Woutertje Pieterse Prijs 2013 uitgereikt.

Kristien Dieltiens heeft de Woutertje Pieterse Prijs 2013 gekregen voor Kelderkind. Aan de Woutertje Pieterse Prijs is een oorkonde en een bedrag van 15.000 euro verbonden. Deze prijs voor kinder- en jeugdboeken werd daarmee voor de zesentwintigste keer uitgereikt. Kelderkind is uitgegeven door Uitgeverij De Eenhoorn en is Kristiens 50ste boek. Ze kreeg hiervoor ook de West-Vlaamse Provinciale Prijs Letterkunde (2012) en een nominatie voor de Boekenleeuw.

Zie hier het juryrapport

Wat betekent ‘spectaculair’?

Door Marc van Oostendorp

Hoe staat het er eigenlijk voor met de taal van de Italiaanse tv? Ja, dat wilt u natuurlijk graag weten! Ik ga het voor u onthullen.

In Taalpost – drie keer per week gratis het laatste taalnieuws op uw digitale mat! – van vrijdag wilde ik aandacht besteden aan een rapport dat de Italiaanse Accademia della Crusca aan deze brandende kwestie had besteed. Het rapport is nog niet online, voor zover ik kan zien, maar op gezag van een Italiaanse internetkrant schreef ik het volgende:

(1) De taal van de Italiaanse tv is veel te spectaculair geworden en is daarmee afgedwaald van de omgangstaal, menen taalkundigen.

Kunt u het woord spotten waarover ik vervolgens uitgebreid heb gecorrespondeerd met de Taaladviesdienst, die de Taalpost altijd corrigeert, voordat deze zin de deur uit mocht?
Lees verder >>

Tegen de overtuigingskracht

Door Marc van Oostendorp
Noam Chomsky, de beroemde taalkundige, is tegen pogingen iemand anders te overtuigen. Dat zegt hij in het interviewboek The Science of Language (Cambridge University Press, 2012) tegen zijn gesprekspartner James McGilvray. 
In dat boek, waarin allerlei gedachten van Chomsky over van alles en nog wat geboekstaafd worden, noemt de oude meester ergens Gandhi, die er ook tegen was om andere mensen te proberen te overtuigen, omdat hij dat zag als een vorm van geweld. Je dwingt iemand in zekere zin om het met je eens te zijn. In plaats daarvan vond hij dat je wat goed en juist was moest tonen, bijvoorbeeld in je eigen leven, zodat de andere de vrije keus had je daarin te volgen.

Dichtbundelproductie 2008 en 2009

                                                                                                                        Door Bart FM Droog

In de poëzie gaat alles heel traag. Dat is deels te wijten aan uitgevers. Een aantal is erg terughoudend in het versturen van nieuwe bundels aan de Koninklijke Bibliotheken en Poëziecentra. Dat brengt met zich mee dat het NPE-onderzoeksteam sommige dichtbundels pas waarneemt als deze in het antiquarische circuit opduiken of verontruste dichters contact met ons opnemen.

De redactie van de NPE heeft natuurlijk – waar nodig – bij uitgeverijen geïnformeerd naar eventuele omissies op de lijsten, maar kreeg – uitzonderingen daargelaten – geen of ronduit weird respons. Zo zei één uitgever ons: “Er ontbreekt er eentje! Hahaha,” zonder daarbij aan te geven welke titel.

Ondanks dat zijn we er toch in geslaagd een zo volledig mogelijk overzicht van de in 2008 en 2009 verschenen oorspronkelijk Nederlandstalige en bij reguliere uitgeverijen verschenen dichtbundels en poëziebloemlezingen samen te stellen.

2008: 178 dichtbundels, 35 debuten, 38 bloemlezingen.
2009: 181 dichtbundels, 36 debuten, 39 bloemlezingen.

Zijn Nederlands en Vlaams nog wel één taal?

