Categorie: websites

Nieuwe posters De Alphaman

Op de website van De Alphaman zijn weer drie nieuwe posters met samenvattingen Nederlandstalige meesterwerken uit het (verre) verleden te vinden! Naast de Max Havelaar en tal van andere werken kun je nu ook samenvattingen vinden van Ferguut, Oeroeg en Terug tot Ina Damman.

Vergeet je altijd de inhoud van dat ene verhaal? Wil je Max Havelaar graag boven je bed hangen? Het kan! Download onze posters, print ze en lijst ze in!

Karel ende Elegast : gedigitaliseerd

Schrijft er iemand in dit online tijdschrift iets leuks over een zinnetje in Karel ende Elegast en dan moet ik zo nodig in een vlaag van beroepsdeformatie opmerken dat het zinnetje niet correct geciteerd is of dat de gebruikte editie niet deugde. Maar ik wil het goedmaken.

Nadat ik gezien had dat in de Lijst van gedigitaliseerde Middelnederlandse handschriften en drukken in binnen- en buitenlandse bibliotheken de link naar de rijmincunabel A (KB Den Haag 169 G 63) vastloopt, ben ik op zoek gegaan naar een alternatief, en heb dat uiteindelijk ook kunnen vinden.

Lees verder >>

Die Rose van Heinric

Door Hella Hendriks

op fol. 284v van hs. B

Regelmatig wordt naar de Oudfranse, dertiende-eeuwse Roman de la Rose verwezen in boeken en artikelen Zo ook nu weer in de Volkskrant (van 27 juni 2019) in verband met de tentoonstelling deze zomer over middeleeuwse tuinen in het Leidse Rijksmuseum voor Oudheden. Veel neerlandici weten hopelijk dat er zelfs twee Middelnederlandse vertalingen zijn: de fragmentarisch overgeleverde ‘Vlaamse Rose’ en de volledig overgeleverde ‘Brabantse Rose’ (van Heinric). Naar de Vlaamse Rose is onderzoek gedaan door Heeroma (1958) en later Van der Poel (1989). De Brabantse Rose is door zijn volledige overlevering en lengte (ruim 14.000 versregels) minder onderzocht. De editie van Verwijs uit oorspronkelijk 1868 (herdruk 1976) is noodgedwongen lang de standaard geweest.

Lees verder >>

Nederlandsche Historien

Door Lia van Gemert

P.C. Hooft (1581-1647) is vooral bekend gebleven om zijn gedichten, liedjes en toneelstukken. Maar zijn echte levenswerk waren de Nederlandsche Historien: de magistrale reconstructie van de periode 1550-1590, toen in België en Nederland de vrijheidsstrijd losbarstte. Hooft vertelt alles: de ideologie van deze opstand, de gevechten tegen de Spaanse vijand, de verdeeldheid in het Nederlandse kamp, de gevolgen voor de gewone mensen in de steden en op het platteland. En dat in een weergaloos proza, dat de lezers 1242 pagina’s lang onderdompelt in de sfeer van de zestiende eeuw, een tijd waarin in de Nederlanden een nieuwe wereld ontstond.

De 20 ‘boeken’ (delen) van de Nederlandsche Historien die tussen 1642 en 1654 verschenen zijn nu integraal raadpleegbaar en doorzoekbaar op de website van het Huygens Instituut. Ze zijn bovendien vertaald in het Nederlands van vandaag door drie specialisten: Eddy Grootes, Frank van Gestel en Arjan van Leuvensteijn. 

Ons Erfdeel vzw komt met drie nieuwe websites

(Persbericht Ons Erfdeel)

Op 1 april lanceert de Vlaams-Nederlandse culturele instelling Ons Erfdeel vzw drie nieuwe websites: www.de-lage-landen.com,www.les-plats-pays.com en www.the-low-countries.com. Daarvoor hebben we enkele mooie namen kunnen strikken als columnist. Zo willen we nog meer context geven bij cultuur uit de Lage Landen.

