Taalhelden gezocht op het Kletskoppen Kindertaalfestival

(Persbericht Kletskoppen Kindertaalfestival)

Op zaterdag 29 februari 2020 organiseren taalonderzoekers van de Radboud Universiteit en het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek voor de derde keer het Kletskoppen Kindertaalfestival. In bibliotheek De Mariënburg in Nijmegen leren kinderen en hun (groot)ouders op een speelse manier hoe taal werkt. Met taalspelletjes en -experimentjes kunnen ze zo zelfs een echt diploma als Taalheld verdienen. Met het diploma mogen ze deelnemen aan wetenschappelijk onderzoek. 

Lees verder >>

Call for contributions: Francophone Literature in the Low Countries (ca. 880 -1600)

A special issue of Queeste, Journal of Medieval Literature in the Low Countries

In 2015, we concluded the introduction of our special issue on Literature and Multilingualism in the Low Countries with a renewal of Queeste’s ‘commitment to the varied and multilingual culture of the Low Countries’. And indeed, in the five years since then, Queeste has continued to publish scholarly articles on the production and circulation of literature in Dutch, French, and Latin, on translation, and on multilingual text collections and reading culture in the Low Countries.

Lees verder >>

De waarheid blijft een talige aangelegenheid

Door Marc van Oostendorp

Gelukkig zag ik Jacqueline Bel meteen toen ik de Nieuwe Kerk binnenkwam. Zij is de nieuwe Multatuli-hoogleraar, en dit was de opening van het Multatuli-jaar, dus zij mocht vast vooraan zitten, dus als ik in haar kielzog terecht kwam, had ik een topmiddag.

Maar zo was het niet, want de voorste rijen waren gereserveerd en het mannetje van de Nieuwe Kerk tegen wie ik zei ‘maar zij is de nieuwe Multatuli-hoogleraar’ sloeg terug met het argument ‘daar weten wij niets van’. Ik wilde al afdruipen, maar gelukkig kwam er een doortastender type dan ik die aan Jacqueline alsnog haar ereplaats gaf.

En ik zat dus in haar kielzog.

Lees verder >>

Call for papers: Interdisciplinair onderzoek naar taalvariatie in vroegmoderne West-Germaanse talen (ca. 1500-1800)

Universiteit Utrecht, 2-3 juli 2020.

De onderzoekers van het project Language Dynamics in the Dutch Golden Age (Universiteit Utrecht) nodigen u graag uit om deel te nemen aan de workshop ‘Interdisciplinair onderzoek naar taalvariatie in vroegmoderne West-Germaanse talen’ (2-3 juli 2020, Utrecht).

Deze workshop vertrekt vanuit de hypothese dat taalvariatie wordt bepaald door (de interactie tussen) grammaticale restricties en communicatieve factoren. De workshop richt zich specifiek op variatie in de drie grootste West-Germaanse talen (Engels, Duits en Nederlands) gedurende de vroegmoderne tijd (ca. 1500-1800). Deze periode kende belangrijke veranderingen die invloed hadden op taalgebruik en taalontwikkeling: politieke, wetenschappelijke, culturele en religieuze ontwikkelingen leidden bijvoorbeeld tot het gebruik van taal in nieuwe domeinen (wetenschap, religie, literatuur), taalverspreiding door grootschalige migratie en (actieve) taalstandaardisatie. In deze dynamische taalsituatie veranderden talen radicaal en trad taalvariatie niet enkel op tussen taalgebruikers (inter-auteur-variatie), maar ook binnen individuele taalgebruikers (intra-auteur-variatie).

Deze workshop wil onderzoekers uit verschillende disciplines samenbrengen – waaronder sociolinguïsten, formeel taalkundigen, computationeel taalkundigen en letterkundigen – om een beter beeld te krijgen van morfosyntactische variatie in de vroegmoderne West-Germaanse talen. Mogelijke onderwerpen zijn bijvoorbeeld variatie in negatie, naamval of werkwoordgebruik. We focussen specifiek op de vraag hoe (de interactie tussen) grammaticale en sociaal-culturele en literaire factoren deze taalvariatie beïnvloedden. Om deze vraag te beantwoorden, worden interdisciplinaire onderzoekslijnen verkend en verschillende onderzoeksmethoden bediscussieerd, waaronder kwantitatieve data-analyse met behulp van computationele technieken. Keynotelezingen worden verzorgd door prof. dr. Anita Auer, prof. dr. Anne Breitbarth, prof dr. UlrikeDemske en prof. dr. Eva Pettersson.

