Michelle van DIjk leest Louis Couperus

Het verblijf (dag 101)

Michelle van Dijk is docent Nederlands, schrijver en hertaler van Couperus. In mei 2021 verschijnt Witter dan sneeuw. Louis Couperus (1863-1923) is een van de belangrijkste schrijvers in de Nederlandse literatuur en een van de eerste Nederlandse vertegenwoordigers van het literaire naturalisme. Van Dijk leest dit verhaal voor in de oorspronkelijke taal.

Presentatie, format, productie, vogels en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.

Gedicht: Max Dendermonde • Droom

Droom

Het bloedspoor, vluchtend voor mij uit,
zocht door het bos de vijverrand,
waar, buigend tot het bodemzand,
een hert dronk met een koel geluid
van ’t water, bleek-rood aangerand.

In zijn gewei hing blad en rag
en scheef stond in zijn witte buik
een pijl, gebroken aan de struik,
ver weg, waar nog mijn schiettuig lag,
mijn weitas en een lege kruik.

Toen trad ik drinkend naast het hert
en leunde doodmoe op een wolk,
die langzaam afdreef naar de kolk.
Ik voelde hoe ik anders werd,
verloren voor mijn lief en volk.

Mijn spiegelbeeld was ik niet meer:
een ranke kop droeg het gewei;
het dure bloed droop uit mijn zij
en greep de stroming van het meer,
dat zonlicht bleek over mijn sprei…

Max Dendermonde (1919-2004)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

“Gaan jullie allemaal weg!” en andere gebiedende wijzen die wat extra aandacht verdienen

Door Henk Wolf

De Nederlandse gebiedende wijs is, net als de aantonende wijs, een categorie van werkwoordvormen met een eigen vorm en functie. Net als regelmatige vormen van de aantonende wijs, worden ze op basis van een eigen gebiedendewijsstam gevormd. Anders dan vormen van de aantonende wijs staan ze altijd helemaal vooraan in de zin. De meest typerende gebruikswijze ervan is in zinnen die worden gebruikt om de hoorder(s) of lezer(s) ergens toe te bewegen.

Lees verder >>

Marc van Oostendorp leest Anne Vegter

Het verblijf (100)

Marc van Oostendorp werkt bij de opleiding Nederlandse Taal en Cultuur van de Radboud Universiteit en het Meertens Instituut van de KNAW. Anne Vegter (1958) is dichteres en schrijver; ze was Dichter des Vaderlands tussen 2013 en 2017 en is tegenwoordig voorzitter van de Akademie van Kunsten.

Presentatie, format, productie, vogels en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.

Gedicht: Van Schagen & Scheefhals

Kleine nocturne

De zwarte zwalen kwamen halen
De rilde zwemen van het ven.
Nog vóór haar lage walen vralen,
Verzonk de zimze in het gren.

De rolde bunting zong zijn rode,
De maan bepeinsde zwemerwen,
Doch gondervoorde stond de Dode
En grijnsde streft het kenstergen.

Sinds groven rosterkant venonen
De zimsterweme tendelit,
Alleen die achter zesver wonen,
Die weten nog van zwanenwit.

J.C. van Schagen (1891-1985)

••

Hoor, de bjerre!

Braag grovend met alle gebrieuwen
verjoeten de elings het jat,
net iver de dwalingse gat,
grit over en onder het snieuwen.
o, wat hat, wat hut en wat huwen!
Ik pat mij in uterig klin.
Zou ’t ooit nog gaan zuien of zuwen,
ofmoetikerooknogbijin?

Carel C. Scheefhals (1915-1995)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

Rijm en ritme in taal

Nieuw docentontwikkelteam in oprichting

Rijm en ritme zijn in het (literatuur)onderwijs vaak ondergeschoven kindjes –  het blijft vaak wat saaie, noodzakelijke techniek van rijmschema’s en versvoeten. Terwijl er zoveel over te zeggen, te vragen en te onderzoeken is; terwijl je zoveel kunt leren over taal en over literatuur door aan de slag te gaan met de klank van taal. Waar komen rijm en ritme precies vandaan? Waarom hebben precies deze klankvormen zoveel effect? Waarom rijmen gedichten soms, en waarom hebben ze een metrum? En waarom wordt prozaschrijvers juist afgeraden om gebruik te maken van zulke middelen? Waarom wordt rijm nog steeds gebruikt in slogans en werkt het storend in zakelijke teksten? Hoezo vinden we dat roep niet zo goed ruimt op beroep?

