Ponthus ende Sidonie : hoofdstuk 50

Een schoone ende amoruese historie van
Ponthus ende die schoone Sydonie,
welcke waren beyde van coninclijker afcoemsten: Ponthus des conincx Tybours sone, coninck van Galissien, ende Sidonie des conincx Huguets dochter, van Britanigen, seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in]  strijden, welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.
Seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in] strijden,

welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.

Geprint t’Antwerpen op die Lombaerdeveste,
tegenover Die gulden Hant,
by mi Niclaes vanden Wouwere.
Anno 1564.

Laatste gedicht (6)

Gert de Jager
 
Een van de gedichten uit Als ik als eerste aankom – niet het laatste gedicht – werd voorgepubliceerd op het gedichtenforum van poëzieweblog De Contrabas. Op dat forum vinden soms heftige discussies plaats – zonder veel respect voor rang of stand en getuigend van opvattingen die nogal uiteen kunnen lopen. Opmerkelijk was dat Wijnberg zelf de discussie afsloot door zíjn visie op het gedicht te geven. Hetzelfde gedicht, Dieu me pardonnera, kwam enkele maanden later uitvoerig ter sprake in een artikel van Jeroen Dera dat ook al over het moeilijke van Wijnbergs poëzie handelde.

Hoe maakt Wijnberg het zijn lezers moeilijk? Niet door ingewikkelde grammaticaliteit en een duivelse polysemie in ieder geval. Lees verder >>

Plak vas jou vlerkies, maak jou bolla* los

en bring jou harp na Stellenbosch

Door Jana Luther

Dié uitnodiging rig Zandra Bezuidenhout in haar gedig vir vanjaar se Stellenbosse Woordfees: “Woordfeeshemel 2013”.

In Suid-Afrika vind daar jaarliks seker ’n stuk of twintig Afrikaanse kunstefeeste plaas: Einde Januarie, vroeg Februarie is dit tyd vir die Suidoosterfees in Kaapstad. Einde Maart, begin April lok die Klein-Karoo Nasionale Kunstefees (die KKNK) op Oudtshoorn besoekers van heinde en ver. In Julie hou Bloemfontein sy Vryfees. Einde September is dit tyd vir die Aardklop-fees op Potchefstroom. Tussenin is daar talle kleiner feeste. Maar vir wie ook al in die Afrikaanse letterkunde, die Afrikaanse woord, belang stel, is die Woordfees – in die eerste week van Maart in Stellenbosch se eikelane – ’n stukkie hemel op aarde.
Lees verder >>

Dat jij mij best mag haten

De magistrale zinsbouw van Maarten van Roozendaal


Door Marc van Oostendorp

Van alle zangers die nu in het Nederlands zingen, is Maarten van Roozendaal zonder twijfel de meester van de zinsbouw. In bijna al zijn liedjes gebeurt er iets bijzonders: zinnen strekken zich bijvoorbeeld over heel veel regels uit (Zwerver) of een tekst bestaat alleen uit imperatieven (Red mij niet). Maar het mooist vind ik Alsof, in de clip hierboven. (De tekst staat hier.)

In deze liedtekst past Van Roozendaal een simpele, maar heel effectieve truc toe. Hij laat iemand aan het woord die alleen bijzinnen zegt en geen enkele hoofdzin:

Lees verder >>

Zoekgids door Ewoud Sanders over de ‘digitale schatten’ van de Koninklijke Bibliotheek


Ewoud Sanders schreef een zoekgidsje over de ‘digitale schatten’ van de Koninklijke Bibliotheek. Het boekje leidt de lezer met behulp van praktijkvoorbeelden door verschillende webdiensten van de KB. Sanders, die een vaste taalrubriek heeft in NRC Handelsblad, verdiept zich de laatste jaren intensief in digitale zoekmogelijkheden en publiceert daar geregeld over.
Op zoek naar digitale schatten
Digitale schatten van de Koninklijke Bibliotheek bestaat uit drie beknopte hoofdstukken met zoekvoorbeelden en veel illustraties.
Lees verder >>

Taalunie Scriptieprijs 2012 voor werkstuk over Kader Abdolah


De Taalunie Scriptieprijs 2012 is toegekend aan Willem Bongers-Dek voor zijn scriptie geschreven aan de Universteit Utrecht, over de literaire identiteit van de Iraans-Nederlandse schrijver Kader Abdolah. Geert Joris, algemeen secretaris van de Nederlandse Taalunie, reikte de prijs vrijdag 8 februari uittijdens het tweejaarlijkse Cross-over Congres voor letterkundige neerlandici aan de Universiteit van Gent. Centraal in de bekroonde scriptie staat de vraag: Welke verhalen vertelt de auteur Abdolah over zichzelf en hoe wordt hierop gereageerd?

