Samen sta jij sterk

Marc van Oostendorp

Dat je en jij niet hetzelfde betekenen, blijkt maar weer uit de campagne die de Pensioenfederatie onlangs begonnen is, en die als slogan heeft:

Samen sta jij sterk.

Dat klinkt raar, terwijl Samen sta je sterk natuurlijk veel beter klinkt.

Het is het soort slogan waar je als lezer moe van wordt omdat je voelt hoe hard er door de tekstschrijver over is nagedacht. “Ja! Ik heb het! Samen sta jij sterk! Dan maken we duidelijk dat we aan de ene kant samenwerken, maar dat dit aan de andere kant een voordeel is voor jou, de klant!”

Wat er knerst aan die zin is natuurlijk precies die tegenstelling tussen samen en jij.
Lees verder >>

Limburgse literatuur in de DBNL

Op 31 januari is in Maastricht de afdeling Limburgse literatuur van de DBNL gepresenteerd. De nieuwe afdeling van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren moet een beeld geven van de literatuur- en cultuurgeschiedenis van Limburg en aangrenzende gebieden. Op Gedichtendag 2013 kwamen de eerste 120 titels beschikbaar. Deze titels zijn aangevuld met werken die al aanwezig waren in de DBNL. Verder worden e-books, audio en video aangeboden.

Volgens de DBNL heeft het Limburgse gebied een bijzondere plaats in het Nederlandse taalgebied en de literatuur van de Lage Landen: een kruispunt tussen Noord- en Zuid-Nederlandse, Waalse en Rijnlandse invloeden, met een sterk regionaal besef, en een grotere bereidheid van auteurs om naast het Nederlands ook het Frans, Duits of een dialect te bezigen.

Op termijn zullen teksten te vinden zijn van de vroege Middeleeuwen tot het heden, in het Frans, Duits, Engels, Latijn, Nederlands en diverse dialecten, en in genres als proza, poëzie, operettes, liederen, conferences. Daarnaast worden ook studies over bijvoorbeeld taal en dialect, landschap en monumenten van Limburg opgenomen. Naast teksten bevat de afdeling Limburgse literatuur informatie over meer dan 500 auteurs die een band met Limburg hebben.

http://www.dbnl.org/letterkunde/limburg/

Kanttekeningen bij het Dichter des Vaderlandsgebeuren

                                                                                      door Bart FM Droog,
                                                                                      oud-officieel stadsdichter van Groningen
                                                                                      oud-officieus gemeentedichter van Emmen

Gek toch, die berichtgeving rond de benoeming van Anne Vegter. In meerdere kranten staat dat ze de vierde Dichter des Vaderlands (DdV) is. Klopt niet, ze is de vijfde. Ook wordt gemeld dat de eerste DdV, Gerrit Komrij, democratisch gekozen zou zijn. Klopt ook niet: in het jaar 2000 kreeg Rutger Kopland de meeste stemmen bij een door het NRC Handelsblad en Poetry International georganiseerde internetverkiezing. Kopland, die kennelijk zonder dat hij het zelf wist op het stembiljet was beland, bedankte voor de eer, waarna Gerrit Komrij tot eerste DdV benoemd (!) werd.

Komrij, die was aangesteld voor een periode van vijf jaar, gooide na vier jaar de handdoek in de ring. Waarom? Wie het weet mag het zeggen. De inmiddels overleden Komrij deed daar zóveel tegenstrijdige uitspraken over, dat er niets zinnigs over geconcludeerd kan. Whatever: na Komrij’s aftreden werd Simon Vinkenoog via een door mij inderhaast opgezette internetverkiezing verkozen tot tweede Dichter des Vaderlands. De uitslag werd bekend gemaakt in het tv-actualiteitenprogramma Nova, alle media berichtten er destijds over – dus om dat anno 2013 dood te zwijgen, is – zeer vrij naar Máxima – een beetje dom.
Lees verder >>

Aankondiging: tentoonstelling ‘Liefde & Devotie. Het Gruuthusehandschrift’ (22 maart-23 juni 2013)