Lees verder >>

Meer dan 1500 leerlingen vertalen poëzie van Nobelprijswinnaar Louise Glück

Middelbare scholieren vertaalden gedicht Nobelprijswinnaar Louise Glück

Naar schatting meer dan 1500 middelbare scholieren hebben zich in de afgelopen maanden gebogen over het gedicht ‘Telescope’ van de Amerikaanse Nobelprijswinnaar Louise Glück. Lerarenvereniging Levende Talen Nederlands schreef een wedstrijd uit om leerlingen het plezier en de uitdaging te laten beleven van literair vertalen. De beste vertaling is van de hand van een groep leerlingen van de Europese school in Frankfurt.

Lees verder >>

Tien redenen waarom de taal van Couperus zo interessant is

Door Marten van der Meulen

Het is geen geheim dat ik vaker Couperus lees, noch dat ik me verwonder over zijn taal. Ik schreef eerder al eens over Couperus’ woordgebruik in Het zwevend schaakbord en Boeken der kleine zielenNu was ik in de kerstvakantie in klassieke sferen. Boeken die te lang ongelezen in mijn kast stonden wegwerkend had ik net I, Claudius van Robert Graves gelezen, toen ik besloot om Antieke verhalen. Van goden en keizers, van dichters en hetaeren van Couperus ter hand te nemen (een boek dat ik kreeg als kado voor mijn eindexamen klarinet in 2003! Vervlogen tijden…). Vooral in het eerste verhaal, Adonis, viel me weer van alles op. In de beste blogtraditie maakte ik er vervolgens een listicle van. Wat Ik Las In Couperus Zal Jullie Verbazen!

Lees verder >>

Oprichting Centrum DierMens Studies

Nieuw centrum wil dieren serieus nemen

(Persbericht Centrum voor Diermens Studies)

In de natuurwetenschappen worden dieren als objecten bestudeerd, en in de sociale- en de geesteswetenschappen staat de mens centraal. Het nieuwe Centrum voor DierMens Studies wil in de wetenschap meer aandacht voor de relatie tussen beide, waarbij ook dieren als actieve, sociale en intelligente individuen worden beschouwd.

Lees verder >>

Double Dutch and Beyond

Last year, the Anglo-Netherlands Society of London, to mark its centenary, published North Sea Neighbours, a collection of wide-ranging essays on important aspects of Dutch-British interaction across the sea. In his contribution, Professor Reinier Salverda of University College London (UCL) zooms in on the big and often funny impact that interaction has on each other’s language.

Door Reinier Salverda

In 1992, in the run-up to the Maastricht Treaty, I was contacted at UCL by the BBC’s Pronunciation Unit. They wanted to know how to instruct their newsreaders on the proper way of saying ‘Maastricht’ in Dutch. I explained that it is Maastrícht, with main stress on the second syllable, and this was duly incorporated into the BBC’s Pronunciation Guidelines. Then, along came Dutch prime minister Kok who, at his closing press conference, undid our efforts by saying Máastricht, with main stress on the initial syllable. The rest, as they say, is history, and today, Kok’s English adopted stress pattern is heard everywhere, as in the pronunciation of Àmsterdam instead of Amsterdàm.

Lees verder >>

Gedicht: Willem de Mérode • Chinese gedichten

Wachten

Viel er een kleine regen in den nacht?
Een kraalgordijn heeft even zich bewogen,
Ik luister, en ik houd mijn adem in.

Ik stond voor een verlicht papieren venster.
Mijn nagel gleed langs het doorschenen vlies,
En daadlijk viel een groote duisternis.

Het kraalgordijn heeft even zich bewogen.
Daar achter hoopt en luistert een, snel ademend.
Ik luister, en ik houd mijn adem in.

••

De vreemdeling

Een vreemdeling is in ons huis gekomen.
Wij hebben onze wanden zóó verschoven,
Dat hij een kamer heeft voor slaap en maal.

Nieuwsgierig drukte ik in den wand een gaatje.
Zijn bleek gelaat woelde in de zijden kussens.
Zijn haarvlecht kronkelde gelijk een slang.

Mijn moeder keek, en sprak geheimvol lachend:
Lang zal de vreemde bij ons blijven wonen:
Een slang beet in het zijden dek zich vast.

