Categorie: taalkunde

Een nieuw online taalleven voor de Achterhoekse en Liemerse dialecten

Op 11 december zijn de eerste vijf online delen van het Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialecten (WALD) gelanceerd tijdens een feestelijke virtuele bijeenkomst.  De website is het resultaat van een samenwerking tussen het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL) en het Centre for Language Studies van de Radboud Universiteit.

Aan het WALD is sinds 1980 gewerkt, en sindsdien zijn er elf kloeke delen van het woordenboek verschenen in gedrukte vorm. De laatste jaren is gewerkt aan het digitaliseren van de delen, om zo het talige erfgoed van de Achterhoek en de Liemers voor iedereen toegankelijk te maken. Het resultaat is het electronische WALD, het e-WALD, met de eerste vijf woordenboekdelen.

Lees verder >>

Deed dit PvdA-Kamerlid nu een Surinamer na?

Door Marc van Oostendorp

Wat gebeurde er nu donderdag in de Tweede Kamer? Zie de bovenstaande opname. Attje Kuiken van de PvdA voert het woord tijdens een debat over racisme, en wanneer ze dan een vraag wil stellen, zegt ze wanneer op een heel eigenaardige manier.

Er komt daarop een interruptie van haar VVD-collega Zohair El Yassini die duidelijk zijn oren niet kan geloven; een aantal keer meldt hij dat hij de opname heeft teruggeluisterd, maar dat hij alleen maar kan concluderen: Kuiken deed een Surinamer na. Ook de kijker naar het fragment kan die indruk gemakkelijk hebben.

Lees verder >>

Taal is pas taal als ik haar begrijp.

Door Marc van Oostendorp

Een interessante kwestie in de wetenschap is de rol van de buitenstaander: iemand die niet deelneemt aan het dagelijks bedrijf van de wetenschap, geen congressen bezoekt, geen peer review ondergaat, nooit met collega’s vergadert, maar wel weet wat de kwesties zijn, nadenkt en onderzoek doet.

Een ding dat zo iemand kan doen en een gewone professional niet is: een grote greep doen, proberen een synthese te maken van heel veel verschillende deelgebieden en zo tot een breder én dieper inzicht te komen in waar het eigenlijk om gaat.

Zo’n buitenstaander in de taalwetenschap is Net Koene, de auteur van het onlangs verschenen boek De magie van taal.

Lees verder >>

Wie schreef de Cours de linguistique générale van Saussure?

Door Marc van Oostendorp

Ferdinand de Saussure (1857-1913) is vooral beroemd vanwege een boek dat hij zelf niet schreef. Zonder zijn Cours de linguistique générale (1916) zou zijn naam inmiddels waarschijnlijk vrijwel verdwenen zijn – terwijl die nu in ieder geval nog in ieder geval in iedere inleiding in de taalwetenschap figureert.

Maar dat boek verscheen postuum en hoewel het werd gepresenteerd als een werk dat gebaseerd was op college-aantekeningen van studenten, bleken de belangrijkste samenstellers, Charles Bally en Albert Sechehaye, nooit echt de desbetreffende colleges te hebben bijgewoond en door het materiaal van Saussure op een bepaalde manier te organiseren en er af en toe iets aan toe te voegen hun eigen programma door te drukken.

Lees verder >>

BGG Online Programma

Bond van Gentse Germanisten

In het kader van de viering “90 jaar alumniwerking” wordt een boekwerk voorbereid met biografieën van bekende en minder bekende professoren die een stempel hebben gedrukt op het onderwijs en onderzoek van de Germaanse talen aan de Gentse Universiteit.

Op 28 november 2020 lichten we drie portretten uit het boek tijdens een online programma. Het programma valt gratis te volgen en er hoeft geen software te worden geïnstalleerd.

Lees verder >>

Hebben we al veertig miljoen jaar syntaxis?