Verhalen vertellen over Vlaanderen en Nederland, dat doen we bij Ons Erfdeel vzw al jaren in drie talen, met scherpe pennen van geloofwaardige stemmen. Die verhalen verdienen een groter, breder en jonger publiek. Daarom lanceren we op 1 april maar liefst drie websites, in het Engels, Frans en Nederlands. Dezewebsites  hebben eenzelfde uitstraling, maar bieden andere inhoud aan.

Lees verder >>

Handschriften Eerste bliscap van Maria en Die zevende bliscap onser vrouwen online

Door Willem Kuiper

Op zoek naar een handschrift met daarin Vanden coninc Saladijn ende van Hughen
van Tabaryen belandde ik vanmiddag op de website van de Koninklijke Bibliotheek van België en zag dit op mijn scherm.

Onder Handschriften opzoeken ziet u onderaan staan: Bekijk enkele gedigitaliseerde handschriften online. Klikt u daarop dan ziet u vijf tabbladen met ‘tegels’, waaronder of waarachter de gedigitaliseerde handschriften schuilgaan. De oogst aan Middelnederlandse handschriften is vooralsnog schamel te noemen, maar ik heb de site geboekmarkt en zal hem regelmatig bezoeken in de hoop dat er snel wat handschriften aan toegevoegd worden.

De Middelnederlandse handschriften die digitaal raadpleegbaar zijn, en de links ernaar toe vindt u in de: Lijst van gedigitaliseerde Middelnederlandse handschriften en drukken in binnen- en buitenlandse bibliotheken. Wel even geduld oefenen, want de verbinding met de Brusselse server is traag.

Lees verder >>

Een windbrief van P.C. Hooft

Door Willem Kuiper

Afgelopen vrijdag 25 januari vertelde ik u over de lancering van de
Digitale Charterbank Nederland (DCN) en wees ik u op dit stuk:

32 Windbrief, opgesteld door P.C. Hooft betreffende het bouwen van drie watermolens, 19-06-1643. 1 charter

alsook op de mogelijkheid om via de DCN-website direct contact op te nemen met het archief waar dit stuk bewaard wordt: het Regionaal Historisch Centrum Vecht en Venen. Ik heb dat gedaan en kreeg prompt antwoord.

Omdat het mij interessant leek voor de lezers van Neerlandistiek heb ik geïnformeerd naar de mogelijkheid dit stuk te fotograferen, al was het maar met een smartphone, zodat de Renaissancisten (in spe) onder ons Hoofts eigen handschrift en spelling onder ogen kunnen krijgen in een gedateerd en gelokaliseerd ambtelijk stuk. Lees verder >>

Digitale Charterbank Nederland (DCN) online

Door Willem Kuiper

Op dit moment wordt officieel het doek opgehaald en het licht aan gedaan voor de website https://charterbank.huygens.knaw.nl Voor de meeste neerlandici geen verplichte kost, maar voor de historici onder ons het bookmarken meer dan waard. Niet zo zeer om inzicht te krijgen in grond- en vastgoedprijzen in en rond een stad naar keuze in het jaar van mijn postcode, maar wel om te zien hoe men in zeker jaar in die stad spelde om zo te kunnen verifiëren of falsifiëren of een literaire tekst daar geschreven zou kunnen zijn. Oorkonden en vergelijkbare ambtelijke teksten, waarvan wij weten in welk jaar en in welke plaats zij geschreven werden, zijn onmisbare ijkpunten voor het lokaliseren van literaire teksten met een onbekende herkomst. Daarnaast zijn oorkonden goudmijnen voor onderzoek naar eigennamen en ook geven zij een authentieke kijk op de realiteit van alle dag, die weliswaar soms zichtbaar is in de randversiering van miniaturen, maar die nagenoeg altijd ontbreekt in literaire teksten.  Lees verder >>

