Tag: 18e eeuw

Boekpresentaties bij de KANTL


In oktober worden er in de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (KANTL) in Gent twee nieuwe boeken gepresenteerd: een teksteditie van het Snoeijmes der Vlaemsche Tale door Rik Vosters en Gijsbert Rutten op maandag 7 oktober 2013 en De spiegel van Alexander, een postume essaybundel van Christine d’Haen, op donderdag 10 oktober 2013.

Lees verder >>

Breed uitgemeten Engelse longen en levers

Door Marc van Oostendorp

Van Johan Zoutman wist ik tot nu toe eigenlijk vooral dat hij een zeeheld was. En dat wist ik dan weer vooral omdat ik vroeger weleens in de Zoutmanstraat kwam, en dus wist dat deze in het Zeeheldenkwartier in Den Haag ligt.

Dat hij in 1781 een belangrijke rol had gespeeld bij de Slag om de Doggersbank, was me ontgaan, en ook dat die rol alleen maar beschouwd wordt als die van een ‘zeeheld’ door het werk van schrijvers en dichters als de Leidenaar Johannes le Franq van Berkhey (1729-1812). En dat terwijl Berkhey nog zo zijn best had gedaan om in detail te vertellen hoe de Engelsen bij die slag (die deel uitmaakte van de Vierde Engelse Oorlog) in de pan werd gehakt:

Ginds hing een kerel, in het want en touw verward; 
Weer elders lag de long en lever, en het hart  
Des doden, uit de wond te kletsen en te roken.

Dat ik nu beter weet, komt door het mooie hoofdstuk (‘Lillende lijven, krakende knoken en geknotte koppen’) dat Rick Honings geschreven heeft in het nieuwe boek Oorlogsliteratuur in de vroegmoderne tijd.
Lees verder >>

Werd Gezondheid ooit moe?

De poëzie verwijderd uit Wolff en Deken

Door Marc van Oostendorp

“De Bourgogne”, zo staat er op het internet te lezen, “is een nog niet zo bekend wandelgebied in midden Frankrijk.” Dat heeft dan in ieder geval niet gelegen aan de Nederlandse schrijfsters Elisabeth Wolff (1738-1804) en Agatha Deken (1741-1804), want zij publiceerden in 1798 een viertal lange gedichten onder de titel Wandelingen door Bourgogne.

Nu moet er worden toegegeven dat dit boek ook niet echt uitnodigt om ook eens in Bourgogne te gaan wandelen. Je komt eigenlijk maar bitter weinig te weten over het gebied, behalve dat het in Trévoux zou mooi is:

Werd Gezondheid immer moê
Van de schoone wandelingen,
In den omtrek van Trévoux?
Werd de zangluim immer moê
Van dit heerlijk oord te zingen?

Lees verder >>

Ruim duizend 17de- en 18de-eeuwse brieven online

Alledaags taalgebruik van Nederlandse zeelieden en thuisblijvers

Op 5 september is een verzameling van ruim duizend 17de-en 18de-eeuwse brieven online beschikbaar gekomen via http://brievenalsbuit.inl.nl. De brieven zijn geschreven tussen Nederlanders in verre oorden, waaronder zeelieden, en thuisblijvers. De verzameling brieven is interessant voor historici en taalkundigen, omdat het een schat aan informatie bevat over alledaags taalgebruik uit die tijd.
In het project Brieven als Buit zijn onder leiding van prof. dr. Marijke van der Wal de brieven taalkundig onderzocht aan de Universiteit Leiden. Daar is de collectie ook handmatig overgetikt (getranscribeerd) door vrijwilligers. Op het Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL) is vervolgens allerlei taalkundige informatie toegevoegd, zoals spelling en woordsoort. Die informatie maakt de teksten beter te doorzoeken. Vanaf nu is de gehele taalkundig bewerkte collectie online beschikbaar. Lees verder >>

Lotte Jensen en Nina Geerdink (red.), Oorlogsliteratuur in de vroegmoderne tijd. Vorm, identiteit, herinnering. Hilversum: Verloren, 2013.

 Oorlogen zijn verwoestende aangelegenheden die gepaard gaan met ontberingen, plunderingen, doden en gewonden. Toch gaat er ook een productieve kracht van uit: veldslagen hebben een schat aan onvergetelijke wereldliteratuur opgeleverd. Ook in de vroegmoderne tijd verscheen veel oorlogsliteratuur. Zo klinkt de Tachtigjarige Oorlog tot ver in de negentiende eeuw door in tal van liederen, soldatenverhalen, epen, toneelteksten en gedichten. De vele oorlogen waarin na 1648 de Europese machtsverhoudingen bevochten werden, gaven in alle betrokken landen aanleiding tot literaire reflecties op de strijd.