Door Marc van Oostendorp

In menselijke taal kunnen woorden zich op afstand aan elkaar aanpassen. In de bijzin “dat de mensen nu al dagenlang geen water gedronken hebben” is hebben in het meervoud omdat mensen dat is. De woorden passen zich aan elkaar aan, en dat op afstand, omdat er allerlei woorden tussen staan, zelfs – zoals in dit geval – woorden in het enkelvoud zoals geen water.

Lees verder >>

Franse Lolita-stemmen

Door Freek Van de Velde

Wie wel eens in Frankrijk komt, of Franse vrouwen ontmoet in het buitenland is vast wel opgevallen dat die vaak een hoge, wat kinderlijk klinkende stem hebben. Een collega die Franse taalkunde doceert en een tijdje in Parijs gewoond heeft, bevestigde dat. Het viel haar toen ook op, maar je raakt eraan gewend. Trouwens: niet alle Franse vrouwen doen het, en ze doen het ook niet altijd. Elisabeth Badinter doet het niet, Françoise Hardy deed het wel, Marion Cotillard doet het soms.

Lees verder >>

Een lijstje gerechtjes met kreeftjes

Door Ton van der Wouden

In Vlaanderen en in Nederland spreken we Nederlands. Maar dat Nederlands klinkt niet overal hetzelfde. Buurtaal (p. 6) geeft een overzicht van de opvallendste verschillen: de g is ‘zachter’ in het Zuiden, de r wordt er vaker gerold, de slot-n wordt er vaker uitgesproken, v en z zijn er vaker stemhebbend terwijl je in het Noorden vaak geen verschil hoort tussen vee en fee en tussen zee en (hoge) C, de w is er bilabiaal (twee lippen op elkaar) terwijl die in Nederland meestal labiodentaal is (de boventanden raken dan de onderlip), de tweeklanken ei en ij klinken in Nederland meer richting ai en de lange ee en oo gaan in Nederland een beetje naar eej en oow, en bij de opeenvolging schr valt in het Noorden de ch vaker weg dan in het Zuiden. Ook worden buitenlandse woorden soms verschillend uitgesproken (tram rijmt in Nederland op rem en in België op klam, dossier in Nederland op zee en in België op pier), en zijn er bij sommige woorden verschillen in klemtoon, bijvoorbeeld bij ingewikkeld.

Lees verder >>

Koffit

Door Marc van Oostendorp

Omdat al het veldwerk online gebeurt, keek ik naar een aflevering van het MDH Corona Journaal, een curieus ‘programma’ op YouTube, waarin Maurice de Hond (MDH) zich wekelijks laat interviewen over de ‘vele artikelen en blogs’ die hij die week heeft geschreven rondom de coronacrisis.

Hoe mateloos dat MDH Corona Journaal ook in allerlei andere opzichten is, mij viel in eerste instantie de uitspraak op van het woord covid: MDH zegt daar [koffit] tegen, met de korte [o] van bot, terwijl ik verder iedereen altijd de oo van boot hoor gebruiken. Dat bevestigde ook een kleine Twitter-poll: er zijn wel mensen die bot gebruiken, maar ze zijn een heel kleine fractie.

Lees verder >>

Een slag om de arm houden over Arizona

Door Henk Wolf

Ik heb me in de afgelopen jaren meermaals verwonderd over zinnetjes zoals deze:

  • Wenen berispt over kinderbijslag buitenlanders
  • OM vervolgt Akwasi niet over ‘opruiende’ uitspraak over Zwarte Piet op de Dam
  • Reijnders werd ontslagen over twee fundamentele verschillen van inzicht met de regering
  • Rusland zette Oekraïne onder druk over EU-verdrag

De manier waarop het voorzetsel over in die zinnen is gebruikt, deed en doet mij vreemd aan. In 2014 heb ik er al eens een stukje over geschreven. Ik vermoedde toen dat over bezig was de betekenis ‘wegens’, ‘vanwege’, ‘op grond van’ te ontwikkelen.