De Leeuwendalers: Vondel imiteert Vergilius

Door Ton Harmsen

In 1646, een jaar voor het pastorale toneelstuk Leeuwendalers, publiceert Vondel zijn vertaling in proza van de verzamelde werken van Vergilius. De Herdersdichten voorop, dan de Lantgedichten en tenslotte de Aeneis. Die volgorde is de gebruikelijke, en Vondel zal hem gewaardeerd hebben: zijn interesse gaat in die periode uit naar de irenische en idyllische poëzie. Het frontispice van Jan Matham toont bovenaan keizer Augustus tronend op zijn adelaar, daaronder het portret van Vergilius, links de personificatie van het boerenbedrijf met vee, vruchten en bijen, rechts Calliope, de muze van het heldendicht met leeuw, klaroen en penaten, en onderaan de Mantuaanse zwaan als personificatie van Vergilius. Vondel draagt het werk op aan Constantijn Huygens, die hij aanspreekt als secretaris, rechterhand van Frederik Hendrik. Niet om geld te krijgen van de dichter of van de prins, zo naïef is Vondel niet. Met zijn herhaalde afwijzing van de bellicose politiek van de stadhouder heeft hij alle sympathie in Den Haag verloren.
Lees verder >>

Nuwe webtuiste: Afrikaanse kontemporêre drama argief

Hiermee wil ons graag die nuwe aanlyn drama-argief, die Afrikaanse kontemporêre drama argief aan u bekendstel.  Die argief is met die inisiatief van Deon Opperman en met die ondersteuning van die Dagbreek Trust gestig en is sedert November 2016 aktief.  Die doel van die AKDA is om ’n aanlyn databasis vir ongepubliseerde Afrikaanse dramas te skep – eerstens  om dit vir die nageslag te bewaar en tweedens om dit vir dramaliefhebbers, skrywers, vervaardigers en navorsers toeganklik te maak. Lees verder >>

Was dat Caspar Barlaeus die daar van zijn paard viel?

Door Ton Harmsen

Een mooie brief schrijven is een kunst. In een gesprek kan je nog bijsturen als je ziet dat je woorden niet in goede aarde vallen, in een brief moet je van meet af aan de juiste toon treffen. Ook als het over een delicate kwestie gaat. Je ontvangt een uitnodiging voor een feestelijke bijeenkomt; je bent zeer gesteld op een ontmoeting van een van de gemeenschappelijke kennissen, maar je weet niet zeker of die is uitgenodigd. Wat kan je doen? Je kan moeilijk schrijven ‘ik kom alleen als je die schitterende schoonheid met haar warmbloedige kunstenaarsnatuur uitnodigt’. Maar Barlaeus kan het! Briljant, in de juiste hoofse termen en met bescheidenheid, vriendschappelijkheid en vooral humor.

Zijn brief van 12 juni 1640 gaat als volgt. Het Latijn geef ik erbij omdat de stijl van het origineel in mijn Nederlands geen recht kan worden gedaan. Net als Tesselschade Roemers was Barlaeus al enkele jaren weduwnaar; hij heeft een reden om zijn weduwnaarschap expliciet te vermelden.
Lees verder >>

De klucht van Olef Brom, het plezier van de ambiguïteit

Door Ton Harmsen

Ik ken geen mooiere bezigheid dan annoteren, maar ik houd niet van geannoteerde uitgaven. Ooit heb ik zelf met Ben Beenen twee uit Plautus’ Menaechmi vertaalde toneelstukken van verklarende aantekeningen voorzien. Toen dat meer haken en ogen bleek te hebben dan wij op onze schouders konden nemen riepen we de professionele steun in van de Leidse hoogleraar B.C. (Kees) Damsteegt. In zijn studeerkamer nam hij de complete teksten met me door, hij trok uit zijn boekenkast naslagwerken waarvan ik het bestaan niet vermoed had. We kregen nooit ruzie maar we werden het ook niet altijd eens. Ik leerde toen dat niet alle woorden één vaststaande betekenis hebben, en dat die Mehrdeutigkeit juist de charme van de lectuur vormt. Lezen is de aangename taak van de lezer, en juist daarom is het mateloos irritant als iemand je voorschrijft hoe je de woorden moet interpreteren en appreciëren

De lezer wil zijn eigen eruditie meebrengen en niet schoolmeesterlijk toegesproken worden. Bij de annotatie ‘Aristoteles: Grieks filosoof 384-322 v.Chr.’ vraag je je af wat je daar wijzer van wordt. Er bestaat een moderne editie van een toneelstuk waarin ‘leer-suchtige’ wordt verklaard als ‘leergierige’; ik hoopte vergeefs dat ‘leergierig’ verderop in de tekst zou voorkomen om daar als ‘leerzuchtig’ te worden geannoteerd.

