Categorie: taalbeheersing

De spelling van het Sittards: nu binnen handbereik

Wie tot voor kort zich wilde informeren over de spelling van het Sittards moest zich daarbij heel wat moeite getroosten. In de Spelling 2003 van de Limburgse dialecten staat dan wel de spelling van de Limburgse dialecten, gerangschikt naar plaats maar het vraagt van gebruiker toch nog een en ander zoekwerk.
Door de presentatie van de vernieuwde website van de Willy Dols Stichting is deze situatie grondig gewijzigd. De website van de Stichting heeft met steun van de Raod veur ’t Limburgs in hele verjonging ondergaan. Ze is aangepast aan de moderne wijze van presenteren, waardoor het veel gemakkelijker is gegevens op te zoeken. Door deze verandering kan ze tevens deel uitmaken van de koepelorganisatie ErfgoedeXtra.

Lees verder >>

Hoe de taal dicht gaat slibben

Het taalnieuws van het jaar

Door Marc van Oostendorp

Het belangrijkste taalnieuws van het jaar staat deze week ergens achteraf in een donker hoekje van Onze Taal, alsof het er helemaal niet toe doet. In een artikel dat verder gaat over het curieuze verschijnsel dat tekstschrijvers soms expres woorden afwijkend spellen op webpagina’s om hoger in de ranking van Google te komen – ze schrijven bed and breakfast mogelijkheden, omdat niemand ooit zoekt op breakfastmogelijkheden –, schrijft Marieke Kolkman ineens:

Twee jaar geleden vulde Google zijn zoekmachine aan met een rangschikkingsfactor die de kwaliteit van een webpagina meeweegt, door te kijken naar correcte spelling, grammatica en stijl.

Ik vermoed dat dit op den duur weleens de manier waarop wij kijken naar ‘correcte taal’ ingrijpend kan veranderen. Misschien is het zelfs wel het belangrijkste nieuws van de afgelopen paar jaar.
Lees verder >>

Vacancy for 2 PhD students on VIDI research programme Going Dutch, LUCL Leiden University

Deadline: October 1, 2013

The Leiden University Centre for Linguistics (LUCL, www.hum.leiden.edu/lucl/), the institute of linguistics at the Faculty of Humanities, Leiden University, is hosting a VIDI research programme entitled “Going Dutch. The Construction of Dutch in Policy, Practice and Discourse, 1750-1850”, funded by the Dutch national research council NWO.

The project will investigate the origins of linguistic nationalism, focusing on the opposition of standard and non-standard Dutch in public and academic discourse on linguistic diversity, on educational policies aimed at the spread of standard Dutch, and on the effects of educational policies on language use.

We are looking for

2 PhD STUDENTS
(4 years, 38 hrs a week)

Lees verder >>

Vacature: Universitair Docent Taalbeheersing en Communicatie (Universiteit Utrecht)


De Universiteit Utrecht zoekt een Universitair Docent Taalbeheersing en Communicatie (0,8-1,0 fte):

Functie
Als universitair docent maakt u deel uit van de leerstoelgroep Taalbeheersing en Communicatie van het departement Talen, literatuur en communicatie (TLC). U verzorgt onderwijs op bachelor- en masterniveau, voornamelijk in het Nederlands.
De leerstoelgroep bestrijkt een breed terrein, uiteenlopend van taalgebruiksonderzoek naar mondelinge en schriftelijke taalbeheersing, van tekst- en discourse-analyse tot communicatie met nieuwe media, en van document design tot (interculturele) communicatie in organisaties. Ook van u wordt een brede oriëntatie en inzetbaarheid verwacht. Met name inzetbaarheid in de opleiding Communicatie- en informatiewetenschappen en de vernieuwde Ma-opleiding Communicatie en Organisatie strekt zeer tot aanbeveling, evenals een oriëntatie op mondelinge of digitaal gemedieerde talige interactie.

Lees verder >>

Wie is de baas over de taal?

Door Wannie Carstens

Wannie Carstens is hoogleraar Afrikaanse taalkunde en lid van de Afrikaanse Taalraad. Hij zal vanaf nu regelmatig in zijn moedertaal bijdragen aan Neder-L.