Lees verder >>

Taalnerds

Door Marc van Oostendorp

Ik weet niet wie Walt en Claire zijn, maar ik heb deze week drie uur lang gefascineerd naar ze geluisterd. Walt is een journalist, Claire heeft taalwetenschap gestudeerd (ze zegt niet waar), en ze lijken me allebei twintigers, want ze gebruiken zinnen als ‘ik ga daar heel slecht op’ als ze het hebben over woorden waar ze zich aan ergeren en Claire heeft een heel naturelle vocal fry.

Ze hebben echt een nieuwe vorm gevonden om je wat wijzer te maken over taalwetenschap: de podcast Taalnerds.

Lees verder >>

Dat bevestigen bronnen aan de NOS

Door Henk Wolf

“Ik vind dit zo raar geformuleerd. Alsof er sprake is van onjuist voorzetselgebruik: we spijkeren/nieten/tapen iets vast aan de NOS.”

Dat schreef kortgeleden iemand op de Facebookgroep Leraar Nederlands over het hierboven omcirkelde zinnetje uit een nieuwsartikel van de NOS.

De talige intuïties van de reagerende collega’s liepen uiteen: er waren er die de formulering prima vonden, er waren er die de zin ook raar vonden klinken.

Lees verder >>

INHOUDSOPGAVE NEDERLANDSE TAALKUNDE / DUTCH LINGUISTICS 25/2-3

Ter gelegenheid van het 25-jarige bestaan van het tijdschrift Nederlandse Taalkunde / Dutch Linguistics nodigde de redactie de lezers uit om te reageren op een artikel dat in de loop van die 25 jaar verscheen. Het resultaat is een dubbeljubileumnummer met maar liefst 25 bijdragen van Nederlandse en Vlaamse taalkundigen die vanuit diverse perspectieven hun licht laten schijnen op oude en nieuwe thema’s uit de neerlandistiek.

Lees verder >>

Mensen vertrouwen op ons dat het schoon is

Door Henk Wolf

Dit weekend stond in de Trouw de volgende zin:

Mensen vertrouwen op ons dat het schoon is

De zin was gebruikt als kop boven een artikel en hij vormde een bewerking van een net iets andere zin, ze vertrouwen op ons dat schoon is. Die was uitgesproken door een schoonmaker van De PersGroep, waar de Trouw bij hoort. De schoonmaker vertelde in het artikel dat zijn werk gewaardeerd werd en dat andere mensen zeker tijdens de huidige coronapandemie blij waren met een schone werkplek.

Ik keek meteen wat vreemd tegen de zin aan: voor mijn taalgevoel is ie niet mogelijk. Dat is er evenwel niet het interessantste aan. Vooral als ondersteuning van de langlopende discussie over hoeveel voorzetselsvoorwerpen er in een zin kunnen staan, is dit een boeiende zin. De schoonmaker gebruikt namelijk een dubbel voorzetselvoorwerp in z’n zin, iets wat ongebruikelijk en volgens een deel van de taalkundigen zelfs onmogelijk is.

Lees verder >>

De fos en sijn streke

Door Marc van Oostendorp

Als medewerker van het Meertens Instituut mag je tussendoor soms leuke dingen doen: je bemoeien met de reeks vertalingen van De gruffalo die Lemniscaat deze maand uitbracht, bijvoorbeeld. In het bijzonder mocht ik meelezen met de Amsterdamse versie, gemaakt door Huub van der Lubbe.

Althans: mijn opdracht was te kijken of het allemaal wel ‘correct Amsterdams’ was. Daarmee was ik op zich snel klaar. Van der Lubbe is geboren in Amsterdam en dus is zijn Amsterdams correct. (Op het omslag staat trouwens ‘het Amsterdams van Huub van der Lubbe’, dus wat zou een mens dáár nog meer van moeten zeggen.)

Lees verder >>