Lees verder >>

Nieuwe proef en 3 nieuwe leesclubs online op www.litlab.nl

Maandelijkse update LitLab, 24 december 2018

Vanaf het najaar van 2018 verschijnt maandelijks nieuw lesmateriaal online in LitLab, een digitaal laboratorium voor literatuuronderzoek op de middelbare school. Dat materiaal ontwikkelt de redactie van LitLab in samenwerking met docenten, onderzoekers, studenten en docenten-in-opleiding.

Politiek en literatuur: 3 nieuwe leesclubs online

De wereld van vandaag staat bol van de politieke spanningen en literatuur is bij uitstek een medium waarop dergelijke spanningen verbeeld en becommentarieerd worden. Daarmee roept die literatuur allerlei vragen en discussie op over de relatie tussen politiek en literatuur. Deze maand werden drie nieuwe leesclubs gepubliceerd waarin leerlingen leren praten over (actuele) politieke thema’s en de literaire verbeelding, aan de hand van drie titels uit de afgelopen twee jaar: Lees verder >>

De nieuwe titels in de DBNL van december 2018

Simon Stevin (1548 – 1620) was een Vlaamse wiskundige met een grote belangstelling voor de Nederlandse taal. Zo veel belangstelling zelfs dat Stevin zijn wetenschappelijke werken niet in het Latijn schreef, zoals gangbaar was in zijn tijd, maar in het Nederlands. Dit betekende dat hij voor vaktermen als dividere en subtrahere Nederlandse alternatieven moest bedenken. Het is dan ook aan Stevin te danken dat wij woorden als delen en aftrekken, maar ook rechthoekig, driehoek, omtrek, wortel en meetkunde kennen. De DBNL brengt deze maand zijn Beghinselen der weeghconst (1568) online, met onder andere een van zijn verhandelingen over het Nederlands: ‘Uytspraeck van de weerdicheyt der Duytsche tael’. Lees verder >>

Een toneelstuk van Erasmus

095Rabus1684Door Ton Harmsen

Het indelen van de letterkundige werken is niet altijd even gemakkelijk. Bij het opstellen van mijn Census Nederlands Toneel, indertijd opgezet zonder andere pretentie dan een lijst te maken van alle oude Nederlandse toneelstukken in openbare bibliotheken, heb ik soms gordiaanse knopen doorgehakt. Niet uit iedere titel is duidelijk of het om een toneelstuk gaat, en vaak heb ik teleurgesteld een prachtig boek van mijn lijst gehaald toen ik het eenmaal in handen kreeg. Maar ernstiger is dat de definitie van een toneelstuk niet zo eenvoudig te geven is. Waar ligt de grens met de dialoog?

Het Leger-praetjen tusschen ses persoonen uit 1672 is een leerzame tekst voor wie wil onderzoeken hoe het rampjaar door de Nederlandse bevolking ervaren werd. Je zou het kunnen opvoeren,  net zoals het Oost-Indisch-praetjen van 1663, een gesprek over geldstromen en corruptie in Batavia. Niet alles met personages is een toneelstuk. Nog lastiger is de Opkomst der Oostindische Compagnie, met de voornaamste land- en zeegevegten (1711) door de Rotterdamse stadsbeschrijver Gerrit van Spaan. Volgens de titelpagina is dit opgevoerd in Batavia, maar de personages hebben geen eigen karakter: zij vertellen beurtelings een episode uit de geschiedenis van de VOC. Zo een stuk staat met één been in Ceneton.
Lees verder >>

Nu ook leesclubs over poëzie op LitLab

Maandelijkse update LitLab, november 2018

Vanaf het najaar van 2018 verschijnt maandelijks nieuw lesmateriaal online in LitLab, een digitaal laboratorium voor literatuuronderzoek op de middelbare school. Dat materiaal ontwikkelt de redactie van LitLab in samenwerking met docenten, onderzoekers, studenten en docenten-in-opleiding.

