Categorie: geen categorie

Grote 3 van de 20e

Door Bas Jongenelen

Ineens waren ze er: de grote drie van de literatuur. De literatuur van de twintigste eeuw werd verpersoonlijkt door drie schrijvers die een aantal zeer behoorlijke boeken geschreven hadden. Had je die drie schrijvers gelezen, dan had je eigenlijk alles wel gelezen. Maar er was ook wat gerommel. Waren er niet vier schrijvers die ertoe deden? Men kwam er toen niet helemaal uit. Het is nu 2020 – er is genoeg tijd tijd verstreken om met enige afstand te kijken wat we ervan vinden. Wie van die vier waren dan die grote drie? Ik vroeg het op Twitter en dit was de uitslag:

De uitslag is niet verrassend, want conservatief. Maar ook wel een beetje jammer. Ik had gehoopt dat Wolkers toch een eindsprintje had ingezet. De opdracht voor deze vrijdagmiddagborrel: wie waren nou echt de grote drie van de Nederlandse literatuur van de twintigste eeuw? Van Ostaijen, Reve en Vasalis? Boon, Haasse en Bloem? Gooi de bitterballen maar in het vet.

Hoe kinderen door de politie worden verhoord

Door Marc van Oostendorp

Sommig taalkundig onderzoek zou ik nooit kunnen uitvoeren. Dat van Guusje Jol, die vandaag promoveert in Nijmegen, is een voorbeeld. Ik vond het al lastig om het te lezen. Dat laatste kwam door het onderwerp: politieverhoren van kinderen die getuige (en vaak ook slachtoffer) zijn in een zedezaak. Dat ik het ook niet zou kunnen uitvoeren, komt daarnaast doordat Jol zulk knap werk aflevert.

Lees verder >>

Fout

Foute boeken? Uit de kast (11)

 

Door Nico Keuning

Bij wijze van proeve van bekwaamheid kreeg ik in 1988 van de Chef Kunst van het Haarlems Dagblad het boek Fout van Boudewijn van Houten aangereikt ter recensie. Van Houten was voor zover ik weet het eerste kind van een NSB’er en SS’er dat er in een boek mee uit de kast kwam. Overigens zonder enig gevoel voor drama. De toon is ‘afstandelijk’ luidde mijn oordeel, ‘bijna laconiek’. In mijn bespreking van 18 februari 1988 lees ik: ‘Veel standpunten van de vader worden verworpen, maar soms ook wordt “his fathers voice” door een ongenuanceerde inleiding in een verdachte context geplaatst.’ Als voorbeeld noem ik de ‘halve waarheid’ van de vader in de jaren ’70: ‘Als er nu een partij kwam met ons programma, en die partij zou niet NSB heten, dan zou je eens moeten kijken hoeveel stemmen ze zouden krijgen.’ Een uitspraak met actuele waarde, maar zelfs als het waar zou zijn, maakt dat de NSB van toen niet minder fout.

Lees verder >>

3.000 werken op DBNL beschikbaar als XML

Vanaf vandaag zijn ongeveer 3.000 werken op DBNL beschikbaar gesteld als XML-bestand. Het gaat om boeken en tijdschriftjaargangen die behoren tot het ‘publieke domein’. Dat betekent dat ze auteursrechtvrij zijn en door iedereen vrij mogen worden (her)gebruikt voor ieder doel.

XML-bestanden zijn beter bruikbaar voor wetenschappelijk onderzoek dan de andere bestandsformaten op DBNL. Bezoekers van DBNL kunnen de individuele titels downloaden óf de gehele set (als ZIP-bestand). Hiermee gaat een langgekoesterde wens van onderzoekers in vervulling. Het is de bedoeling dat deze werken op termijn ook als .txt-bestand beschikbaar worden gesteld.

Aanleiding voor deze toevoeging is de jaarlijkse Publiek Domeindag. Publiek Domeindag is de dag waarop we de levens en creaties vieren van makers die meer dan zeventig jaar geleden overleden zijn. Precies op 1 januari, volgend op de dag van het overlijden van de maker, zeventig jaar geleden, vervalt namelijk het auteursrecht. Er is dan geen toestemming meer nodig om gebruik te mogen maken van deze werken. In 2020 is de Publiek Domeindag op 10 januari.

