarop? Over die vraag buigt de Nijmeegse literatuurwetenschapper Lotte Jensen zich in haar boek Verzet tegen Napoleon. Volgens haar luidt “het standaardbeeld” dat “de Nederlanders de Franse onderdrukking lijdzaam ondergingen en dat ze zich nauwelijks tegen het Franse regime verzetten.” Daar is ze het niet mee eens: ze meent dat er wel degelijk sprake was van verzet.

Om Jensens argumenten te accepteren moet je wel bereid zijn om een wat eigenaardige definitie van verzet te volgen.
Lees verder >>

Pas verschenen: Lotte Jensen, Verzet tegen Napoleon. Nijmegen: Vantilt, 2013. ISBN: 9 789460 041259

Tweehonderd jaar geleden, in 1813, werd Nederland bevrijd van de Fransen. Daarmee kwam een einde aan jarenlange Franse overheersing. In 1806 had Napoleon Bonaparte zijn broer Lodewijk tot koning van ‘Holland’ benoemd om vervolgens het land in 1810 bij het Franse keizerrijk in te lijven.

Het standaardbeeld is dat de Nederlanders nauwelijks in opstand kwamen tegen het Franse regime. Dit boek laat zien echter dat er een levendige verzetscultuur bestond. Tal van burgers verhieven hun stem tegen het Franse gezag en sprongen in de bres voor het vaderland. Zelfs tijdens de Inlijving, toen een strenge censuur gold, lieten zij zich de mond niet snoeren. ‘Gevloekte rover!’ en ‘Oranje boven!’ klonk het alom.
Het is een aardige paradox: op het moment dat de Fransen hier de scepter zwaaiden,leefde het Nederlanderschap als nooit te voren. Schrijvers probeerden het wezen van de natie te vangen door te wijzen op de onderscheidende kenmerken van haar cultuur en inwoners. Zo werd, mede dankzij de overheersing van Napoleon, de ideale Nederlander geboren.

Pas verschenen: Hulde aan Helmers. Lofdichten op Jan Fredrik Helmers (1767-1813) ter gelegenheid van zijn 200ste sterfdag op 26 februari 2013. Uitgegeven, ingeleid en toegelicht door Marinus van Hattum. 107 pp. ISBN 978-90-77246-55-9; € 10,00.

Vandaag is het 200 jaar geleden dat de dichter Jan Fredrik Helmers op 45-jarige leeftijd overleed. Dit moment is voor Marinus van Hattum aanleiding geweest om een werk over de nagenoeg vergeten Helmers uit te brengen. Van Hattum promoveerde eerder, in 1994, op een proefschrift over Helmers getiteld Jan Fredrik Helmers (1767-1813). Leven en werk van een Amsterdamse wereldburger. Daarnaast werkte hij mee aan de editie van De Hollandsche natie, die Lotte Jensen in 2009 uitbracht.
Lees verder >>

Lang leve Melati van Java!

Vandaag is het 160 jaar geleden dat zij geboren werd: Melati van Java (1853-1927), de eerste Indische romancière van Nederland. Of er nog veel mensen zijn, die speciaal op deze dag verjaardagstaart eten, valt te betwijfelen. In ieder geval één. Dat ben ik, de biografe van deze schrijfster.

De een houdt van Hermans, de ander van Wolkers, en een derde moet daar niets van hebben. Te modern. Zo door-en-door Hollands. Melati werd vaak geprezen om haar Indische romans, die keer op keer herdrukt werden. Romans als De familie van den Resident (1874) en Fernand (1878) beleefden een triomftocht door Europa: want vertaald werden de romans ook. Ze maakte ook deel uit van het eerste cohort vrouwen dat in 1893 toetrad tot de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. Zeker tot 1900 was Melati een BIN: een Bekende Indische Nederlandse. Geen gewoon Indisch meisje.
En waar is zij nu? Ik hoor het u vragen.
Lees verder >>

Onthullende hartstochtelijke brieven van Multatuli


Deel 140 van De Slibreeks: Horror vacui van Simon Blaas

Als deel 140 van De Slibreeks is verschenen: Horror vacui van Simon Blaas
In de jaren 1878–1881 ondernam Multatuli vier voordrachtentournees door Nederland, waarbij hij ook Middelburg vier keer aandeed. Zijn lezingen werden bezocht door notabelen als Floor Wibaut en de zussen Mathilde en Marie Berdenis van Berlekom. 
‘Met gloeiende wangen’ reisde Marie in 1885 naar het Duitse Nieder-Ingelheim waar ze bij Multatuli bleef slapen. Na deze nacht schreven zij elkaar hartstochtelijke brieven: ‘Myn hart is vol, tot berstens vol.’
Horror vacuiwerd vormgegeven door Louis Lüthi.
De Slibreeks 
De Slibreeks is een bibliofiele reeks die sinds 1972 verschijnt. Het zijn kleine boekjes waarin werk verscheen van Bernlef, Armando en Maarten Biesheuvel. Recentere nummers zijn van Oek de Jong en Annemieke Gerrist. Zie voor meer informatie: http://www.cbkzeeland.nl/index.cfm?chapter_id=7


Simon Blaas: Horror vacui. (Slibreeks, deel 140). ISBN: 978-90-6354-149-1. 64 pagina’s, gebonden, met illustraties. Prijs: € 7,50,-. Verkrijgbaar via Boekhandel De Drvkkery

“Helden mijner jeugd” – Webtentoonstelling over Hendrik Conscience

Wie zijn de helden van Hendrik Conscience? Het is nu te ontdekken in de webtentoonstelling Helden mijner jeugdvan de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience. Het thema komt voort uit de Erfgoeddag 2012, die in het teken stond van helden. Daarnaast sluit de tentoonstelling aan bij het 200ste geboortejaar van Conscience.