In deze bundel staat de literaire verbeelding van oorlog in de vroegmoderne Republiek vanuit een Europees perspectief centraal. Wie waren betrokken bij de totstandkoming van oorlogsliteratuur en welke belangen hadden zij? Hoe verhouden fictie en werkelijkheid zich tot elkaar? Welke oorlogen werden in de collectieve herinnering bewaard en welke zijn vergeten? Via drie pijlers wordt het fenomeen oorlogsliteratuur besproken: vorm, identiteit en herinnering.

Eerste herdruk van Wandelingen door Bourgogne (1789)

Wolff en Deken vallen van hun geloof aan vooravond Franse Revolutie
De schrijfsters Betje Wolff en Aagje Deken, bekend van hun briefromans, waaronder Sara Burgerhart, verlieten Nederland in 1788 en trokken naar Frankrijk. Daar vestigden zij zich in Trévoux, vlakbij Lyon. In 1789 waren ze zodoende ooggetuigen van de Franse Revolutie. In het Revolutiejaar verscheen Wandelingen door Bourgogne. Het boek is nu – voor het eerst – herdrukt, in moderne spelling, voorzien van een inleiding en honderden aantekeningen door Jean Frins.

Waarwaarts? Zeewaarts!

Wat is erger? Onbenul of plagiaat?
En – wie volgt D.F. Scheurleer op?
Kortom: oceanen vol zeepoëzie

Door Bart FM Droog

De verschijning van de bundel Zeewaarts! maakte me nieuwsgierig naar meer Nederlandstalige ‘zeepoëzie’.  Via Google belandde ik bij een artikel van René Zwaap in De Groene Amsterdammer van  28 juli 1999. Zwaap berichtte daarin dat de Leidse hoogleraar G. Kalff (1856-1923) in 1915 de bloemlezing Van zeevarende luyden en zee-poëten uitgebracht zou hebben en hij deelde mee:  “De poëzie van de Lage Landen heeft in feite verrassend weinig zeebenen. “

Nu is het gekke dat het boek van G. Kalff geen poëziebloemlezing is, maar een essaybundel over de 1700 pagina’s tellende overzichtsbloemlezing Van varen en van vechten. Verzen van tijdgenooten op onze zeehelden en zeeslagen, lof- en schimpdichten, matrozenliederen. Verzameld door D.F. Scheurleer (1855-1927). 1e dl.: 1572-1654. 2e dl.: 1655-1678. 3e dl.: 1679-1800. Nijhoff, ‘s-Gravenhage, 1914.

Ergo: uit alles blijkt dat Zwaap het boek van Kalff uit 1915 nooit onder ogen heeft gehad – anders had hij niet beweerd dat het een bloemlezing was, noch dat er verrassend weinig zeepoëzie zou bestaan. De bloemlezing uit 1914 spreekt boekdelen. Het is een allesbehalve obscuur boek, dat in de afgelopen decennia gretig gebruikt is door Nederlandse folk-ensembles. Maar dit – en het geblunder van Zwaap – terzijde.
Lees verder >>

Rubenianumlezing door Bert Watteeuw over het portret als literair motief (30 juni 2013 – Antwerpen)


Op zondagochtend 30 juni 2013 houdt drs. Bert Watteeuw een lezing in het Rubenianumin Antwerpen over ‘het dramatisch potentieel van het portretgenre’. In de lezing, onder de titel Het portret op de planken, brengt hij een bloemlezing uit de letteren van de zestiende, zeventiende en achttiende eeuw. Hierbij bespreekt hij geen concrete geschilderde portretten, maar stelt hij scherp op het portret als literair motief.
De lezing is een van de Rubenianum Lectures, die het Rubenianum – studiecentrum gespecialiseerd in de kunst van de late Middeleeuwen tot de achttiende eeuw, met de nadruk op de Nederlanden – regelmatig op zondagochtenden organiseert. In deze lezingenreeks komen thema’s rondom recent Rubensonderzoek aan bod.
Voor meer informatie over de lezing van Bert Watteeuw op 30 juni en over komende en vorige lezingen, zie de website.
Datum: zondag 30 juni 2013
Tijd: 11.00 uur – 11.50 uur
Toegang: de toegangsprijs is 4 euro, contant te betalen bij de start van de lezing. Een aperitief is inbegrepen. Voor Vrienden van het Rubenshuis en leden van het RubenianumFund is de toegang gratis.