Vrienden

Foute boeken? Uit de kast (10)

 

Door Nico Keuning

Er ging een golf van verontwaardiging door twitterend en kwetterend Nederland na het tv-interview De schrijver, de moordenaar en zijn vrouw op 18 november 2019 van Twan Huys met Tim Krabbé, van wie ruim dertig jaar na de moord op Gerrit Jan Heijn in 1987 door Ferdi E. het non-fictieboek Vrienden was verschenen. ‘Onverteerbaar,’ schreef Renate van der Bas in haar tv-column in Trouw. Angela de Jong, tv-recensente van het AD, verweet Krabbé dat hij Ferdi E. ‘een integer man’ noemde. Mij was vooral de oprechte fascinatie van Krabbé opgevallen: geen obsessie met een crimineel, maar met iemand met wie de schrijver zich kon identificeren; hoe bestaat het dat een hoog opgeleide, intellectuele niet-krankzinnige een krankzinnige misdaad pleegt? Een fascinatie die Krabbé al eerder verwerkte in Het gouden ei (1984) en in Wij zijn, maar wij zijn niet geschift (2012) over de schietpartij van twee leerlingen op Columbine High School. Lees verder >>

Jezuïetenpannen

Door Michiel de Vaan

Een bezinnelijke Kerstvakantie thuis was het perfecte voorwendsel om Paul Begheyns De Nederlandse Jezuïeten. Een geschiedenis in 50 voorwerpen tot me te nemen. Het is een mooi uitgevoerd boekje met kraakheldere foto’s en deskundig commentaar van een historicus die ons meeneemt naar alle hoofdstromingen en zijtakken van de Jezuïeten in Nederland tussen 1540 en nu. Ik heb weer veel geleerd. Mijn oog bleef natuurlijk hangen aan een taalkundige opmerking (p.135): “Bij grote feesten in de orde, zoals een priesterwijding, werd een ‘pan’ opgevoerd, een woord waarvan de herkomst niet duidelijk is [mijn nadruk – MdV]. Deze ‘happening’ kan het best omschreven worden als satirisch cabaret, waarvoor veel jonge jezuïeten hun talenten als tekstdichter en zanger hebben ingezet.” Begheyn heeft het hier over een gebruik uit de 20e eeuw.

Lees verder >>

Liefdesverklaringen aan de Nederlandse taal in De Taalstaat

Hennie Vrienten componeert tune nieuwe taalrubriek ‘Lang leve de Nederlandse taal’

(Persbericht KRO-NCRV)

Het NPO 1-radioprogramma De Taalstaat laat vanaf 4 januari liefdesverklaringen aan de Nederlandse taal horen. Schrijvers, taalkundigen en tekstschrijvers komen aan het woord maar ook luisteraars worden opgeroepen te vertellen waarom ze onze taal zo mooi vinden. De hommages zijn te horen in de nieuwe rubriek ‘Lang leve de Nederlandse taal’. 

Lees verder >>

Het Nederlands is net Rottumeroog – en wel hierom

Door Siemon Reker

Wie leest – zo vergaat het mij – leest om de inhoud, er moet een knop om voor het schenken van aandacht aan de uiterlijke vorm. Als ik zie dat “een toenemend gebruikte constructie in het Nederlands aan Engelse invloed wordt gewijd”, ben ik al verder voor ik op de rem trap en teruglees: te wijden aan Engelse invloed? De schrijver moet wijden de plaats van wijten hebben laten innemen – het stukje citaat zou voorheen dus hebben kunnen zijn dat “een toenemend gebruikte constructie in het Nederlands aan Engelse invloed wordt geweten”. Wijden is regelmatig, het minder frequente wijten ‘de schuld geven aan’ niet.

Lees verder >>

Gedicht: Peter Verhelst • Al thuis

 

Uit Zon, de nieuwe bundel van Peter Verhelst. (Voorproefje.)

Al thuis

Dat je uit de auto stapte
en dat ik snel doorreed om je op te halen
straat in, straat uit, dat ik niet meer wist waar je was,
zei ik, terwijl je ongeduldig naast me zat te knikken,
sneller, zei je, maar je was alweer uitgestapt
toen ik mezelf zag voorbijrijden, tot zo, zei ik nog,
terwijl ik je al kon zien staan aan de overkant,
hevig zwaaiend, terwijl je instapte, zweterig
snel snel fluisterend en ik zwaar ademend
om die andere auto waarin ik zat de pas af te snijden.

Lees verder >>

Pas verschenen: Chris Dewulf, Klankatlas van het veertiende-eeuwse Middelnederlands. Het dialectvocalisme in de spelling van lokale oorkonden

Monumentale klankinventaris van de veertiende-eeuwse Nederlandse dialecten

Middeleeuwse oorkonden verraden een schat aan dialectvariatie. Ze vormen de bron van dit referentiewerk, dat door vakgenoten vóór het verschijnen al monumentaal wordt genoemd.

Lees verder >>

Hoe het schoolvak Nederlands in 2020 eindelijk gaat veranderen

Door Marc van Oostendorp

Er zijn allerlei redenen waarom mensen het schoolvak Nederlands willen veranderen.