Geïnteresseerden kunnen een abstract indienen tot uiterlijk 1 april 2020 via deze link.

Gedicht: P.T. Helvetius van den Bergh • De slechte rijke

De slechte rijke

A
Een ruimer gift, vriend! Er is algemene nood.
Gij zijt schatrijk.

B
Nu ja, maar mijn behoefte is groot,
ik kan ‘t, met al mijn geld, geloof me, nauw’lijks plooien.
Mijn huis is een paleis, ik hou een macht van booien,
het leven kost me enorm. Daar, ga het zelf eens na,
diners, soupers, het spel, concert, bal, opera,
mijn stal, mijn jachtstoet, ‘k moet de honden niet vergeten;
ik heb er zes of acht, die enkel kalfsvlees eten.
Voor ons toilet komt alles uit Parijs,
’t is ’s zomers feest op ’t land, en ’s winters op het ijs.
De lieden die, om mij te plukken, zich verenen,
mijn vrienden, die mij geld aflenen,
mijn belle, tussen ons, die mij zo teer bemint,
maar, spijt mijn regens goud, toch nog te karig vindt;
en eind’lijk heb ik vrouw en kind.
Het valt niet moeilijk dus te gissen,
dat ik, hoe rijk ik ben, voor de armen niets kan missen.
En buitendien – veel wordt er van gepraat,
maar och, zij hebben ’t niet zo kwaad.
Al moesten zij in hutten wonen,
al eten zij slechts paardebonen,
al dat zij ons hun naaktheid tonen,
al neemt hun jammeren geen end,
ze zijn gewoon aan hun ellend.
‘k Voeg bij mijn gift geen halve cent.
Ik mag, ik wil hen niet in hunne luiheid sterken,
zij moeten werken, immer werken,
of hongeren, door eigen schuld!

A
Ik vrees, dat gij eens meer dan honger lijden zult!
Ach, velen denken zo! Maar geen die niet zou schromen
er zo brutaal voor uit te komen.

P.T. Helvetius van den Bergh (1799-1873)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

26 februari 2020, Leeuwarden: J.H. Halbertsma’s Fries-Latijnse Lexicon Frisicum (1872) vertaald

Door Anne Dykstra

Joost Hiddes Halbertsma (1789-1869) schreef het Lexicon Frisicum uitdrukkelijk niet voor de Friese bevolking. Toch wordt hij gezien als de founding father van de lexicografie van het moderne Fries. Daar valt wat voor te zeggen, want zijn postuum uitgegeven Lexicon Frisicum (1872) heeft uiteindelijk geleid tot het wetenschappelijke Wurdboek fan de Fryske taal (1984- 2011) van de Fryske Akademy, en daarmee tot allerlei andere woordenboeken die bij de Fryske Akademy zijn verschenen. 

Lees verder >>

De kanten zakdoek (1867)

Jeugdverhalen over joden (77)

Door Ewoud Sanders

Eduard Gerdes. Links als jonge man, rechts zeventig jaar oud.

Auteur: Eduard Gerdes (1821-1898)
Oorspronkelijk Nederlands

Herkomst en drukgeschiedenis

Eduard Gerdes behoort tot de productiefste en meest gelezen jeugdboekenschrijvers uit de tweede helft van de 19de eeuw. Hij publiceerde ruim 250 jeugdboeken. Daarnaast schreef hij verschillende liederen. Zijn beroemdste lied, ‘Daar ruischt langs de wolken’ (1858), is nog steeds populair en wordt wel de ‘Christelijke Internationale’ genoemd.