Door Marc van Oostendorp

Nederland en Vlaanderen groeien taalkundig steeds verder uit elkaar. Hoewel vooral de overheid er alles aan doet om eenheid te suggereren, is er van zo’n eenheid eigenlijk nauwelijks sprake. Nederlanders en Vlamingen luisteren nauwelijks naar elkaar en trekken zich steds minder van elkaar aan, op taalgebied.

Dat kun je concluderen uit een artikel van de (Vlaamse) hoogleraar Johan De Caluwé in het tijdschrift Internationale neerlandistiek. De Caluwé zet een groot aantal feiten op een rij. Steeds blijkt: er zijn steeds minder mensen die Nederland en Vlaanderen als één taalgebied beschouwen.
Lees verder >>

Lezingenmiddag Indische Letteren – 5 april, Leiden


Op vrijdag 5 april 2013 organiseert de Werkgroep Indisch-Nederlandse Letterkundeeen lezingenmiddag aan de Universiteit Leiden.
Programma
14.00 uur: Opening.
14.10 uur: Chiara Beltrami: Nestbevuiler of realist? Onderzoek naar de romans Rubber en
                  Koelie van Madelon Székely-Lulofs.
14.40 uur: Rick Honings: Indië in de marge. Exotische ingrediënten in de Nederlandse
                  literatuur.
15.10 uur: Theepauze
15.40 uur  Adrienne Zuiderweg: De onvindbare Dichtlievende eerstelingen van Hendrik 
                  Josephe.
16.10 uur: Discussie
17.00 uur: Sluiting
Plaats: Universiteit Leiden, gebouw 1175 (Centraal Faciliteitengebouw),
Witte Singel/Doelencomplex (achter het Rapenburg ter hoogte van de Doelensteeg), zaal 011.
De toegang is gratis. Alle belangstellenden zijn van harte welkom.

http://ldolk.home.xs4all.nl/Indische_Letteren/IL_agenda.html

Pas verschenen: Ene andre tale

Ene andre tale. Tendensen in de Middelnederlandse late ridderepiek. Onder redactie van An Faems en Marjolein Hogenbirk. Hilversum, Verloren, 2012. 318 blz. ISBN 978-90-8704-224-0. € 29,-

De meeste 19e– en 20e-eeuwse literatuurgeschiedschrijvers hadden niet veel goeds te zeggen over de late ridderepiek (ridderromans die gedurende de 14e eeuw ontstonden). Jonckbloet besprak deze periode onder de kop ‘verval der ridderpoëzie’ en  Kalff noemde de 14e-eeuwse ridderromans werken zonder veel literaire waarde. Deze negatieve waardering van de Middelnederlandse late ridderepiek en de vaak fragmentarische overlevering van de teksten, die overigens meestal erg lang zijn geweest en een complexe verhaalstructuur laten zien, hebben ervoor gezorgd dat er tot voor kort nog erg weinig onderzoek naar gedaan werd.

Faems en Hogenbirk hebben vanuit de wens om verandering in deze situatie te brengen in 2009 een congres georganiseerd waarbij door verschillende deskundigen uitgebreid van gedachten is gewisseld over mogelijkheden voor onderzoek naar de late ridderepiek in de Nederlanden. Deze bundel is het uiteindelijke resultaat van de, in de woorden van Faems en Hogenbirk, “verrijkende en stimulerende uitwisseling van ideeën” die op het congres plaats vond. Lees verder >>

Grote jukbeenspier

Door Marc van Oostendorp

Mijn specialisatie als taalkundige is de klankleer, maar mijn geheime hobby is de pragmatiek, helemaal de andere kant van de grammatica: de manier waarop betekenis verandert in de context. In het holst van de nacht speur ik Semantics Archive af, waar semantici en pragmatici hun laatste bevindingen publiceren.

