Taalbeleid – geen luxe maar een noodzaak?

Bij ons in de Lage Landen bemoeit de overheid zich met de taal. Ze trekt daar blijkens het nieuwe ‘meerjarenbeleidsplan‘ van de Nederlandse Taalunie ieder jaar 11,6 miljoen euro voor uit. Heeft dat zin? “Taalbeleid is geen luxe maar noodzaak,” schrijven de opstellers van het plan, maar ik kan geen argumenten voor die stelling vinden.

Wat wil men precies bereiken dat niet ook zou lukken zonder overheidsinterventie? Zou ‘het Nederlands’ er inderdaad minder goed voor staan zonder sie 11,6 miljoen per jaar? Dat lijken me cruciale vragen maar ze worden in het plan niet beantwoord.

Lees verder >>

Conflict en polemiek in de Nederlandse Letteren

Klein symposium bij het afscheid van Jaap Goedegebuure 
als hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit Leiden 

Datum:  Vrijdag 14 december 2012
Locatie:  Universiteitsbibliotheek Leiden,Grote Vergaderzaal, Witte Singel 27, Leiden
 
Tijd:  13.00-15.00 uur
Aansluitend:  16.00: Afscheidscollege  Jaap Goedegebuure: Het pernicieuze slot. Academiegebouw, Rapenburg 73, Leiden   (op loopafstand van de UB)
 
Lees verder >>

Een zachte g en wat verdraaide klinkers

Dialect volgens de publieke omroep

In Roermond is beroering ontstaan over het Sinterklaasjournaal. Dat blijkt uit de Facebook-pagina van de Limburgse omroep L1. Het probleem is dat er iedere dag twee acteurs ten tonele worden gevoerd die het Remunjs imiteren. Zij doen dat inderdaad bar slecht: met een rare g en wat eigenaardige klinkers denken ze er te zijn.

Een vraag die zich daarbij voordoet: waarom is een slechte imitatie van iemands accent eigenlijk beledigend?

Lees verder >>

Klankencyclopedie van het Nederlands (20): [n]

[n] De [n] maak je door het punt je van je tong op te tillen en tegen het harde verhemelte te houden terwijl ondertussen de lucht uit de longen door je neus naar buiten stroomt en je stembanden trillen.

Over de [n] is altijd van alles te doen, bijvoorbeeld bij Neder-L. Het is een uitermate beweeglijke medeklinker. Hij verdwijnt vrij gemakkelijk (jongen kun je in veel variëteiten van het Nederlands uitspreken zonder slot-n), maar hij verschijnt ook vrij gemakkelijk (in sommige dialecten kun je dingen zeggen als dat wilde-n-ik net zeggen, met een extra n).

Tegelijkertijd is de n ook de kameleon onder de medeklinkers.
Lees verder >>

Postacademische cursus Recente Nederlandse en Vlaamse letterkunde

In het voorjaar van 2013 organiseert de Opleiding Nederlandse Taal en Cultuur van de Radboud Universiteit Nijmegen wederom in samenwerking met de kring Nederlands van de alumnivereniging Vrienden van de Radboud een postacademische cursus Recente Nederlandseen Vlaamse letterkunde. De cursus is bedoeld voor Neerlandici, leraren Nederlands en andere belangstellenden.

Het programma bestaat uit acht bijeenkomsten, op woensdagavonden in de periode van 6 februari tot en met 24 april.

Lees verder >>

Vals plat

Ik heb mezelf betrapt op een talig vooroordeel.

Twee maal per week doe ik aan spinning: ik trap me drie kwartier lang in het zweet op een rijwiel dat niet rijdt, en dus beter spinnewiel zou kunnen heten. Het Engelse woord spinning is afgeleid van het spinnen van wol, dus zo raar is die gedachte niet eens. Wist u trouwens dat het spinnen van de kat zo heet omdat dat geluid klinkt als een spinnewiel? En in het Duits …

Lees verder >>

Wil je koffie of thee?

Over taal en wiskunde

In een aardige blogpost beschreef de wiskundige Ionica Smeets gisteren de taalopvatting van haar vakgenoten:

Ik ken […] wiskundigen die de vraag ‘Wil je koffie of thee?’ steevast met een triomfantelijk ‘Ja’ beantwoorden. Mijn collega’s hebben een wat merkwaardig gevoel voor humor, en ze gebruiken taal anders dan de meeste mensen. Hun zinnen zijn logisch gezien volkomen correct, maar in de praktijk soms wat onhandig. Hoe kun je een gesprek met dit soort abstracte wezens voeren? En kun je ze toch nog te slim af zijn?

Hoe zit dat eigenlijk met wil je koffie of thee? Is het antwoord jainderdaad ‘logisch correct’ en moeten we dus concluderen dat de taal van niet-taalkundigen ‘(nu eenmaal) niet logisch’ is? Er is volgens mij iets anders aan de hand. Natuurlijke menselijke taal is niet speciaal minder logisch dan de symbolentaal van de wiskunde. Ze is alleen maar ingewikkelder.