Het Gruuthusehandschrift, beroemd om zijn Egidiuslied, was eeuwenlang in privébezit tot de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag in 2007 de kans zag het aan te kopen. Inmiddels is het werk integraal raadpleegbaar op de website van de KB als een zogenaamd ‘bladerboek’. In het voorjaar van 2013 gaat het handschrift voor korte tijd naar Brugge voor de tentoonstelling Liefde en Devotie. Het handschrift dient dan als uitgangspunt om een beeld te schetsen van het leven in de laatmiddeleeuwse stad, dat in de vroege vijftiende eeuw een internationale handelsstad was. Rode draad van de tentoonstelling zijn de thema’s uit het handschrift: muziek, liefde, ‘const’, gezelschap en devotie. Ze schetsen niet alleen de rijke inhoud van het handschrift, maar vertellen ook meer over het toenmalige culturele, sociale en religieuze klimaat. Zo’n tweehonderd objecten uit de periode rond 1400 en hedendaagse equivalenten uit de beeldende kunst moeten de teksten weer tot leven brengen: sculpturen, handschriften, juwelen, sier- en gebruiksvoorwerpen, archeologica en archivalia.

Schrijf dus vast in uw agenda:

Tentoonstelling: Liefde & Devotie. Het Gruuthusehandschrift. Gruuthusemuseum, Dijver 17, B-8000 Brugge: 22 maart-23 juni 2013. Bij de tentoonstelling verschijnt ook een catalogus.

Meer informatie: http://www.liefdeendevotie.be/

Marc, hoe voel je je?

Door Marc van Oostendorp

Deze zin moet u niet vergeten, want hij stond gisteren in de NRC:

Losse zinnen uit een blogje onthoud je extreem goed.

Volgens het bericht kregen proefpersonen in een Amerikaans onderzoek zowel status-updates op Facebook als willekeurige zinnen uit boeken voorgelegd. Ze zouden de eerste veel beter onthouden dan de laatste.

NRC Handelsblad geeft helaas geen links bij dit soort berichten, maar het oorspronkelijke artikel staat hier (achter een betaalmuur wanneer u niet op een universiteit werkt). Helaas geeft het artikel geen antwoord op de vraag waarom die status updates nu precies beter onthouden worden dan gewone zinnen.
Lees verder >>

Anne Vegter is Dichter des Vaderlands

Met ingang van 31 januari 2013 is de Rotterdamse dichteres Anne Vegter Dichter des Vaderlands. Vegter volgt daarmee Ramsey Nasr op en krijgt een functie voorheen bekleed door Gerrit Komrij en Driek van Wissen. De ambtsperiode van Anne Vegter als Dichter des Vaderlands loopt tot en met januari 2017.

Anne Vegter (1958) is dichter, prozaïst, toneel- en kinderboekenschrijver. In 1989 debuteerde zij met het kinderboek De dame en de neushoorn, waarvoor ze de Woutertje Pieterseprijs ontving. Haar tweede boek, Verse bekken (1990), geïllustreerd door Geerten ten Bosch, was het eerste kinderboek dat voor de AKO Literatuurprijs werd genomineerd. De jaren erna verschenen de verhalenbundel Ongekuiste versies (1994) de novelle Harrie’s hoofdingang (1999) en Sprookjes van de planeet aarde (2006). Haar eerste dichtbundel heet Het veerde (1992), later gevolgd door Aandelen en obligaties (2002), Spamfighter (2007) en Eiland berg gletsjer (2011). Spamfighter werd in 2008 genomineerd voor de VSB Poëzieprijs en werd bekroond met de Publieksprijs. In 2004 won Vegter won de Anna Blamanprijs voor haar hele oeuvre.

We wensen Vegter veel succes in haar nieuwe rol.