“Zeg op, wanneer houd je op je vrouw te slaan?” Die vraag is onmogelijk te beantwoorden als je toevallig niet je vrouw geslagen hebt. Want wat moet je dan zeggen? Je kunt moeilijk zeggen ‘vandaag nog’, want daarmee lijk je een bekentenis af te leggen.

Ergens mee stoppenveronderstelt dat je ermee bezig bent. Wie zegt ‘ik ben gestopt met roken’ zegt eigenlijk ‘Ik heb vroeger gerookt, en ik ben gestopt’. In het dagelijks leven spellen we dat soort aannamen echter niet de hele tijd uit – je laat het over aan je gesprekspartner om dat er bij te bedenken. (Die gesprekspartner kan ook best ingaan op zo’n verzwegen stukje en zeggen: ‘ik wist helemaal niet dat je rookte!’)

Lees verder >>

Dat vind ikke niet

Door Marc van Oostendorp

Gisteren had ik mijn post over dat vinnik leuk nog niet geplaatst, of er kwam een mail binnen van de DBNL, met het nieuws dat er deze maand daar geplaatst is. Daaronder zit ook jaargang 30 van het Groningse taalkundige tijdschrift TABU. En in die jaargang hadden de (huidige) Groningse hoogleraren taalwetenschap Jack Hoeksema en Jan-Wouter Zwart een discussie over het woord ikke.

Een van de verschillen van mening van de hooggeleerden betrof de vraag of je ikke wel met een verbogen werkwoord kunt gebruiken. Volgens Hoeksema is dat niet het geval. Je kunt wel zeggen Ikke niet! maar niet Ikke vind dat niet.

Lees verder >>

Uit een Tongerschen dichtbundel der XVIe eeuw

Door Bas Jongenelen

Onlangs bestelde ik via www.addall.com bij een Brussels antiquariaat het boekje Uit een Tongerschen dichtbundel der XVIe eeuw. Dit is een uitgave uit 1925 en de oplage was 200 exemplaren. Het door mij aangeschafte exemplaar bleek nummer 9 te zijn en het handexemplaar van één van de twee editeurs. Kijk, dat is altijd leuk. Maar er is iets bijzonders aan de hand met dit exemplaar.

Lees verder >>

Jongeren krijgen een stem in de Taalunie

Taalunievoorzitter Pascal Smet vuurde dinsdag vragen over het Nederlands af op 700 scholieren uit Nederland en Vlaanderen. Daarmee gaf hij het startsein voor de Taalunie Jongerenraad. De scholieren waren in deSingel in Antwerpen bijeen voor de uitreiking van de literaire jongerenprijs De Inktaap.

De minister legde drie stellingen voor waarop de scholieren met een stemkastje konden reageren. 
Moet er een Nederlandstalige inzending naar het Eurovisie Songfestival? Een meerderheid van 65,4 % vindt van niet. De minister sloot zich daarbij aan.

Lezers van romans kunnen vanaf vandaag hun mening geven

Vandaag is het Nationale Lezersonderzoek van start gegaan. Dit is een enquête waarin lezers hun mening kunnen geven over de 400 best verkochte en meest uitgeleende boeken van de afgelopen drie jaar, die tussen 2007 en 2012 zijn uitgegeven.

Wat maakt een roman goed of slecht? Wanneer is een roman literair, of juist niet? En zijn deze dingen objectief vast te stellen?

Misschien wel. Wellicht zijn er elementen in een boek die bepalen dat het als goed of minder goed wordt gezien. Wetenschappers aan het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis gaan dit onderzoeken. Maar daarvoor zijn eerst de meningen van lezers nodig.

Uiteraard hebben we ook uw mening nodig. De enquête van ongeveer vijf minuten staat online op: www.hetnationalelezersonderzoek.nl

Pas verschenen: Lotte Jensen, Verzet tegen Napoleon. Nijmegen: Vantilt, 2013. ISBN: 9 789460 041259

Tweehonderd jaar geleden, in 1813, werd Nederland bevrijd van de Fransen. Daarmee kwam een einde aan jarenlange Franse overheersing. In 1806 had Napoleon Bonaparte zijn broer Lodewijk tot koning van ‘Holland’ benoemd om vervolgens het land in 1810 bij het Franse keizerrijk in te lijven.