Aanmelden: Gelieve uw komst te melden via e-mail: rubenianum@stad.antwerpen.be, met als onderwerp ‘Inschrijven Rubenianum Lecture’.

Miraeus Lectures

Sinds 2009 organiseert de Vlaamse Werkgroep Boekgeschiedenis, gesteund door de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience en de Vereniging van Antwerpse Bibliofielen, boekhistorische lezingen die de boekgeschiedenis in de Nederlanden in een internationaal perspectief plaatsen. En dit onder de naam Miraeus Lectures.

Op 15 mei is James Raven te gast. De week nadien, op 22 mei, geeft David McKitterick een lezing.

Pas verschenen: Hulde aan Helmers. Lofdichten op Jan Fredrik Helmers (1767-1813) ter gelegenheid van zijn 200ste sterfdag op 26 februari 2013. Uitgegeven, ingeleid en toegelicht door Marinus van Hattum. 107 pp. ISBN 978-90-77246-55-9; € 10,00.

Vandaag is het 200 jaar geleden dat de dichter Jan Fredrik Helmers op 45-jarige leeftijd overleed. Dit moment is voor Marinus van Hattum aanleiding geweest om een werk over de nagenoeg vergeten Helmers uit te brengen. Van Hattum promoveerde eerder, in 1994, op een proefschrift over Helmers getiteld Jan Fredrik Helmers (1767-1813). Leven en werk van een Amsterdamse wereldburger. Daarnaast werkte hij mee aan de editie van De Hollandsche natie, die Lotte Jensen in 2009 uitbracht.
Lees verder >>

Grote verzameling Rotterdamse bronnen over vroege verlichting digitaal beschikbaar

Op vrijdag 18 januari werd in de Universiteitsbibliotheek van de Radboud Universiteit Nijmegen de website Early Enlightenment in a Rotterdam Periodical 1692-1704 (www.eerp.nl) gepresenteerd met veel bronnenmateriaal over de vroege verlichting – tja, periodenamen schrijf je nu eenmaal met een kleine letter… – in Nederland. Alles open access, dus benaderbaar voor iedereen die meer wil weten over de ideeën die leefden in West-Europa in deze periode en hoe die in Nederland ontvangen werden.

Lees verder >>

Nieuw boek: Aan boord van een Katwijkse bomschuit in de 18e eeuw

Het handschrift van schipper Leendert Buijsertszoon van der Plas

Hertaald door Leendert de Vink. Met medewerking van Korrie Korevaart en Jaap van der Marel en illustraties van Bert van der Meij.

€ 17,50
ISBN 978-90-5997-128-8
144 pagina’s, afbeeldingen in fc/kleur.
Leverbaar via de boekhandel en Primavera Pers.

Op 27 oktober verschijnt bij Primavera Pers Aan boord van een Katwijkse bomschuit in de achttiende eeuw. De verhalen in dit boek werden in ca. 1780 geschreven door schipper Leendert Buijsertszoon van der Plas. Het manuscript is binnenkort te zien in het Katwijks Museum.
Twee reisverslagen

Lees verder >>

8 oktober 2012: Lancering website Gekaapte Brieven in Rotterdam

Plaats: De werf van het historische schip De Delft te Rotterdam
Tijd: 14.00 uur – 17.00 uur

Vanaf november 2011 loopt het vrijwilligersproject waarbij Nederlandstalige gekaapte brieven met subsidie van het Prins Bernard Cultuurfonds worden ontsloten en getranscribeerd.

In het kader van Oktober Kennismaand lanceert het Meertens Instituut op 8 oktober 2012 de website waarop de eerste resultaten van dit vrijwilligersproject beschikbaar komen: iedereen kan dan kennisnemen van de rijke en gevarieerde inhoud van de gekaapte brieven. De feestelijke lancering vindt plaats op de werf van het historische schip De Delft te Rotterdam.