Pas verschenen: TNTL (Vol. 128, Nr. 3-4)


Onlangs verschenen: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde128 (2012), nr. 3-4. ISSN: 0040-7550. eISSN (online): 2212-0521

Receptie naar behoefte. Buitenlandse literatuur in Vlaanderen en Nederland

De in dit themanummer van TNTL opgenomen bijdragen zijn bewerkingen van de lezingen tijdens een in 2011 aan de Carl von Ossietzky Universität (Oldenburg, Duitsland) georganiseerde conferentie over de receptie van buitenlandse literatuur in Nederland en Vlaanderen. De artikelen zijn hier niet geordend naar de chronologie van de behandelde onderwerpen, maar op grond van de methodische invalshoek en – in samenhang daarmee – het object van onderzoek. Het eerste blok bevat bijdragen waarin expliciet wordt ingegaan op de plaats van ‘buitenlandse literatuur’ in de Nederlandse literatuurgeschiedenis: de nadruk ligt in deze artikelen op de wijze waarop een literatuursysteem zich de ‘vreemde’ literatuur toe-eigent. In een tweede blok staat het ‘literaire bedrijf’ centraal en meer specifiek de literatuurbemiddelaars die de import van buitenlandse literatuur initiëren, stimuleren, vergemakkelijken et cetera. In de hier onderzochte cases gaat het onder meer om vertalers, literaire agenten en universiteitsdocenten. Het derde blok bevat een drietal voorbeelden van ‘creatieve receptie’ en in het vierde wordt ten slotte gefocust op kennistransfer.

Inhoud Lees verder >>

VSB Poëzieprijs uitgereikt en start van de Poëzieweek

De VSB Poëzieprijs 2013 is toegekend aan Ester Naomi Perquin. Perquin krijgt de jaarlijkse prijs voor de beste Nederlandstalige dichtbundel voor haar bundel Celinspecties, uitgegeven bij Uitgeverij Van Oorschot. Aan de prijs is een geldbedrag van 25.000 euro verbonden en een glaskunstwerk van kunstenares Maria Roosen. Perquin ontving de prijs tijdens een feestelijke avond uit handen van juryvoorzitter Saskia J. Stuiveling. Voor de VSB Poëzieprijs 2013 werden ook de dichters H.H. ter Balkt, Luuk Gruwez, Sybren Polet en Menno Wigman genomineerd.

De uitreiking van de poëzieprijs is het startschot van de Poëzieweek. De week heeft als thema Muziek en begint op donderdag 31 januari 2013 met Gedichtendag en eindigt op woensdag 6 februari met een poëziefestival waar de winnaar van de Turing Nationale Gedichtenwedstrijd bekendgemaakt wordt. Ook zal de opvolger van Ramsey Nasr als nieuwe Dichter des Vaderlands worden ingehuldigd.

Iedereen die tijdens de Poëzieweek voor €15 aan poëzie koopt, krijgt het Poëziegeschenk cadeau, geschreven door Anna Enquist. Haar Een kooi van klank gaat over de rol van muziek op gebieden waar woorden ofwel (nog) geen betekenis hebben, bijvoorbeeld in de omgang met een heel jong kind, ofwel hun betekenis zijn kwijtgeraakt, zoals na een verpletterend verlies.

Zie voor meer informatie: http://www.poezieweek.com/

Call for papers Morfologiedagen 2013 in Leeuwarden


Deadline: 15 september 2013
Datum: Vrijdag 13 december 2013
(en afhankelijk van deelname ook zaterdag 14 december 2013)
Locatie: Fryske Akademy, Leeuwarden

Na het succesvolle congres in Leiden in september 2012 zal de volgende editie van de Morfologiedagen op vrijdag 13 december 2013 (en afhankelijk van deelname ook zaterdag 14 december 2013) plaatsvinden in Leeuwarden. De Fryske Akademy – die dit jaar 75 jaar bestaat – heeft de organisatie van de Morfologiedagen 2013 op zich genomen.