Het standaardbeeld is dat de Nederlanders nauwelijks in opstand kwamen tegen het Franse regime. Dit boek laat zien echter dat er een levendige verzetscultuur bestond. Tal van burgers verhieven hun stem tegen het Franse gezag en sprongen in de bres voor het vaderland. Zelfs tijdens de Inlijving, toen een strenge censuur gold, lieten zij zich de mond niet snoeren. ‘Gevloekte rover!’ en ‘Oranje boven!’ klonk het alom.
Het is een aardige paradox: op het moment dat de Fransen hier de scepter zwaaiden,leefde het Nederlanderschap als nooit te voren. Schrijvers probeerden het wezen van de natie te vangen door te wijzen op de onderscheidende kenmerken van haar cultuur en inwoners. Zo werd, mede dankzij de overheersing van Napoleon, de ideale Nederlander geboren.

Dat vinnik niet

Door Marc van Oostendorp

“Knap gevonden van prof. Paardekooper,” meldde Liesbeth Koenen gisteren op Twitter:

vinnuniet: bij vinden = menen kan d of t weggelaten als je praat.
Bij vinden = gezocht hebben niet.

 Ze had die observatie al in 1988 genoemd in een recensie van Paardekooper z’n ABN Uitspraakgids; zowel de recensie als het boek staan inmiddels gelukkig online.

Wij van Neder-L laten geen gelegenheid voorbijgaan om het werk van de inmiddels 92-jarige roemruchte taalgeleerde P.C. Paardekooper aan te prijzen. Wij vinden ‘knap gezien’ opgaan voor bijna iedere zin die Prof. Paardekooper in zijn lange leven schreef over de structuur van de Nederlandse taal. Dus dook ik meteen op deze kwestie.
Lees verder >>

Klankencyclopedie van het Nederlands (29): [ɔ]


door Marc van Oostendorp

] De klinker [ɔ] maak je met geronde lippen en de achterkant van de tong een beetje omhoog, zij het minder hoog dan bij de [u] (oe) en ook dan de [o] (oo). Het is de klinker die je (in een lange vorm, [ɔː]) hoort in boor en, bij sommige sprekers, in een woord als bok.

Een van de weinige echte discussies over standaarduitspraak gaat over deze klinker: is het ‘standaard-Nederlands’ om hok en bok met dezelfde klinker uit te spreken, of juist om onderscheid tussen deze twee te maken? Op het leesplankje van Hoogeveen waren de woorden hok en bok allebei opgenomen omdat ze verschillende klinkers zouden hebben. Veel sprekers uit de Randstad maken niet of nauwelijks verschil en – wat belangrijker is – horen geen verschil als anderen het wel maken. Gezaghebbende taalkundigen hebben dan ook gezegd dat het verschil ‘ongemerkt’ uit de standaardtaal verdwenen is.

Lees verder >>

Congres ‘Het Gruuthusehandschrift’ (25-27 april)

Begin februari kondigde we op Neder-L de tentoonstelling ‘Liefde & Devotie’ aan (Brugge, 22 maart-23 juni 2013). Bij deze tentoonstelling zal het Gruuthusehandschrift een belangrijke rol spelen. In het kader hiervan vindt op 25-27 april een internationaal congres plaats: ‘Het Gruuthusehandschrift. Literatuur, muziek, devotie rond 1400’. Het congres neemt de thema’s van de tentoonstelling als vertrekpunt voor een internationale en multidisciplinaire benadering van (stads)cultuur in Noordwest-Europa aan het begin van de 15de eeuw. Er zullen nieuwe inzichten toegelicht en ontwikkeld worden op het vlak van geschiedenis, kunstgeschiedenis, literatuur en musicologie.