Nu ook leesclubs over poëzie: Celinspecties en Wij zijn evenwijdig

Sinds deze maand kun je in LitLab ook discussiëren over poëzie: er zijn nu twee leesclubs beschikbaar over de bundels Celinspecties (2012) van Ester Naomi Perquin en Wij zijn evenwijdig (2014) van Maud Vanhauwaert. Lees verder >>

Gezocht: vrijwilligers transcriptieproject Wikiscripta Neerlandica II

Als doorstart van het transcriptieproject Wikiscripta Neerlandica dat liep binnen het NWO-onderzoeksprogramma ‘Brieven als Buit’, hebben de Vrije Universiteit Brussel en Universiteit Leiden met steun van het ANV nu een nieuw transcriptieproject gelanceerd: Wikiscripta Neerlandica II. Met de hulp van vrijwilligers willen we handgeschreven Noordelijke en Zuidelijke bronnen uit voornamelijk de 18de en 19de eeuw ontsluiten voor taalkundig onderzoek.

Concreet heeft het project als doel om met de hulp van vrijwilligers handgeschreven bronnen uit de 18de en 19de eeuw te transcriberen en zo beschikbaar te maken voor onderzoek. Het geselecteerde materiaal sluit met name aan bij verschillende lopende onderzoeken in de historische sociolinguïstiek, waarbij er nadruk ligt op egodocumenten zoals brieven, dagboeken, reisjournaals, enz. Dit soort bronnen is nog in te beperkte mate beschikbaar voor taalhistorisch onderzoek, terwijl minder formele en minder gestileerd tekstsoorten ons net kunnen helpen om ons beeld van het Nederlands in die periode bij te stellen. Zo werken we bijvoorbeeld met armenbrieven uit Zeeland en West-Vlaanderen – unieke bronnen die een interessante inkijk geven in het leven en taalgebruik van de onderkant van de samenleving in de negentiende eeuw. Lees verder >>

Nieuwe proef en twee nieuwe leesclubs online op www.litlab.nl

Vanaf het najaar van 2018 verschijnt maandelijks nieuw lesmateriaal online in LitLab, een digitaal laboratorium voor literatuuronderzoek op de middelbare school. Dat materiaal ontwikkelt de redactie van LitLab in samenwerking met docenten, studenten en docenten-in-opleiding.

Nieuwe proef online: ‘Vrouwelijk schrijverschap’

Een nieuwe proef inclusief antwoordmodel is nu klaar voor gebruik: ‘Vrouwelijk schrijverschap’. In deze proef maken leerlingen kennis met ideeën ván en óver schrijvende vrouwen uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis, van Anna Bijns en Johanna Coomans tot Niña Weijers en Heleen van Royen. Ze leren onderzoeken en beschrijven hoe deze auteurs in verleden en heden omgaan met mannelijke normen in de literatuur. De opgedane  kennis passen ze toe in een afsluitend debat over de zin en onzin van aparte literaire prijzen voor vrouwelijke auteurs. Lees verder >>

De Schatkamer van Nederland

Reisgidsen, woordenboeken, schilderijen, gedichten en slavernijregisters: dit soort bronnen uit ons nationale culturele erfgoed kunnen onze kennis over het verleden verrijken. We kunnen ze bovendien in verband brengen met actuele thema’s zoals racisme, kapitalisme, klimaatverandering en toerisme.

Om de relevantie van ons culturele erfgoed en de rijkdom aan bronnen zichtbaar te maken, heeft een team van wetenschappers en docenten de Schatkamer van Nederland ontwikkeld. Lees verder >>

Nieuw lesmateriaal online op www.litlab.nl

Vanaf het najaar van 2018 zal maandelijks nieuw lesmateriaal online verschijnen in LitLab, een digitaal laboratorium voor literatuuronderzoek op de middelbare school. Dat materiaal ontwikkelt de redactie van LitLab in samenwerking met docenten, studenten en docenten-in-opleiding.