De webtentoonstelling toont aan de hand van het autobiografische verhaal “Geschiedenis mijner jeugd” hoe een Antwerpse volksjongen het bracht tot de grootste Vlaamse schrijver van zijn tijd. Conscience neemt ons mee langs zijn jeugdjaren, zijn voornaamste inspiratiebronnen, zijn eerste romans die tot de grote doorbraak hebben geleid. Hij vertelt hoe zijn ervaringen als soldaat in het Belgische leger stof leverden voor zijn literair werk.

In deze online tentoonstelling wordt aan de hand van beeldmateriaal uit de collectie van de Erfgoedbibliotheek en biografische teksten het verhaal van Conscience verteld.

Bilderdijk en Multatuli uitlachen

Door Marc van Oostendorp

Wat was ik gisteren blij dat ik Bilderdijk niet was, of Multatuli. Beide schrijvers hebben een vereniging van bewonderaars en die kwamen bij elkaar in de Roode Bioscoop in Amsterdam. Wat moeten ze allebei gegruwd hebben toen ze uit hun christelijke of atheïstische hemel omlaag keken. Eigenlijk werden ze allebei door de leden van hun ‘eigen’ genootschap vooral uitgelachen.

De middag was georganiseerd door het Multatuli-genootschap en begon nog serieus, met een inleiding van de jonge Leidse neerlandicus Rick Honings over beide schrijvers en vooral de negatieve bespreking van die Multatuli schreef over een toneelstuk van Bilderdijk, Floris V.

Lees verder >>

Bilderdijklezing 2012

Prof. dr. Eric M. Moormann houdt Bilderdijklezing 2012

Adriaan van Dis draagt een vrolijke pastiche op Willem Bilderdijk voor
Vrijdag 21 december 2012 – Grote of Sint Bavokerk, Grote Markt 22 Haarlem. Kerk open 16.30 uur
De Bilderdijklezing is een tweejaarlijkse lezing over een cultuurhistorisch of cultuurfilosofisch onderwerp en is een eerbetoon aan de wonderlijke alleskunner Willem Bilderdijk die op 18 december 1831 in zijn woonhuis op de Grote Markt zijn laatste adem uitblies. Voor de Bilderdijklezing wordt altijd een geleerde uitgenodigd die zijn sporen ruimschoots heeft verdiend in een van de vele vakgebieden waarin Willem Bilderdijk excellleerde. Bilderdijk was behalve dichter ook tekenaar, jurist, medicus, classicus, bouwkundige, arabist, taalkundige en theoloog. De lezing wordt om de twee jaar gehouden rond Bilderdijks sterfdag en wordt georganiseerd door Stichting Bilderdijk Haarlem. Iedere Bilderdijklezing wordt ook een dichter gevraagd om een nieuw gedicht te wijden aan deze evenknie van Vergilius en Vondel. De Bilderdijklezingen en Bilderdijkgedichten zijn in druk te verkrijgen bij uitgeverij De Zingende Zaag te Haarlem. De toegang tot de lezing is gratis. Wel dient men zich vóóraf aan te melden via info@bilderdijk.org

De tafel ruimen

Wat moet je bestuderen als je Nederlands bestudeert? Wat zijn de data precies? Hoort het werk van Jacob van Lennep, een zeer populaire schrijver uit de negentiende eeuw, er bijvoorbeeld bij? Die vragen hebben me sinds gisteren in hun greep

Dat computers alles veranderen in de taalkunde, daaraan zullen mensen twijfelen. Neem de studie van de zinsbouw. Twintig jaar geleden moesten taalkundigen noodgedwongen eigenlijk wel zelf de zinnen construeren die ze bestudeerden: waarom is Jan ziet zich niet goed (moet zijn: Jan ziet zichzelf) en Jan schiet zich in de voet wel? Het vak van syntacticus vereiste een zekere creativiteit in het bedenken van dat soort voorbeelden; Peter-Arno Coppen schreef er onlangs nog een miniatuurtje over.

Lees verder >>

Het leven van een ploert

Door Marc van Oostendorp

Mijn collega-blogger hier op Neder-L, Gert de Jager, is de wandelende indolentie en een ploert en hij kan beter voor zijn tante een colibri gaan kopen. Hij heeft zich immers een paar weken geleden op dit weblog uitgesproken tegen de biografie.  “Met wetenschap heeft het niets te maken en met literatuur evenmin,” schrijft Gert. “Al die levens: ze zijn slaapverwekkend. ”

Nu heb ik net de biografie van Willem Kloos gelezen die Bart Slijper vorige maand publiceerde, waarin hij onder andere beschrijft hoe Kloos in een jarenlang aanhoudende bui van alcoholistische autodestructie al zijn collega’s ongenadig uitscheldt, aldus hun gezamelijke tijdschrift De nieuwe gids volkomen de vernieling inhelpend. Dat wilde ik, minus de alcohol, nu ook maar eens proberen.

Lees verder >>