Lees verder >>

Ponthus ende Sidonie : hoofdstuk 8

Een schoone ende amoruese historie van
Ponthus ende die schoone Sydonie,
welcke waren beyde van coninclijker afcoemsten: Ponthus des conincx Tybours sone, coninck van Galissien, ende Sidonie des conincx Huguets dochter, van Britanigen, seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in]  strijden, welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.
Seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in] strijden,

welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.

Geprint t’Antwerpen op die Lombaerdeveste,
tegenover Die gulden Hant,
by mi Niclaes vanden Wouwere.
Anno 1564.

Verschenen als Open Access-publicatie: Syntax of Dutch. Nouns and Noun Phrases

Op 5 november kondigden we al het verschijnen van de eerste twee delen van de Syntax of Dutch aan, een Engelstalig naslagwerk over de bouw en de interne organisatie van zinnen en woordgroepen in het Nederlands dat tussen 2012 en 2016 verschijnt en maar liefst zeven delen zal tellen. Het werk, dat voornamelijk beschrijvend van aard is, is in eerste instantie bedoeld voor taalkundigen maar biedt ook veel voor geïnteresseerde leken die meer willen weten over de syntaxis van het Nederlands.

Dit unieke naslagwerk verschijnt niet alleen in boekvorm bij de Amsterdam University Press maar zal ook beschikbaar komen als open access publicatie via Oapen.org. Vanaf vandaag zijn de eerste twee delen, die handelen over zelfstandig naamwoorden en zelfstandignaamwoordgroepen, dankzij een subsidie van NWO gratis te downloaden. Dit geldt zowel voor deel I, dat geschreven is door Hans Broekhuis (Meertens Instituut) en Evelien Keizer (Universiteit van Wenen), als voor deel II, dat geschreven is door Hans Broekhuis en Marcel den Dikken (New York University).

Man-dar-ijn

De Servische promovendus Marko Simonovic luisterde deze week naar een leuk Vlaams meisje op YouTube. Dat meisje zong daar het liedje Zeester met koffie van Bart Peeters en Simonovic, die vloeiend Nederlands spreekt, viel daarbij iets op: in het refrein verdeelt het meisje (Eveline) het woord mandarijn op een bijzondere manier op in lettergrepen (het eerste refrein begint ongeveer op 1:04, maar Eveline doet het ook later steeds weer):

Zeester met koffie en een man-dar-ijn  

een boterkoek met confiture en een stukje marsepein

Lees verder >>

Ponthus ende Sidonie : hoofdstuk 7

Een schoone ende amoruese historie van
Ponthus ende die schoone Sydonie,
welcke waren beyde van coninclijker afcoemsten: Ponthus des conincx Tybours sone, coninck van Galissien, ende Sidonie des conincx Huguets dochter, van Britanigen, seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in]  strijden, welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.
Seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in] strijden,

welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.

Geprint t’Antwerpen op die Lombaerdeveste,
tegenover Die gulden Hant,
by mi Niclaes vanden Wouwere.
Anno 1564.

Beatrijs in het Hongaars

De basis van het Nederlandse Beatrijsverhaal is een legende die door Caesarius van Heisterbach opgetekend is in het Latijn (moderne Nederlandse vertaling is in 2003 uitgegeven door Uitgeverij Voltaire; deze uitgeverij heeft geen eigen site). Deze legende is een mooi voorbeeld van Europese literatuur, omdat het Latijn in de Middeleeuwen door heel Europa gelezen en gesproken werd. Veel mensen vinden de Middelnederlandse versie de mooiste, in ieder geval is deze versie een stuk uitgebreider dan die we bij Caesarius kunnen lezen. 

Lees verder >>

Nachtouder

Al bijna vier jaar schrijft de Nederlandse hoofdredacteur van Van Dale, Ton den Boon, vrijwel iedere dag een stukje op zijn weblog met steeds een nieuw ‘woord van de dag’. Die woorden komen meestal uit de krant, maar inhoudelijk uit alle domeinen van het leven, al meen ik wel een lichte voorkeur voor de financiële sector te bespeuren. Aan de andere kant is die sector natuurlijk ook al vier jaar uitgebreid in het nieuws.

Het zijn vast niet allemaal blijvertjes, maar vaak wel woorden waar een verhaal aan zit; de afgelopen dagen kwamen bijvoorbeeld suikerarrangement, nivelleringsfeestje en spermalamp voorbij. Ik lees het weblog bijna iedere dag en verbaas me dan over het scherpe oog van Den Boon – hoe vist hij er iedere dag toch weer een nieuw woord uit de krant? (De Groningse hoogleraar Jack Hoeksema lukt het hooguit een keer per week.)