Nieuwe proef online: ‘Gekleurde taal’

Een nieuwe proef inclusief antwoordmodel is nu klaar voor gebruik: ‘Gekleurde taal’. In deze proef maken leerlingen kennis met verschillende soorten taalvaraties. De belangrijkste onderzoeksvraag is: op welke manier worden taalvariaties ingezet in de literatuur om personages een bepaalde identiteit aan te meten? Lees verder >>

Het archief van Over taal staat online

Enkele weken geleden werd het digitale archief van het tijdschrift Over taal online gezet. Het gaat hierbij over alle integrale nummers en een aantal losse artikels uit de periode 2004-2017. Het register voor de periode 1997-2017 zal over enkele maanden worden toegevoegd.

Over taal?

Het Vlaamse populairwetenschappelijke tijdschrift Over taal heeft 56 jaar lang bestaan, waarvan 20 jaar onder deze titel, tot uitgeverij INNI in 2017 meldde dat ze ermee ophield. Reden: het tijdschrift paste niet meer binnen het portfolio van de uitgeverij, dat intussen steeds meer juridische en minder taalkundige uitgaves telde. In december 2017 is dan het laatste nummer verschenen. Lees verder >>

Nieuw op DBNL: verzameld werk Multatuli, toneelstukken van Bredero en meer

Volledige werken Multatuli beschikbaar op DBNL

In 2020 wordt het tweehonderdste geboortejaar gevierd van Multatuli – pseudoniem van Eduard Douwes Dekker (1820-1887). Hierop vooruitlopend zijn de Volledige werken van Multatuli vanaf vandaag online beschikbaar op DBNL.

Multatuli wordt algemeen beschouwd als een van de belangrijkste auteurs uit het Nederlandse taalgebied. Zijn Max Havelaar, voor het eerst verschenen in 1860, is talloze malen herdrukt en in meer dan dertig talen vertaald. Het werk heeft zelfs een eigen ‘venster’ gekregen in de Historische Canon van Nederland, vanwege zijn invloed op de Nederlandse koloniale politiek. Daarnaast heeft Multatuli naam gemaakt als de auteur van onder meer IdeënWoutertje Pieterse, toneelstukken, polemieken, beschouwingen en aforismen en schreef hij duizenden brieven. Deze zijn voor een groot deel opgenomen in zijn Volledige werken, die zijn verschenen tussen 1950 en 1995.

Behalve op DBNL zullen deze teksten – inclusief de niet eerder gepubliceerde – worden opgenomen op een nieuwe, interactieve website over Multatuli, die in het Multatuli-jaar 2020 feestelijk zal worden gelanceerd. Het gaat om een initiatief van het Multatuli Genootschap en Krijn ter Braak. Binnen het project Multatuli Online zullen alle werken, brieven, handschriften en documenten van en over Multatuli digitaal en in samenhang online beschikbaar worden gemaakt. Daarbij wordt samengewerkt met de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam en het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (KNAW). Lees verder >>

Help! Sagaam dreigt te verdwijnen!

Door Roland de Bonth

Eind 2017 schreef ik voor de rubriek Neerlandistiek voor de klas een bijdrage met de titel ‘Betekenisvol schrijven – Sagaam’. Het volledige artikel is hier te lezen. Sagaam, zo schreef ik daar, is een in december 2015 gelanceerd online internetplatform, waar bijzondere herinneringen en gebeurtenissen uit iemands leven kunnen worden gedeeld met anderen. Het initiatief kon rekenen op de steun van Nelleke Noordervliet, Adriaan van Dis en Rudi Westendorp, die gedrieën ambassadeur van de site werden.

Zelf raakte ik evenzeer enthousiast over Sagaam en als docent heb ik leerlingen uit de brugklas grappige, spannende en ontroerende verhalen laten optekenen uit de mond van hun vaders en moeders, opa’s en oma’s. Hopelijk zijn ook anderen met behulp van de praktische handleiding voor leerkrachten in het PO en VO aan de slag gegaan met Sagaam in de klas. Lees verder >>