De Morfologiedagen bieden een forum voor wetenschappelijk debat over alle mogelijke aspecten van met name de Nederlandse en Friese morfologie. De voertalen zijn Nederlands, Engels en Duits.
De organisatie ontvangt graag abstracts (max. 300 woorden) over alle mogelijke aspecten van met name de Nederlandse en Friese morfologie vóór 15 september 2013 per e-mail op het volgende adres: jspoelstra@fryske-akademy.nl, met als onderwerp ‘abstract Morfologiedagen’.

Presentaties: 30 min. (incl. 10 min. discussie)

Organisatie: Siebren Dyk, Eric Hoekstra, Janneke Spoelstra en Willem Visser (Fryske Akademy, Leeuwarden)

Voor meer informatie: ehoekstra@fryske-akademy.nl.

Pas verschenen: Patrick Spriet – Caruso


Uitgeverij Flanor maakt melding van een nieuwe uitgave:
Zomer 1910. De beroemde operatenor Enrico Caruso en zijn boezemvriend Pasquale Amato geven op dezelfde avond een uniek dubbelrecital aan de Belgische kust. Beide heren lijken op een routineus succes af te stevenen, al worden hun zekerheden door de lokale entourage snel ondermijnd. Schilders als Leon Spilliaert en Jef Vande Fackere dringen zich op, een mysterieuze dame brengt het hoofd van Amato op hol en een liefje van Caruso duikt onverwacht op. Maar welk geheim verbindt de tenor met het iconische liedje Torna a SurrientoCaruso balanceert op de grens tussen fictie en werkelijkheid en brengt het mondaine Oostende en Blankenberge uit de late Belle Epoque tot leven.

Lees verder >>

Spam

De afgelopen dagen zijn wij overvallen door een tsunami aan Engelstalige spam-berichten, doorgaans van de vorm ‘I really like your blog, it is so wonderfully written and informative’ en dan een URL. Blogger heeft een spam-filter, maar deze glipten er systematisch doorheen. (Overigens werden de meeste berichten geplaatst op enkele blogposts, dus u hebt er hopelijk weinig van gemerkt.)

We hebben daarom tijdelijk even de mogelijkheid afgezet om anoniem te reageren op berichten. Reageren kan nog wel, maar dan met een of andere door Google geaccepteerd identificatie. Weet er iemand een manier om dit probleem op te lossen? We willen anoniem reageren toch wel weer toe gaan staan.

Over de uitspraak [konijɪn]

Door Marc van Oostendorp

Hoe spreek je het woord koningin uit? Dat schijnen alle radiomakers van Nederland te willen weten. Er is een nieuwsfeit dat in één zin tot in alle details kan worden uitgelegd en desalniettemin moest er gisteren een hele dag aan worden gewijd. Nou, dan krijgen mensen wel ineens belangstelling voor taal!

Ik heb gisteren alle verzoeken tot interviews beleefd afgewimpeld want ik wilde Neder-L de primeur geven. Hier komt hij:
Lees verder >>

Dubben

Bij het doorzoeken van de Statenbijbel naar het gebruik van als en/of dan kwam ik opeens deze zin tegen:

 “Als radeloose, die met gedurich dencken, ende dubben, den tijt vast slijten, ende niet sekers besluyten, nochte tot de sake en doen (Statenbijbel, Genesis XLII 1637).
Een mooie vondst want dit citaat ontbreekt in het Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT).
Maar ik was vooral verbaasd. Dat gebruik van dubben leek wel een omgekeerd anachronisme. Voor mijn gevoel was dubben namelijk een modern woord dat je al helemaal niet in die statige Statenbijbel zou verwachten. Dat gevoel bleken nog een paar mensen te hebben, reden om eens na te gaan waar dat gevoel vandaan komt of op berust. 

Nederlands leren ‘en passant’

Het maandblad voor het onderwijs in Vlaanderen – Klasse – ging in een recent nummer een kijkje nemen over de taalgrens. Aan de hand van interviews en korte reportages probeert ‘Chez les Wallons’ een actueel beeld op te hangen van het lager -en secundair onderwijs in Wallonië. Daarbij wordt ruim aandacht besteed aan het Belgische onderwerp par excéllence: het taalonderwijs. 