Nu vrees ik alle dagen voor den vreemdling.
Ik voel iets woelen in mijn prille denken.
Een sterke slang beet in mijn hart zich vast.

Willem de Mérode (1887-1939)
uit: Chineesche gedichten (1933)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

Nieuwe nummer Nederlandse Letterkunde verschenen

Vlak voor de jaarwisseling verscheen het derde nummer van jaargang 25 van Nederlandse Letterkunde met de volgende inhoud:

Artikelen

‘Jij zult nooit een slachtoffer blijven […], want jij bent een held’. De plaats van de Ander in Dertig dagen (2015) van Annelies Verbeke [OA].
Sarah Beeks, Charlotte de Beus en Esther Op de Beek

Van boerderij tot buitenhuis. Identiteitsvorming en machtsverhoudingen in het achttiende-eeuwse stroomdicht.
Tommie van Wanrooij

Lees verder >>

Een leesoffensief in de klas

Werk aan de winkel als het gaat om effectief leesonderwijs. Dat is wat de verschillende rapporten en ervaringen laten zien. Internationale onderzoeken laten zien dat Nederlandse leerlingen niet zo gemotiveerd zijn en op 15-jarige leeftijd eigenlijk zijn afgehaakt als het gaat om leesplezier. En een kwart van hen is onvoldoende leesvaardig. De Onderwijsraad lanceerde het rapport Lees! De Taalunie een actieplan Begrijpend lezen. In deze sessie bespreken we kort met elkaar wat de ingrediënten zijn van begrijpend lezen én wat bewezen effectieve aanpakken zijn in de klas. Wat werkt en wat niet? Wat weten we uit onderzoek én uit de praktijk?

Voor meer informatie over de researchED evenementen en sessies, ga naar Ontmoet een onderzoeker.

Achter het achtervoegsel (1)

Een wasserette. Bron: Algemeen Handelsblad 12 september 1961 op Delpher

Door Roland de Bonth

Samen met Cefas van Rossem volgde ik eind jaren tachtig aan de toenmalige Katholieke Universiteit Nijmegen een werkcollege morfologie bij prof. dr. M.C. van den Toorn. Ter afsluiting van dat college schreven we een werkstuk over het suffix -ette. Dat achtervoegsel heeft ons tot op heden in zijn greep gehouden.

Lees verder >>

Cornelis Loots (1764-1834) De Slavenhandel 1814 uit: Gedichten van Cornelis Loots, eerste deel, 1816

Door Rolf den Otter

Een fel, cynisch gedicht gericht tegen de slavenhandel. In 1807 werd in Engeland de slavenhandel verboden. In de Nederlanden gebeurde dit (onder druk van Engeland op Willem I ) toen Nederland van de Franse bezetting werd bevrijd, in 1814. Vandaar ook de lofzang op Brittania in dit gedicht.

Lees verder >>

Thalatta!

door Jos Houtsma

Thalatta, thalatta: het geschreeuw waarin Xenofons Griekse soldaten uitbarstten toen ze in de verte onder zich de Zwarte Zee zagen blinken waarnaar ze al zo lang onderweg waren. Er is waarschijnlijk geen Europese literatuur waarin deze kreet geen weerklank heeft gevonden. In de Nederlandse is denk ik verreweg het beroemdst een kort gedicht in de bundel Experimenten van Geerten Gossaert; ‘Thalatta!’ Een gezelschap te paard trekt in een heuvellandschap door een eikenbos. Het is nacht. Er steekt een windje op. Er wordt een vreemd gemurmel hoorbaar. Het paard van de ‘ik’ springt naar voren en beklimt de heuvel. Daar is de zee:

Lees verder >>

Dit is niet een slagroomgebakje

Door Marc van Oostendorp

Een kennis had tijdens de kerstvakantie een logé uit het buitenland en ze kwamen te spreken over een eigenaardigheidje van de Nederlandse taal: wanneer zeg je niet en wanneer zeg je geen?

Dat is een kwestie waar heel veel dimensies aan zitten – en een heleboel ervan worden uitgelegd in de onvolprezen Modern Syntax of Dutch. Maar niet alles: in de Algemene Nederlandse Spraakkunst, zo mogelijk nog onvolprezener, wordt een aspect uitgelegd dat niet in de Engelstalige grammatica staat, en dat ik ook niet snap.

Lees verder >>