Op 15 Junie vanjaar was daar in Leiden ‘n publieke simposium wat georganiseer is deur die Leiden University Centre for Linguistics (LUCL) van die Universiteit Leiden. Hierdie simposium is aangebied in die bekende Academiegebou op die Rapenburg in Leiden.  Die organiseerders van die byeenkoms was proff. Jaap de Jong en Marc van Oostendorp, beide verbonde aan LUCL. Die simposium is besonder goed bygewoon en die saal was vol. En dit op ‘n Saterdagmiddag! Die kwessie van taal is duidelik van groot belang vir Nederlanders en dit is ook goed so. Die aanwesiges het volgens wat ek kon waarneem, uit ‘n groot verskeidenheid velde gekom: akademici, onderwysers (leraars), studente, belangstellende lede van die publiek.

Die sprekers het ook uit ‘n verskeidenheid vertrekpunte gekom:
Lees verder >>

De Taalunie: Bonussen uitdelen en het Engels beschermen

De nieuwe baas van de Taalunie debatteert als een manager

Door Marc van Oostendorp

Voordat Geert Joris werd aangesteld als Algemeen Secretaris (topambtenaar) bij de Nederlandse Taalunie had de man, die eerder manager was geweest van een Vlaamse boekpromotieclub, nooit blijk gegeven van serieuze belangstelling voor taal.

Hij werd desalniettemin door Nederlandse en Vlaamse politici geprezen als iemand die leiding zou geven aan het ‘debat’ over het Nederlands. De Vlaamse minister Pascal Smet zei bijvoorbeeld: ‘We kozen bewust voor iemand die het maatschappelijke debat niet schuwt omdat we geloven dat dit de positie van onze taal verstevigt.”

Joris had op dat moment alleen nog een stukje geschreven in het huisblaadje van de Taalunie, Taalschrift, dat eerlijk gezegd niet getuigde van veel inzicht in de materie.
Lees verder >>

Een nieuwe spelling voor ‘droog’, ‘eeuw’ en ‘televisie’?

Sprekers van het Fries vinden het vaak lastig om hun taal goed te spellen. Geen nieuws op zich, maar dankzij facebook en twitter komen op een soms aandoenlijke, soms onthutsende wijze ook heel alledaagse schrijfsels in de spreektaal van gewone Friezen aan het oppervlak. Nogal wat Friestaligen blijken elementaire Friese spellingconventies amper onder de knie te hebben. Toegegeven: de Friese spelling ís iets waar je aan moet wennen. De voornaamste reden voor de vele schrijffouten in het Fries zal echter zijn dat de meeste sprekers op school niet of nauwelijks les gehad hebben in (en over) hun moedertaal.

In 2011 kwam het idee voor een Fries ‘Groen Boekje’ op, met als doel om eindelijk eens deugdelijke Friese spellingscontrole te kunnen hebben. Het provinciebestuur gaf de Fryske Akademy opdracht om zo’n standaardwoordenlijst samen te stellen. De lexicografen van de Akademy zijn voortvarend aan de slag gegaan met de bestaande spellingbesluiten en -conventies (de laatste ingrijpende wijziging kwam uit 1979/1980). Geruchten begonnen te circuleren dat er meer op stapel stond dan alleen het vaststellen van wat algemeen als norm geldt.
Lees verder >>

Treft mij nu een blaam?

Door Marc van Oostendorp 

Het is voor iedereen maar het beste dat ik geen jurist ben. Voor hen tellen woorden zo zwaar – je kunt je niet permitteren de wet verkeerd te interpreteren of een onduidelijkheid te laten staan in een internationaal verdrag. De twijfel zou de hele tijd aan mij knagen. 

Wat betekent het woord ‘Nederlands’ bijvoorbeeld? Wanneer is een tekst precies in het Nederlands gesteld? In het dagelijks leven kom ik er best uit: een tekst hoeft niet perfect te zijn, en niet eens begrijpelijk, maar als een moedertaalspreker van het Nederlands hem herkent als Nederlands, is hij Nederlands.

Maar hoe moet dat nu als men van rechtswege gaan eisen dat je Nederlands schrijft? Wat zijn dan de grenzen? Stel dat iemand mij voor de rechter zou slepen omdat hij meent dat ik geen Nederlands schrijf, hoe kan ik me dan verweren? Hoe bewijs aan een onwillige dat de letters die hier staan wel degelijk Nederlands zijn?

De kwestie werd gisteren actueel toen Dertien. Magazine voor het Vlaamse overheidspersoneel (is magazine een Nederlands woord?) het bericht plaatste dat Vlaamse ambtenaren alleen in het Nederlands mogen twitteren. Ze mogen zelfs geen berichten in andere talen retweeten (doorsturen via Twitter).