Lees verder >>

Overleden: Frida Balk-Smit Duyzentkunst (12 april 1929 – 7 februari 2013)


Taalkundige Frida Balk-Smit Duyzentkunst is afgelopen donderdag 7 februari overleden. Dat blijkt uit een rouwadvertentiedie vandaag in onder meer de Volkskrant staat.
Frida Balk-Smit Duyzentkunst werd geboren op 12 april 1929 in Amsterdam. Ze studeerde Nederlands en werd in 1970 hoogleraar Nederlandse taalkunde aan de Universiteit van Amsterdam. In 1992 ging ze met emiritaat.
Haar proefschrift De grammatische functie. Methode van grammaticale analyse, aan het Nederlands gedemonstreerd verscheen in 1963. Ook schreef ze het handboek Grammatica voor iedereen. Naast taalkunde hield Balk-Smit Duyzentkunst hield zich echter ook bezig met letterkundige onderwerpen; zo publiceerde ze artikelen over onder meer Leopold, Judith Herzberg, Vasalis en Marten Toonder.
Frida Balk-Smit Duyzentkunst werd 83 jaar.
Veel teksten van Frida Balk-Smit Duyzentkunst zijn te lezen in de DBNL

Grote Taaldag

Door Marc van Oostendorp
Vandaag is het weer Grote Taaldag, hoera! Voor de derde keer alweer gebeurt er van alles in Utrecht: er worden tientallen lezingen gegeven, er worden prijzen uitgereikt voor het mooiste proefschrift en de beste populair-wetenschappelijke publicatie van het afgelopen jaar. 
Zoals iedere taalkundige heb ik allerlei belangen: voor allebei de prijzen heb ik mijn persoonlijke favoriet, er zijn een paar lezingen die ik wil horen en ik ga er ook één geven: samen met mijn collega’s Frans Hinskens en Björn Köhnlein hoop ik de toegestroomde menigten de eerste resultaten te kunnen geven naar ons onderzoek naar de uitspraak van bijbelnamen.
Dat onderzoek moet licht werpen op een nijpend probleem in de Nederlandse taalkunde.

Lees verder >>

Ponthus ende Sidonie : hoofdstuk 49

Een schoone ende amoruese historie van
Ponthus ende die schoone Sydonie,
welcke waren beyde van coninclijker afcoemsten: Ponthus des conincx Tybours sone, coninck van Galissien, ende Sidonie des conincx Huguets dochter, van Britanigen, seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in]  strijden, welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.
Seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in] strijden,

welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.

Geprint t’Antwerpen op die Lombaerdeveste,
tegenover Die gulden Hant,
by mi Niclaes vanden Wouwere.
Anno 1564.

Pas verschenen: Voortgang (Deel 30)


Bij de Stichting Neerlandistiek VU te Amsterdam is onlangs deel 30 verschenen van Voortgang, jaarboek voor de neerlandistiek. De inhoud is als volgt: 
André Bouwman, ‘Ich schlug auf, und vor mir lag: van den vos Reynaerde’. Friedrich David Gräter en zijn editio princeps van 1812
Roel Zemel, Vlaanderen omstreeks 1250: spreken over literatuur
Simon Smith, Vreedzame Venus. Over ontluikende liefde in Die Riddere metter Mouwen
Willem Kuiper, Valentijn ende Oursson. Auteur, vertaler, censor en doelgroep
Elsje Frouws, Droncken vanden bloede. Geweld en antisemitisme in Hiervsalem verwoest van Joost van den Vondel