Alle congreslocatie liggen in het centrum van Brugge. Zie hier voor het volledige programma.
Inschrijven kan tot 12 april 2013.

I always get my sin in Main Street

Door Marc van Oostendorp

Het einde van de Nederlandse taal is weer eens nabij. Het werd vrijdag aangekondigd op de website van HP De Tijd. Er groeit “dus een generatie op met in ieder geval een gebrekkige beheersing van het Nederlands”, beweerde daar de doemdenker van dienst. “Verre zij het van mij om hier de onheilsprofeet uit te hangen, maar zien wij hier niet de eerste tekenen van het verdwijnen van de Nederlandse taal?”

Wat is er aan de hand? De laatste paar weken is er een nieuwe Nederlandse jongensband opgedoken, Main Street, een groepje van vier veertienjarige jongens, die is samengesteld zoals dat met dat soort groepjes gaat: vier zorgvuldig bij elkaar gezochte leuke jongens, voor ieder dertienjarig meisje wat wils.

De tekst van de eerste geprojecteerde hit (My mind is blown) van Main Street is inderdaad opvallend:
Lees verder >>

Pas verschenen: ‘De tweede verdieping’ (Bomansstudies, deel 5)


Onlangs is verschenen De tweede verdieping, een bundel artikelen over het werk en de persoon van schrijver-programmamaker Godfried Bomans (1913-1971), wiens 100stegeboortedag op 2 maart wordt herdacht .
De 26 artikelen verschenen eerder op internet in het Bomans Weekblad, dat van 2007 tot 2011 online verscheen. De artikelen in deze bundel zijn geschreven door lezers en behandelen allerlei aspecten van Bomans’ werk en persoon. Zo wordt onder meer aandacht besteed aan Bomans’ sprookjes, worden bibliofiele uitgaven geïnventariseerd en komen enkele biografische aspecten aan de orde, zoals Bomans’ zuster Wally en een voorpublicatie uit een proefschrift over Bomans’ godsdienstige opvattingen. Studenten Nederlands die Bomans als scriptieonderwerp kozen, schrijven onder meer over de promotie van Bomans’ oeuvre door uitgever Elsevier en de lezersgerichtheid in Bomans’ sprookjes. Verder worden enkele artikelen gewijd aan de literaire waarde van Bomans’ oeuvre.
De bundel, samengesteld door Jac Aarts, vormt het vijfde (en voorlopig laatste) deel in de serie Bomansstudies en is te zien als een vervolg op het vorig jaar verschenen boek We worden diep.Daarin stonden artikelen van de schrijver zelf, terwijl het in deze vijfde bundel gaat om bijdragen van lezers. Meer informatie over De tweede verdieping is te vinden op de speciale website.

Jac Aarts (red.): De tweede verdieping. Een selectie uit artikelen die lezers in de jaren 2007-2011 schreven voor het Bomans Weekblad. Soest: Boekscout, 2013. (Bomansstudies, deel 5). 265 pp. ISBN: 978-94-6206-612-0. Prijs: € 18,95 (excl. porto).
 Het boek is te bestellen bij elke erkende boekhandel, in de webwinkel van de uitgever (www.boekscout.nl) of bij de schrijver (www.jacaarts.nl, j.aarts@upcmail.nl). Ook het Bomans Weekblad als geheel is nog verkrijgbaar (op cd–rom).



Is de nieuwe paus een zij?

Door Suzanne Aalberse

Biologisch gezien zal de volgende paus een man zijn, dat wordt van tevoren gecontroleerd (zie de uitdrukking Testiculos habet et bene pendentes ). Toch is het mogelijk dat de paus “zij” genoemd wordt. De aanspreekvorm voor de nieuwe paus (en de paus-emiritus) is namelijk zijne heiligheid. Woorden die op –heid eindigen zijn altijd vrouwelijk en alle abstracte termen waarmee verwezen wordt naar belangrijke mensen (majesteit, edelheid, hoogheid) zijn vrouwelijk. Naar vrouwelijke woorden kun je met zij verwijzen. De Franse koning was bijvoorbeeld zij. Anna Siewierska beschrijft bijvoorbeeld dat er tegen de Franse koning gezegd kon worden: Votre altesse, que désire-t-elle? Vertaald: Uwe hoogheid wat wenst zij?