Meteen begon ik me, plaatsvervangend voor de Vlaamse ambtenaar, allerlei zorgen te maken.
Lees verder >>

Rijks museum

door Jan Stroop

In haar column van maandag 8 april (Volkskrant) uit Aaf Brandt Corstius haar ongenoegen over de spatie tussen Rijks en museum zoals die te zien is in ’t nieuwe logo van ’t museum. Ze is niet de eerste. Zelden heeft een lege ruimte zoveel beroering veroorzaakt, in kleine kring welteverstaan. Aaf stoort zich vooral aan de argumenten van ontwerpster Irma Boom. Twee ervan gaan over ontwerpaspecten, maar ’t tweede argument raakt de taalkunde en dus mij.  Ik citeer Aaf: “Voor haar ‘gevoel’ zijn het twee woorden, vanwege de koosnaam Rijks.”  Haar is dus Irma Boom.

Ik denk ook dat Rijks en museum twee woorden zijn, maar dan vanwege de historie.
Lees verder >>

Kommarust, komma, en rust

Door Marc van Oostendorp

Milfje Meulskens vertegenwoordigt de jeugd in de Nederlandse taalblogrepubliek. Zij is een creatie van twee jonge aanstormende taalkundigen en schrijft op haar blog over taal en af en toe over seks.

Zo ging het deze week over de komma. Milfje haalde een interessante kwestie aan: het verschil tussen de volgende twee zinnen.

Hier sta ik op de foto met mijn vrienden, Piet, en Jan.
Hier sta ik op de foto met mijn vrienden, Piet en Jan.

Lees verder >>

Tegen spellingvereenvoudiging!

Het lijkt een sympathiek betoog, dat Erno Mijland houdt op de website Onderwijs van morgen: de spelling moet nu eens radicaal vereenvoudigd worden. Mijland heeft daar duidelijk geen persoonlijk belang bij — hij werkt als eindredacteur dus hij heeft er baat bij als hij hoge tarieven kan rekenen voor de vele typefouten die hij moet verbeteren.

Hij ziet vooral een maatschappelijk belang: er wordt te veel onderwijstijd verspild aan het leren van onzinnige spellingregels. Bovendien wordt de schriftelijke communicatie door (onder andere) het internet gedemocratiseerd en, zoals Mijland schrijft, ‘een expert in houtbewerking, fietsreparatie of metselwerk is niet per definitie een spellingheld.’

Ik ben het met allebei de argumenten eens. Maar ik deel de conclusie niet.

Lees verder >>

Vos en Haas en de toekomst van de taal

De toekomst van de geschreven taal moeten we natuurlijk zoeken in het kinderboek. De kinderboekenserie Vos en Haas van de Vlaamse schrijfster Sylvia Vanden Heede en de Nederladse illustrator Thé Tjong-Khim gaat eigenlijk over taal. De boekjes schijnen in eerste instantie vooral bedoeld te zijn om kinderen zelf te leren lezen, maar ook populair te zijn voor kinderen die dat allang onder de knie hebben. Er worden spelletje in gespeeld met de spelling en met woordbetekenis.

En er wordt ook iets gedaan met de typografie waar ik nog wel een toekomst voor zie buiten het kinderboek.

Lees verder >>

Ze hebben me gedumt

Er stond onlangs weer een interessante melding op Meldpunt Taal (10 oktober 2012, 10:29):

‘Zij heeft mij gedumt’ als ondertiteling bij gesproken “She dumped me”. Interessant, daar men dit meestal wel als zodanig hoort, maar in de context interpreteert als behorend tot dumpen en dan gedumpt schrijft.

 Het is niet moeilijk om andere voorbeelden van gedumt te vinden, of van gedumd, al komt die laatste vorm veel minder voor (85.500 tegenover 10.900 keer op Google). Het is mogelijk voor de twee belangrijkste betekenissen (het uitmaken met een geliefde, het lozen van afval):
Lees verder >>

Verdediging van de d/t-fout

Af en toe komt er per ongeluk iemand hier op Neder-L terecht, ziet in de linkerhoek ‘tijdschrift voor neerlandistiek’ staan en ziet daarin een aanleiding om zich vreselijk op te winden over een zogenoemde ‘dt-fout’ die hij ergens op deze pagina’s aantreft. Ik wil niet zeggen dat zulke mensen allemaal dom zijn. Veel van hen zijn ook eenvoudig te goedgelovig en accepteren te kritiekloos wat de cultuur hun aanreiktt als belangrijk. Er bestaat geen enkel, geen enkel (geen enkel) argument waarom iemand ik vind zou moeten schrijven in plaats van ik vindt.