Lees verder >>

U en ik voor de koningin

De aftreerede van koningin Beatrix had de vorm van een cirkel. Ze begon met een verwijzing naar het volk (‘Zoals u allen weet’), had het daarna vooral over zichzelf (wat logisch is gegeven het onderwerp), en sprak vlak voor het midden over Prins Claus en vlak na het midden over de Prins van Oranje en Prinses Máxima. En ze eindige weer met het volk (‘uw koningin mocht zijn’.)
Het is het best te zien als we de toespraak inkleuren. Ik maak verwijzingen naar de eerste persoon enkelvoud blauw, naar de tweede persoon geel, naar de eerste persoon meervoud groen en naar de derde persoon paars:

Lees verder >>

Ponthus ende Sidonie : hoofdstuk 47

Een schoone ende amoruese historie van
Ponthus ende die schoone Sydonie,
welcke waren beyde van coninclijker afcoemsten: Ponthus des conincx Tybours sone, coninck van Galissien, ende Sidonie des conincx Huguets dochter, van Britanigen, seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in]  strijden, welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.
Seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in] strijden,

welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.

Geprint t’Antwerpen op die Lombaerdeveste,
tegenover Die gulden Hant,
by mi Niclaes vanden Wouwere.
Anno 1564.

Longlist Libris Literatuur Prijs 2013

De Libris Literatuur Prijs 2013 wordt toegekend aan de beste oorspronkelijk Nederlandstalige roman. Clairy Polak, journalist en presentator, zal de 20ste jury van de Libris Literatuur Prijs voorzitten. De jury bestaat verder uit: Dhr. Jan Donkers, auteur, journalist en recensent bij NRC Handelsblad; Mw. Edith Koenders, literair recensent bij De Volkskrant en literair vertaler Deens; Mw. Lisa Kuitert, hoogleraar Boekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam; Dhr. Mark Schaevers, auteur en journalist bij het weekblad Humo.

Vandaag 28 januari 2013 werd de longlist van de Libris Literatuur Prijs 2013 bekend gemaakt. De volgende werken werden geselecteerd.

Stefan van Dierendonck – En het regende brood, Thomas Rap
Rob van Essen – Alles komt goed, Atlas Contact
Esther Gerritsen – Dorst, De Geus
Saskia Goldschmidt – De hormoonfabriek, Cossee
Arnon Grunberg – De man zonder ziekte, Nijgh & Van Ditmar
Kees ’t Hart – Hotel Vertigo, Querido
Oek de Jong – Pier en oceaan, Atlas Contact
Mensje van Keulen – Liefde heeft geen hersens, Atlas Contact
Sipko Melissen – Een kamer in Rome, Van Oorschot
Edzard Mik – Mont Blanc, De Bezige Bij
Nelleke Noordervliet – Vrij man, Atlas Contact
Elvis Peeters – Dinsdag, Podium
Peter Terrin – Post Mortem, De Arbeiderspers
Anton Valens – Het boek Ont, Atlas Contact
Joost Vandecasteele – Massa, De Bezige Bij
Christophe Vekeman – Een uitzonderlijke vrouw, De Arbeiderspers
Christiaan Weijts – Euforie, De Arbeiderspers
Tommy Wieringa – Dit zijn de namen, De Bezige Bij

 

Op 11 maart 2013 volgt de shortlist van zes werken en op 6 mei zal de prijswinnaar bekend zijn. Met de prijs is een geldbedrag van in totaal 65.000 euro gemoeid (2.500 euro voor de zes genomineerde auteurs en 50.000 euro voor de winnaar).

Vacature: 3 promovendi – Fryske Akademy


De Fryske Akademy zoekt in het kader van het netwerkprogramma University Campus Fryslân:
Promovendi voor drie projecten
(3 x 1 fte, 38 uren per week)
1. Analogie- en frequentie-effecten in Friese werkwoordvervoeging
2. Cognitieve effecten en kenmerken van Fries-Nederlandse tweetaligheid onder Friese kinderen
3. Taalbehoud en taalverlies in het Fries: een sociolinguïstisch profiel
Deze internationaal relevante projecten maken deel uit van een samenwerkingsverband met de ACLC (Amsterdam Centre for Language and Communication) van de Universiteit van Amsterdam.
 