Sommige mensen willen sowieso ieder schoolvak altijd veranderen, bijvoorbeeld omdat ze denken dat de jaren twintig van de eenentwintigste eeuw natuurlijk radicaal ander onderwijs vergen dan de jaren tien.

Lees verder >>

Nu verschenen: De Gids 2019/6 met cli-fi verhalen over Antarctica

Donderdag 13 december verscheen het laatste nummer van 2019 van literair tijdschrift De Gids, dit keer een themanummer in samenwerking met Project Antarctica: een scenariostudie, op initiatief van De Groene Amsterdammer, over een mogelijke kolonisatie van Antarctica zodra de ijskappen op het continent gesmolten zijn. 

Lees verder >>

Dit is het einde van de zin, of niet?

Door Lucas Seuren

Het einde van de zin is in gesproken Nederlandse een ware schatkamer van bijzondere taalfenomenen. Het is de plek waar we inhoudelijk niks meer toevoegen aan de zin, maar waar we signalen geven over hoe de zin “pragmatisch” begrepen moet worden. Je kunt denken aan kleine woordjes zoals toch of die lastig te definiëren zijn, maar die we regelmatig inzetten om duidelijk te maken wat we willen. Omdat het einde van de zin een grote rol speelt in gesproken en minder in geschreven taal, is het uitermate geschikt voor gespreksonderzoekers. We kunnen wat zeggen over de taal, waar traditionele benaderingen wat meer moeite mee hebben, omdat het lastiger is om goede experimenten en tests te ontwerpen. In een korte serie bespreek ik wat mensen in spreektaal doen met het einde van hun zin. En ik begin vandaag met of niet.

Lees verder >>

Internationale Neerlandistiek in Paramaribo

Cross-Over en CARAN.

Door Jerzy Koch, Eric Mijts, Yves T’Sjoen, Yra van Dijk en Michiel van Kempen

‘Want een boek is dan pas groot wanneer er een wereld voor ons opengaat waarin de schrijver zelf ten onder gaat aan het geschapene en in zekere zin machteloos staat ten aanzien van zijn creatie.’
Boeli van Leeuwen, De taal van de aarde

‘We zijn altijd op weg op de eilanden’, stelde Wim Rutgers, de grand wise man van de Caribische literatuurkritiek: ‘ik weet niet of we ooit aankomen’. Het had het motto kunnen zijn van het congres dat van 27 tot 30 november 2019 werd gehouden in Paramaribo.

Lees verder >>

VU start Multatuli-leerstoel voor Moderne Nederlandse Letterkunde

Vanaf 1 december 2019 start de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) de Multatuli-leerstoel voor moderne Nederlandse Letterkunde. Initiatiefnemer het Multatuligenootschap sponsort de leerstoel. VU-hoofddocent Moderne Nederlandse letterkunde Jacqueline Bel zal de Multatulileerstoel als hoogleraar bekleden. Met de benoeming start tevens een nieuwe minor De Schrijfacademie, bedoeld voor alle VU-studenten, waarin literatuur en creatief schrijven centraal staan. Dat heeft het College van Bestuur van de VU dinsdag 26 november besloten. 

Lees verder >>

Gelaat, gebaar en klankexpressie

Neerlandistiek van 100 jaar geleden

Door Marc van Oostendorp

“Wat zou de wetenschap spoedig een hooge vlucht nemen als wij eris een genie zagen opstaan, dat weer eens alle vakken samen beheerschte met zijn éénig denkhoofd!” Er is maar één persoon in de geschiedenis van de neerlandistiek geweest die zulke zinnen kon schrijven: de Nijmeegse hoogleraar Jac. van Ginneken (1877-1945).

Lees verder >>

8 november 2019, Amsterdam: Symposium Public Intellectuals: Celebrity, Advocacy, Activism

Cultural critics have been bemoaning the decline of the public intellectual at least since 1987 when Russell Jacoby published the book The Last Intellectuals: American Culture in the Age of Academe. Through Richard Posner’s 2003 Public Intellectuals: A Study of Decline to Stefan Collini’s 2006 Absent Minds: Intellectuals in Britain and recently McKenzie Wark’s 2017 General Intellects: Twenty-Five Thinkers for the Twenty-First Century this narrative of the loss or decline of the public intellectual continues to dominate the discussion, putting the blame on the intensification of specialization in the academy and the increasing celebrification of public figures. This symposium seeks to intervene in this narrative of loss and decline by analyzing contemporary intellectuals who maintain a public profile in the media (traditional and/or new), while constructing and negotiating their public image in different ways.

Lees verder >>