Lees verder >>

Sociaal

Steek ik mijn neus buiten de deur dan begint iedereen, echt waar, over de biografie van Reve. De vanzelfsprekendheid waarmee het particuliere publiek bezit wordt.  Het soortelijk gewicht van Gerard en Joop. Gefragmenteerde intellectuele wereld creëert zijn gesprek bij de koffieautomaat. Het angstaanjagende geroddel bij de dorpskapper dat ik me, echt waar, herinner als de dag van gisteren.

Boer zoekt vrouwof Kroniek van een schuldig leven. Er zal een variatie zijn in de opleidingsniveaus. In zekere straten van Oud-Zuid wat meer van het een; in zekere straten van Amsterdam-Noord wat meer van het ander.  

Het ironische is dat het allemaal begonnen lijkt te zijn met Op weg naar het einde en Nader tot u. Lees verder >>

Ponthus ende Sidonie : hoofdstuk 6

Een schoone ende amoruese historie van
Ponthus ende die schoone Sydonie,
welcke waren beyde van coninclijker afcoemsten: Ponthus des conincx Tybours sone, coninck van Galissien, ende Sidonie des conincx Huguets dochter, van Britanigen, seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in]  strijden, welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.
Seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in] strijden,

welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.

Geprint t’Antwerpen op die Lombaerdeveste,
tegenover Die gulden Hant,
by mi Niclaes vanden Wouwere.
Anno 1564.

De stenen leeuw brult

Ik heb de afgelopen dagen hier in Amerika weer van alles geleerd over het Nederlands. Een van de spreeksters tijdens de workshop waar ik nu ben, Lotte Hogeweg van de Radboud Universiteit, had namelijk onderzoek gedaan naar de betekenis van woordgroepen als stenen leeuw of gebreid vliegtuigje.
Om precies te zijn had ze gekeken wat voor associaties mensen hadden met dat soort begrippen.
Lees verder >>

TiNT 2012 aan het Meertens Instituut te Amsterdam


Op vrijdag 7 december 2012 organiseert de vereniging NL-Term in samenwerking met het Steunpunt Nederlandstalige Terminologie voor de vierde maal de TiNT-dag. TiNT staat voor Terminologie in het Nederlandse Taalgebied. Dit jaarlijks terugkerende evenement is bedoeld om actueel onderzoek en de professionele praktijk op het gebied van Nederlandstalige terminologie voor te stellen voor een breed publiek. 

Lees verder >>

Taalwoede

Ik heb mezelf nooit een bibliofiel genoemd, maar nadat ik in april trouwde, ben ik nog steeds niet helemaal bij mijn vrouw ingetrokken en dat alleen maar vanwege de boeken. Ik had een klein huisje, een bewoonde boekenkast in het centrum van Leiden, en hoewel ik er nu niet meer slaap, staan Horatius en Bredero en Schopenhauer er nog op me te wachten.
Ik noem me geen bibliofiel omdat ik helemaal niet gehecht ben aan mijn boeken.
Lees verder >>

Ponthus ende Sidonie : hoofdstuk 5

Een schoone ende amoruese historie van
Ponthus ende die schoone Sydonie,
welcke waren beyde van coninclijker afcoemsten: Ponthus des conincx Tybours sone, coninck van Galissien, ende Sidonie des conincx Huguets dochter, van Britanigen, seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in]  strijden, welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.
Seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in] strijden,

welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.

Geprint t’Antwerpen op die Lombaerdeveste,
tegenover Die gulden Hant,
by mi Niclaes vanden Wouwere.
Anno 1564.

De Griekse in het Griekse

Die –e in de Griekse wat doet hij daar? Is het dezelfde vrouwelijke uitgang die we vinden in redactrice of diëtiste? Of is Griekse eigenlijk een bijvoeglijk naamwoord (zodat de hele constructie een soort verkorting wordt van de Griekse vrouw)? Daar denk ik weleens aan als ik niet slapen kan.

Toevallig vond ik in de novemberlading van de DBNL een artikel van de Utrechtse taalkundige Wim Zonneveld dat over dat onderwerp gaat. Volgens Zonneveld is Griekse inderdaad een bijvoeglijk naamwoord. Hij geeft daar aardige argumenten voor.

Lees verder >>

Ponthus ende Sidonie : hoofdstuk 4

Een schoone ende amoruese historie van
Ponthus ende die schoone Sydonie,
welcke waren beyde van coninclijker afcoemsten: Ponthus des conincx Tybours sone, coninck van Galissien, ende Sidonie des conincx Huguets dochter, van Britanigen, seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in]  strijden, welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.
Seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in] strijden,

welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.

Geprint t’Antwerpen op die Lombaerdeveste,
tegenover Die gulden Hant,
by mi Niclaes vanden Wouwere.
Anno 1564.

Editing fundamentals: het negende congres van de European Society for Textual Scholarship


Van 22 tot 24 november 2012 vindt in Amsterdam de negende conferentie van de European Society for Textual Scholarship (ESTS) plaats, die wordt georganiseerd in samenwerking met het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis. Het thema van de conferentie is: Editing fundamentals: Historical and literary paradigms in source editing.

Lees verder >>