De Fryske Akademy heeft als kerntaak wetenschappelijk onderzoek op het gebiedvan de Friese taal, cultuur, geschiedenis en samenleving. Ze is gelieerd aan de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) te Amsterdam.
Meer informatie

Meer informatie op www.fryske-akademy.nl. Hier is ook de volledige vacaturetekst (pdf) te vinden. Reageren is mogelijk tot 8 februari 2013.

Never say die!

Het fijne van de taalwetenschap is, vind ik, dat ze je de dingen die je altijd al wist opnieuw laat zien. Er is een woord dat je al je hele leven kent en ineens komt daar de etymoloog die je uitlegt wat een merkwaardige geschiedenis dat woord had lang voordat jij geboren werd. Er is een zinsconstructie die je moeiteloos hanteert en dan komt er een syntacticus voorbij die uitlegt hoe ingewikkeld die constructie is als meer even over nadenkt.

Dat soort verbazing ligt ook ten grondslag aan het boekje We hebben de d! We hebben de i! van de neerlandicus Peter Nieuwenhuijsen. Dat boekje is gebaseerd op een prachtig idee: het gaat helemaal over het op het eerste gezicht weinig opvallende woordje die.
Lees verder >>

De nieuwe boekwinkel: halflege Ikea-kasten

Over de nieuwe winkel van Verwijs + De Slegte in Den Haag.

Uw verslaggever gaat niets te ver om de volgende stap te verslaan in de tragedie die het boekenvak momenteel doormaakt. Zo trok hij gisteren naar Den Haag, waar het laatste bedrijf wel zo’n beetje aangebroken lijkt. Er ligt her en der nog een acteur te reutelen op het podium, hopend dat er nog iemand de kracht kan opbrengen om er snel een einde aan te maken.

Verwijs, ooit de grootste winkel van de binnenstad, met een prachtig pad in de Passage, is nu ingetrokken in het pand van De Slegte. Ik ging erheen en ben geloof ik nooit zo doordrongen van de malaise in het boekenvak. Het is gedaan met Den Haag als boekenstad – die nieuwe winkel is ongelooflijk veel treuriger dan Verwijs of De Slegte ooit waren.
Lees verder >>

Ponthus ende Sidonie : hoofdstuk 46

Een schoone ende amoruese historie van
Ponthus ende die schoone Sydonie,
welcke waren beyde van coninclijker afcoemsten: Ponthus des conincx Tybours sone, coninck van Galissien, ende Sidonie des conincx Huguets dochter, van Britanigen, seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in]  strijden, welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.
Seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in] strijden,

welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.

Geprint t’Antwerpen op die Lombaerdeveste,
tegenover Die gulden Hant,
by mi Niclaes vanden Wouwere.
Anno 1564.

Verdwenen dichteressen

Al eerder kwam bij onderzoek voor de Nederlandse Poëzie Encyclopedie (NPE) aan het licht dat door een kleine vergissing auteurs letterlijk uit de geschiedenis kunnen verdwijnen. Zo schreef de Vlaamse bibliograaf Rob. Roemans in 1932 dat Herman Teirlinck (1879-1967) ook werk had gepubliceerd onder de naam Jeannette Nijhuis. Nadien voer vrijwel iedereen blind op Roemans’ oordeel, en pende over: Jeannette Nijhuis = Herman Teirlinck.

Dat was heel spijtig voor Jeannette Nijhuis‘ nagedachtenis, want ze heeft in de jaren 1874-1938 wel degelijk bestaan. Ze stond in het begin van de twintigste eeuw bekend als jong aanstormend dichttalent. In 1928 was ze de eerste die Dracula van Bram Stoker naar het Nederlands vertaalde – een vertaling die bijna veertig jaar stand hield.

Lees verder >>