Als u bij de lancering van de website aanwezig wilt zijn kunt u zich aanmelden via Femke Niehof. U ontvangt een bevestiging, er zijn een beperkt aantal plaatsen beschikbaar.
Lees verder >>

Congres van de Werkgroep De Negentiende Eeuw 2012, 14 december 2012 te Amsterdam

De achttiende eeuw in de negentiende eeuw

14 december 2012
Universiteitsbibliotheek Amsterdam, Doelenzaal
Singel 425, 1012 WP Amsterdam

De negentiende eeuw wordt regelmatig in relatie tot de zeventiende of twintigste eeuw beschouwd, maar de weerklank van achttiende-eeuwse denkbeelden in de negentiende eeuw is nauwelijks onderwerp van onderzoek geweest. Is er sprake van continuïteit, een revival of juist een breuk tussen achttiende- en negentiende-eeuwse denkbeelden, opvattingen en kunstuitingen? Dit thema biedt interessante invalshoeken vanuit verschillende cultuurhistorische disciplines.
Lees verder >>

Steeds meer hij wilt: nieuwe spelling?

Maandagochtend maak ik altijd een uitstapje, want dan ben ik op Radio Noord-Holland met een taalrubriek.

Op die uitzendingen krijg ik altijd veel reacties van luisteraars, en dat is misschien wel mijn intensiefste contact met mensen die wel ‘gewone taalgebruikers’ worden genoemd. Deze week bijvoorbeeld:

Ik heb een brandende vraag voor Marc van Oostendorp.
Ik hoor en lees tegenwoordig, ook in literatuur, steeds meer: Hij wilt i.p.v hij wil.
Is dit correct? Is er onlangs een nieuwe spelling geweest?

Lees verder >>

Een achttiende-eeuwse zzp’er

Levens en werken van Gerrit Paape

Gerrit Paape (1752-1803) was er van overtuigd dat zijn levenbeschrijving zozeer de moeite waard was als spiegel voor zijn tijdgenoten dat hij er zelf maar enkele schreef.

De beroemdste ervan is Mijne vrolijke wijsgeerte in mijne ballingschap, waarvan de titel al een miniatuur-zelfportret vormt. Paape verkeerde in de jaren tachtig enkele jaren in ballingschap omdat hij als een van de meest uitgesproken zegslieden van de opstandige patriotten niet langer gewenst was in de door de aanhangers van Oranje overheerste Republiek. Hij probeerde bovendien te laten zien dat hij die dagen in ‘vrolijke wijsgeerte’ doorbracht – een mengeling van Verlichtingsdenken, stoïcisme en door de Franse revolutie geïnspireerde politiek.
Lees verder >>

Aankomende week

Regelmatig vervoegen mensen zich ter redactie van Neder-L met de mededeling dat ze ‘de laatste tijd steeds vaker’ iets horen. Dat vinden wij prettig, wij willen altijd dolgraag weten wat er de laatste tijd steeds vaker te horen is. U bent dus altijd welkom, wij schenken u koffie en thee en laten ondertussen onze assistent noteren wat u de laatste tijd zoal steeds vaker gehoord hebt.

Het interessante is dat sommige dingen die mensen ineens opvallen aantoonbaar heel oud zijn. Zo meldde deze week een lezer:

Ongeveer een halfjaar geleden viel het me op dat een mediameteoroloog over ‘aankomend weekend’ sprak in plaats van over ‘komend weekend’. Sindsdien hoor ik bijna overal ‘aankomend’ gebruiken waar ik altijd (en nog steeds) ‘komend’ gebruik (‘komende week’, ‘komende zondag’). Is dit ‘aankomende’ inderdaad iets van de laatste tijd of is het mij nu pas opgevallen? 
Lees verder >>

Dure woorden in de 18e eeuw

Indruk maken met ‘dure’ woorden is van alle tijden. Je zou bijna denken dat andere talen ervoor zijn uitgevonden om ons van voldoende moeilijke woorden te voorzien om indruk te maken. Maar lachen om mensen die proberen moeilijke woorden uit vreemde talen te gebruiken maar dat net verkeerd doen is waarschijnlijk even precies even oud. Ha, kijk hem eens plechtig doen!

Deze week verscheen er in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren een heerlijk nieuw werkje voor de liefhebber: het achttiende-eeuwse Barbarologia van Salomon van Rusting. Dat boekje bevat een lange lijst met ‘boerenlatijn’, verbasterde moeilijke woorden uit de mond van lager (of niet) opgeleiden uit Noord- en Zuid-Holland.

Mij interesseert vooral de manier waarop die verbastering dan in zijn gang ging. Lees verder >>