Lees verder >>

Vrije dichters

                                                                                         Door Bart FM Droog

Of: hoe Martijn Benders met een vertaald Amerikaans gedicht de draak stak met de Turing Nationale Gedichtenwedstrijd.

“De dichtkunst is in Nederland langzamerhand een zaak van geleide appreciatie geworden. Wie niet behoort tot een groepering, waarvan tenminste één hoofdman kunstoverheidsfunctionaris of een zeer goede vriend van een dergelijke functionaris is, zal zelden erkend worden als dichter, laat staan in aanmerking komen voor een prijs of een reisbeurs. Zijn en haar lot is meestal: doodgezwegen te worden! (…)”
Lees verder >>

Ponthus ende Sidonie : hoofdstuk 61

Een schoone ende amoruese historie van
Ponthus ende die schoone Sydonie,
welcke waren beyde van coninclijker afcoemsten: Ponthus des conincx Tybours sone, coninck van Galissien, ende Sidonie des conincx Huguets dochter, van Britanigen, seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in]  strijden, welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.
Seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in] strijden,

welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.

Geprint t’Antwerpen op die Lombaerdeveste,
tegenover Die gulden Hant,
by mi Niclaes vanden Wouwere.
Anno 1564.

Short-list Gouden Boekenuil

Vandaag werd de short-list bekend gemaakt van de Gouden Boekenuil, de belangrijkste literaire prijs in Vlaanderen. Vlaamse en Nederlandse auteurs kunnen meedingen naar de prijs. De auteur die de Gouden Boekenuil 2013 in de wacht sleept, ontvangt een geldprijs van 25.000 euro en een kunstwerk van Philip Aguirre.


De vijf kanshebbers zijn:

Oek de Jong – Pier en oceaan
Arnon Grunberg – De man zonder ziekte
Peter Terrin – Post mortem
Marja Vuijsje – Ons kamp
Tommy Wieringa – Dit zijn de namen

Vanaf vandaag zal ook een lezersjury optreden. Deze jury kiest het beste boek uit de vijf genomineerde titels op de shortlist. Zij delen hun leeservaringen op een discussieforum online. Iedereen, niet enkel de 100 lezers van de lezersjury, kan de meningen op het discussieforum naar waarde schatten en meediscussiëren. De winnaar van de Prijs van de Lezersjury ontvangt 2.500 euro en een pen van Montblanc.

Vakjury en Lezersjury hoeven het niet met elkaar eens te zijn en mogen een verschillende auteur bekronen. Op 4 mei 2013 wordt duidelijk wie er in de prijzen vallen.

Resistent tegen stopwoordjes?

Door Marc van Oostendorp
Ineens besefte ik: er bestaat geen goede theorie over stopwoorden, of in ieder geval ik ken zo’n theorie niet. Waarom gebruiken mensen stopwoorden, maar vooral: hoe kunnen we begrijpen dat sommige stopwoorden ineens ergens opduiken en dan weer in de loop van de tijd verdwijnen. Er zijn allerlei theorieën over de aard en de functie van taal, maar geen ervan kan eigenlijk het fenomeen van het stopwoord verklaren.
Ik was aan het lezen in het aardige nieuwe taalboek Woorden weten alles van de journalist Ludo Permentier. In dat boek staan allerlei stukjes die Permentier de afgelopen jaren over taal schreef voor zijn krant De Standaard, steeds naar aanleiding van een woord. En een van die woorden is eigenlijk.
Lees verder >>