Lees verder >>

Na tweeëntwintig jaar nieuwe bundel van Shrinivāsi

Terwijl de redactie van de NPE verwoede pogingen doet te achterhalen hoeveel ‘reguliere’ dichtbundels er nu precies in 2012 verschenen zijn, dendert de bundelproductie in 2013 vrolijk door. Van de bijna twintig in 2013 nieuw verschenen werken wil ik graag de bundel Hecht en sterk (In de Knipscheer) van de Surinaamse dichter Shrinivāsi (1926) uitlichten. Niet alleen omdat het alweer tweeëntwintig jaar geleden is dat zijn vorige boek verscheen, maar ook omdat Nederlandstalige poëzie uit Zuid-Amerika behoorlijk zeldzaam is. Uit het boek:

                    voor de scholieren van Nickerie

Een bruine zandweg,
scholieren, twee
babbelen
fietsen
binnen de brasa
van de milde morgenzon

Verdwijnen
om de bocht…

De bruine zandweg
draagt hun jeugdig spoor
hun luide lach
hun taal en wensen
   en toekomstig leven

© Shrinivāsi, 2013
brasa (Sranan): omhelzing

Eerste Voorjaarslezing Ruusbroecgenootschap door Anna Dlabacova over de Spieghel der volcomenheit van Hendrik Herp (Antwerpen, vr 22 februari 2013)

Op vrijdag 22 februari 2013 vindt de eerste lezing in een reeks van vier Voorjaarlezingen van het Ruusbroecgenootschap plaats. Plaats en tijd: Stadscampus van de Universiteit Antwerpen, lokaal Annexe, Rodestraat 14 (niet ver van de Paardenmarkt en het Sint-Jansplein), van 14.00 tot 16.00 u.
Deze lezing wordt gegeven door Anna Dlabacova (Universiteit Leiden) met als onderwerp: “Mystiek en observantie. Herps Spieghel der volcomenheit in de Lage Landen, c. 1450-1550.”
Lees verder >>

Woord

Gert de Jager

Het mooiste woord is een Frans woord: svelte. Het zou uit een verdwenen Slavische taal kunnen komen of uit het Noors. Een handgebreide trui met een svelte-motief.

De s en de v vormen ook visueel een prachtige combinatie. Eigenlijk niet toelaatbaar, verboden schoonheid. Dat het woord ‘slank’ betekent, is er te veel aan. Schoonheid wordt kitsch dankzij betekenis. Komt verder in de natuur niet voor.

Lees verder >>

Kun je stijl meten?

Door Marc van Oostendorp
Hoe hebben Agatha Wolff en Elisabeth Deken samengewerkt toen ze hun Historie van mejuffrouw Sara Burgherhart schreven? Wie schreef er precies wat? Hoe kan het eigenlijk dat de stijl van al hun gemeenschappelijke werk zo naadloos is, terwijl de vrouwen volgens tijdgenoten zo verschillend waren?

Er zijn in de afgelopen eeuwen allerlei pogingen gedaan om dit objectief vast te stellen De beroemde Wolff-en-Deken-deskundige P.J. Buijnsters had er in 1984 weinig fiducie in:

Veel energie is er gespendeerd – en met weinig resultaat – aan de vraag welk aandeel Betje of Aagje nu precies gehad heeft in het door hen samen uitgegeven werk. Men zou denken: dat moet niet moeilijk zijn om vast te stellen, aangezien we van beide schrijfsters een hele reeks eigen geschriften kennen, terwijl de jarenlange samenwerking het verschil in aanleg en temperament nooit heeft weggewist. Echter, het werk van Wolff en Deken is meer dan een simpele optelsom van twee individuele bijdragen. Om die reden is een positivistische sorteerproef even onmogelijk als zinloos.

Inmiddels krijgt het ‘positivisme’ in de geesteswetenschappen overal sterke nieuwe impulsen: je hoeft niet meer zelf te tellen, je kunt het je computer te laten doen. Dus haalde de nieuwe hoogleraar Computationele Letterkunde Karina van Dalen in haar oratie vorige week Buijnsters aan, en toonde vervolgens de resultaten van een nieuwe ‘sorteerproef’. Had zij nu wel resultaat?

Lees verder >>

Ponthus ende Sidonie : hoofdstuk 48

Een schoone ende amoruese historie van
Ponthus ende die schoone Sydonie,
welcke waren beyde van coninclijker afcoemsten: Ponthus des conincx Tybours sone, coninck van Galissien, ende Sidonie des conincx Huguets dochter, van Britanigen, seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in]  strijden, welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.
Seer ghenuechlijck om lesen, soo in amoreusheyt ende [in] strijden,

welcke veel wonderlijcke fortuynen van feyten van wapenen binnen sijnen leven ghehadt heeft ende namaels noch ghecroont wert coninck van Galissien ende van Britanigen.