         Gerdes werkte geruime tijd als onderwijzer in Amsterdam. Daar bezocht hij de zogenoemde zondagavondbijeenkomsten van de bekeerde jood Isaac da Costa. Ook gaf hij Nederlandse les aan dominee Carl Schwartz, een Duitse bekeerde jood die halverwege de 19de eeuw in Amsterdam werkzaam was als jodenzendeling.

Lees verder >>

Gedicht: P.T. Helvetius van den Bergh • Compensatie

Compensatie

‘Uw schoonheid is een kapitaal
waarop ik recht heb, als gemaal,’
sprak Henri tot de ontrouwe Claire,
‘’t Choqueert me dus, dat gij, ma chère,
voor eigen reek’ning zaken doet,
en niemand mij mijn eer vergoedt.
Ook vind ik ’t zeer in u te laken
dat ge u soms gratis ’t hof laat maken.
Zijt gij zo op genot gesteld,
ik hecht aan de eer, of – aan het geld.
Lok vrij de minnaars in uw netten,
maar ik verkoop d’entreebiljetten.’

P.T. Helvetius van den Bergh (1799-1873)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.



Pas verschenen: Jan Zwemer en Sjaak Kroon, De wordingsgeschiedenis van ‘Pleidooi voor de Moedertaal, de jeugd en de onderwijzers’.

Een reconstructie op basis van de Zierikzeese brieven van J.H. van den Bosch

In 1893 verscheen bij uitgeverij P. Noordhoff in Groningen Pleidooi voor de moedertaal, de jeugd en de onderwijzers van de hand van Jan Hendrik van den Bosch, leraar Nederlands aan de vijfjarige HBS te Zierikzee. De brochure presenteerde een geheel nieuwe benadering van het onderwijs Nederlands. Bij tijdgenoten leidde het Pleidooi tot wisselende, maar over het algemeen positieve reacties en een levendige discussie over het schoolvak Nederlands was het gevolg. In de jaren zeventig van de vorige eeuw vonden Van den Bosch’ ideeën opnieuw weerklank bij een groep kritische en vernieuwende lerarenopleiders en de discussie over wat goed moedertaalonderwijs is, duurt tot nu toe voort.

Lees verder >>

Welk kind zou voor zoo’n vader wel achting kunnen hebben?

De Multatulileescursus (71)

– Wat heb je daar?

– De bundel Ik heb niets tegen antisemieten, ik lééf ervan met stukken van Ischa Meijer (1943-1995). Deze week verschenen, omdat Ischa gisteren vijfentwintig jaar dood was. Geredigeerd door Ronit Palache.

– Oké. Maar we gingen vandaag toch de brieven uit de jaren 1882 en 1883 lezen in de Volledige Werken.

Lees verder >>

Gedicht: Tsead Bruinja • liefste niemand weet hoe wij in eerdere levens

Dichter des vaderlands Tsead Bruinja zocht onderstaand valentijnsgedicht voor u uit. Het Friese origineel staat onder de vertaling in het Nederlands (van Jabik Veenbaas en Bruinja zelf).

liefste niemand weet hoe wij in eerdere levens
elkaar voorbij liepen of de bus misten waar één
van ons beiden in zat of jij mijn zuster moeder
in was en het tussen ons niks mocht worden omdat

er te veel jaren of een geloof tussen ons
dreven zo plastisch als een continent zal de afstand
soms geweest zijn ik was misschien druk in de weer met
het uitvinden van vuur terwijl jij en je vrijer

Lees verder >>

Hun

Door Bas Jongenelen

Van uitstel komt afstel, dat is natuurlijk wat de 48,6% van de ondervraagden gedacht moeten hebben. Hun moeten er niet aan denken dat de Nederlandsche taal zo verloederd. Maar ja, dat gaat toch gebeuren. Ik had overigens gedacht dat het blokje ‘over 40 jaar’ groter zou worden als dat het nu is. En dat ‘over 10 jaar’ meer dan een kwart zou skoren? Nee. Afwachten dus, Over tien jaar spreken we mekaar er weer opnieuw over, okee? Gewoon weer op de vrimibo.