Geprint t’Antwerpen op die Lombaerdeveste,
tegenover Die gulden Hant,
by mi Niclaes vanden Wouwere.
Anno 1564.

Vacature Boedapest: Lector Nederlands

Aan de Eötvös Loránd Universiteit (ELTE) te Boedapest, Hongarije ontstaat per 1 september 2013 een vacature voor een


Lector Nederlands (m/v)
De kandidaat die de medewerkers van de Vakgroep Nederlands voor ogen staat
  1. is afgestudeerd neerlandicus (lerarenopleiding Nederlands als tweede/vreemde taal zeer welkom)
  2. is moedertaalspreker van het Nederlands
  3. heeft ervaring met het geven van Nederlands als tweede/vreemde taal.


Lees verder >>

De Volkskrant lacht een minister uit en alle Limburgers

De Volkskrant, die krant die denkt dat taal een onderwerp is waarover je niets hoeft te weten maar waarover je wel eindeloos kunt smalen, had gisteren weer een nieuwtje:

Minister Lilianne Ploumen zei dinsdag op gewichtige toon tegen een gezelschap van ondernemers in Congo: ‘There is no such thing as a Dutch product in terms of quality!’ Oftewel: ‘Nederland heeft geen kwaliteitsproducten’, aldus de minister voor Buitenlandse Handel. Ze bedoelde natuurlijk het tegenovergestelde: ‘There is nothing like a Dutch product.’

Vervolgens komt de verslaggever van dienst met een heel verzameling bekende broodje-aapverhalen over het Engels van Nederlandse politici: Joop den Uyl die zou hebben gezegd dat we ‘a country of undertakers’ zijn, Luns die zou hebben verklaard ‘I fok horses’.

Lees verder >>

Column 91: het dieet van Karel de Grote

Vorige week woensdag, 30 januari 2013, presenteerde De Wereld Draait Door (DWDD) de herontdekking van een schild gesneden uit het gewei van een eland. Het curiosum was in 1952 door de Duits-Nederlandse bankier Mannheimer aan het Rijksmuseum cadeau gedaan, waar het sindsdien in de kelder bewaard werd. Aan het schild kleefde een verhaal: het zou afkomstig zijn uit de abdij van St. Arnould te Metz, waar Lodewijk de Vrome (778-840) begraven werd, de vierde zoon van Karel de Grote, die hem opvolgde als koning van Frankrijk. Blijkbaar werd dit verhaal destijds niet serieus genomen, want er werd niets mee gedaan. Ook was er geen ander, vergelijkbaar schild bekend. Men hield zelfs rekening met de mogelijkheid dat het om een vervalsing ging.
Lees verder >>

Werkgroep Zeventiende Eeuw: Call for Papers, congres 2013

Het komende congres van de Werkgroep Zeventiende Eeuw op 24 augustus 2013 in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag staat in het teken van De zingende Nederlanden: actualiteit, identiteit en emotie in de vroegmoderne liedcultuur. Het congres biedt een podium voor lezingen van (cultuur)historici, kunsthistorici, muziek- en theaterwetenschappers, etnologen en letterkundigen rond de centrale vraagstelling: hoe functioneerden liederen als emotionerende, identiteitsvormende en opiniërende media? De drie invalshoeken actualiteit, identiteit en emotie zijn gekozen met het oog op de speciale functionaliteit van het lied. Zingen in groepsverband kan identiteiten, emoties en opinies tot uitdrukking brengen en versterken. Liederen hadden door hun multimediale karakter, door hun verwevenheid met toneel en schilderkunst en door hun bruikbaarheid in huiskamers, theaters, kroegen, kerken en op kermissen en marktpleinen ook een veel groter verspreidingspotentieel dan andere media. Hoe is de opiniërende, emotionerende en identiteitsvormende functie van het lied in de vroegmoderne Nederlanden ingezet om bevolkingsgroepen een stem te geven en te mobiliseren? Hoe kon juist het lied nieuws en opinies zo razendsnel, en zonder onderscheid naar leeftijd, gender of sociale klasse verspreiden? En hoe functioneerden liedteksten en melodieën als bemiddelaars van opinies, emoties en identiteiten?