In de bril van een ander

Wonen in gedichten (2)

Door Judit Gera
Deze analyse is bestemd voor beginnende en licht gevorderde studenten
en hoort bij de categorie Het leven van alledag,

In de serie Wonen in gedichten bespreekt Judit Gera, hoogleraar in Boedapest, gedichten uit de Nederlandstalige literatuur, ten behoeve van het onderwijs in de Neerlandistiek extra muros. (buiten het taalgebied. Vandaag: In de bril van Bertha Teughels, van Alice Nahon (1896–1933).

Lees verder >>

O schrijverke, schrijverke

Door Roland de Bonth

Wie Neerlandistiek per mail volgt, treft in zijn inbox elke ochtend een dagoverzicht met alle artikelen van de vorige dag aan. Dit overzicht opent steevast met een gedicht, geplaatst door Raymond Noë. Bij zijn keuze laat hij zich doorgaans leiden door de actualiteit of de tijd van het jaar. Zo plaatste hij op 2 januari het gedicht ‘Ik wens U een jaar’ van Guido Gezelle. Althans, aan deze Vlaamse dichter werd het gedicht op diverse internetsites toegeschreven. In reacties op die post twijfelden enkele lezers openlijk aan deze toeschrijving. Vooral het gebruik van de woorden creativiteit en alfabet deed hen de wenkbrauwen fronsen. Inmiddels wordt op Neerlandistiek bij het gedicht vermeld dat de schrijver anoniem is. 

Lees verder >>

Weg is de interesse in betekenis

Door Marc van Oostendorp

Wie denkt dat de ‘verengelsing’ van de universiteiten schuldig is aan het verdampen van de belangstelling voor de Nederlandse literatuur, zou een blik kunnen werpen in een gratis elektronische bijlage die het Amerikaanse universitaire blad The Chronicle Review onlangs online zette. Dat gaat over Amerika, en dus over opleidingen Engels, maar de problemen zijn er niet minder groot om. Ik zou zeggen: integendeel.

Lees verder >>

Nu verschenen: De Gids 2020/1 over geesten

Het nieuwe nummer van literair tijdschrift De Gids gaat overgeesten. Want geesten bestaan niet… behalve in literatuur, beeldende kunst, film, poëzie, het gekkenhuis, religie, technologie, bij exotische volkeren en de commerciële omroepen met hun mediamediums en call-influisteraars. Wij Nederlanders zijn nuchter. Helder. Maar over onze tijd wordt steeds vaker verkondigd dat die opnieuw duister is. Op het vlak van technologie, politiek en economie is meer en meer vaag, onzeker, onverlicht. In boeken, films, games, performances en rituelen treden allerlei geesten op die miskenden, onderdrukten en onzichtbaar gemaakten een stem geven. 

Lees verder >>

Gedicht: Gilles Boeuf • wij prijzen de logica

Uit generaties, de nieuwe bundel van dichter-fotograaf Gilles Boeuf.

wij prijzen de logica

de stamelende veelheid is een slechte luisteraar
maar ik,
ik zing yesterday
voor jou en voor iedereen en als de straten mij zien
          is het goed

als de hond zijn vacht uitschudt en de struiken mij zien en de hond ziet
me zingend door de straten gaan,
wie niet veel vraagt heeft altijd gelijk en de hond en ik
wij prijzen de logica!

wij prijzen de harde en de zachte logica, de gefluisterde logica
van een zomerkleed en de zachte haren in de hals van die vrouw, de wereldgrote logica
van dingen die we nooit begrijpen zullen en de logica van eindeloos verdriet

eindeloos verdriet dat komt en gaat, dat splijt en opdoemt soms

eindeloos verdriet
eindeloos verdriet

de stamelende veelheid geeft me alles
de logica van nat papier op straat

Gilles Boeuf (1970)
uit: Generaties (2020)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

Oproep: ‘Mijn leraar vertelde eens’

Wat is het mooiste verhaal of de beste levensles die u hebt meegekregen van uw docent Nederlands? Auteur Jaap Toorenaar is ernaar op zoek voor een boek dat hij momenteel samenstelt. Verhalen over docenten van andere vakken hoort hij ook graag. 

Meer informatie (en een mailadres om uw verhaal in te sturen) is te vinden op www.mijnleraarvertelde.nl.