De spreektijd voor lezingen is 20 minuten. Ook voorstellen voor thematische panels van drie papers zijn zeer welkom. De voertaal van het congres is Nederlands, maar presentaties in het Engels, Frans en Duits zijn ook welkom. Abstracts (max. 200 woorden) kunnen worden ingediend tot uiterlijk 1 mei 2013. Zie voor meer informatie: http://www.zeventiende-eeuw.nl/congres.html.

Mandelbrot de taalkundige

Door Marc van Oostendorp

De grote wiskundige Benoit B. Mandelbrot – onder meer de ontdekker van de fractals – had eigenlijk taalkundige willen worden, maar hij werd tegengehouden door Noam Chomsky.

Dat kwam zo. In de jaren vijftig kwam Mandelbrot naar het Massachusetts Institute of Technology (MIT) nadat hij net statistisch werk had gedaan over taal. “Daar kwam ik vervolgens een jonge onderzoeker van Harvard tegen,” vertelt Mandelbrot in zijn nieuwe autobiografie, “die me vertelde over zijn project voor de toekomst van de taalkunde.”
Lees verder >>

Lage Landen Studies in open access


Deel 2 en 3 van Lage Landen Studies, de reeks van de Internationale Vereniging voor Neerlandistiek (IVN), zijn nu ook te downloaden als pdf.
Lage Landen Studies 2, Nederlands in het perspectief van uitspraakverwerving en contrastieve taalkunde (2011) geeft een beeld van taalkundig onderzoek door neerlandici uit binnen- en buitenland en bevat twee grote thema’s. Enerzijds komen recente ontwikkelingen in het onderzoek naar de uitspraak van het Nederlands als tweede of vreemde taal aan bod. Anderzijds staan recente theoretisch-methodologische aspecten van het contrastief taalonderzoek centraal en worden er nieuwe inzichten geleverd over de onderzochte talige fenomenen.
LLS 2 staat onder redactie van Laurent Rasier, Vincent van Heuven, Bart Defrancq en Philippe Hilligsmann. U vindt de bundel hier (klik op het pdf-icoon om de bundel te downloaden).

Lees verder >>

Klankencyclopedie van het Nederlands (26): [k]

door Marc van Oostendorp

[k] De [k] maak je met de rug van je tong. Je houdt die tegen het zachte verhemelte, zodat de lucht even niet naar buiten kan stromen. Wanneer je los laat, komt de lucht met een kleine explosie vrij. De klank die zo ontstaat, dat is de [k].

Dat is te zeggen, het hangt er vanaf. Wanneer je goed luistert of vooral wanneer je goed voelt aan je tong, zijn er minstens twee manieren om die [k] te zeggen.
Lees verder >>

Citaat


Gert de Jager

Wolken, wolken, wolken – en af en toe een bliksemflits.

Charles de Gaulle over André Malraux. Een man van de daad karakteriseert zijn minister van cultuur. Ik las het misschien wel dertig jaar geleden, ergens. In een krantenartikel. Hoeveel zinnen zijn me in de jaren daarna onder ogen gekomen?

Lees verder >>

Pas verschenen: Dichter draagt voor

Ramsey Nasr, Dichter draagt voor. De Bezige Bij, Amsterdam, 2013. Paperback, 48 blz. ISBN: 978 90 234 7488 3. €7,50

De vorige week afgetreden Dichter des Vaderlands Ramsey Nasr heeft 21 gedichten uit de Nederlandstalige poëzie verfilmd, samen met zijn broer, regisseur Shariff Nasr. Hij hoopt hiermee ook een jongere generatie voor poëzie te kunnen interesseren. Bij het project is een boekje verschenen; via QR-codes in het boekje zijn de verfilmingen van de gedichten te bekijken. De mooie verfilmingen zijn ook te zien op dichterdraagtvoor.nl

Tot de verfilmde en door Ramsey Nasr voorgedragen gedichten behoren onder andere Egidius waer bestu bleven, Dartelavond van P.C. Hooft, Avond van Willem Kloos en De idioot in het bad van M. Vasalis.