Lees verder >>

De Griekse klinkeroorlog

We leven in een tijd waarin wetenschappers het hebben gedaan – ook als ze alleen maar de waarheid zeggen. U herinnert zich misschien de discussie nog wel van een paar jaar geleden tussen Helen de Hoop en Ronald Plasterk. De Hoop had met haar onderzoeksgroep vastgesteld dat ‘hun’ niet alleen steeds vaker als onderwerp werd gebruikt, maar dat dit vooral gebeurt als het onderwerp van de zin mensen zijn: hun liggen op bed gaat eerder over de gasten op een uitgelopen feestje dan over hun jassen.

Plasterk zag zich genoodzaakt om deze ontwikkeling een halt toe te roepen. Hun als onderwerp! Niet onder zijn ministerschap! En suggereerde ondertussen dat die neerlandici maar de hele tijd de taal aan het veranderen zijn.

Lees verder >>

PVV’er Bosma (wars van links) citeert zomaar Elsschot

Martin Bosma wordt de partij-ideoloog van de PVV genoemd. Hij is schrijver van de speeches van Geert Wilders en van het PVV-verkiezingsprogramma. Bosma is wars van links en wars van kunst. Hij houdt ervan links nu en dan een plaagstootje te geven, bijvoorbeeld toen hij een column aannam in NRC Handelsblad – een PVV’er in het hol van de leeuw.

Maar diezelfde Bosma is groot liefhebber van poëzie. Als (vervangend) voorzitter in de Tweede Kamer heeft hij altijd een bundeltje Afrikaanse poëzie naast zich liggen.

Een nieuw pesterijtje van Bosma werd bedolven onder alle verkiezingsretoriek. 

Lees verder >>

Monniken en notarissen

Waarom schrijf je een enkele k in monniken, een enkele g in hevige en een enkele l in stencilen, maar een dubbele s in notarissen? Waarom een enkele m in Mokumer en een enkele l in wandelen, maar een dubbele s in bolussen? Daarover schreef de roemruchte Groningse hoogleraar A. Sassen (1921-1999) in 1977 een artikel in het Groningse tijdschrift Tabu, dat de DBNL deze week gedigitaliseerd heeft.

De kwestie is bij mijn weten in de afgelopen 35 jaar niet meer onderzocht. Toch lijkt me er wel het een en ander over te zeggen; de fonologie is voldoende voortgeschreden om de kwestie duidelijker te maken. De algemene regel is dus dat je geen dubbele medeklinker schrijft na een klinker die een sjwa weergeeft: dat is immers wat monn[ə]ken, hev[ə]ge, stenc[ə]len, Moku[ə]mer.

Lees verder >>

Vacature PhD-kandidaat Narrative Health Communication

Er is momenteel een vacature voor een PhD-kandidaat op het thema “Narrative Health Communication”. De PhD maakt deel uit van het NWO-Begrijpelijke Taal project Prevention and Health Regulation Behaviour by Understandable Personal Narratives.

Zie www.ru.nl/letteren/actueel/vacatures/specifiek/vacature?recid=519554

Het project zal in de context van het Nijmeegse Centre for Language Studies worden uitgevoerd in samenwerking met maatschappelijke partner 365 (voorheen o.a. ArboNed). Sluitingsdatum: 13 september 2012.

Hij loopd

Gisteren bleek Jan de Spellingman ineens met vakantie. Jan is de naam van een robot die automatisch een berichtje stuurt aan twitteraars die een spelfout maken en bijvoorbeeld hij probeerd schrijven in plaats van hij probeert. (Je kunt zien dat het een robot is doordat hij altijd dezelfde zinnetjes verstuurt en wel zo regelmatig en inmiddels al zo langdurig dat een mens het allang zou hebben opgegeven.) De Spellingman doet dat dan op een uitermate aggressieve en beledigende toon (‘zelfs mijn demente moeder weet dat…’); ik heb al eens gespeculeerd dat de programmeur eropuit is om leraren Nederlands, of zelfs een bepaalde leraar Nederlands, in een kwaad daglicht te stellen door niets vermoedende twitteraars zo te plagen.
Lees verder >>

Met de KLM naar de V.A.E. v.v.: 10.000 km

Hoe schrijf je afkortingen? Liefst met mate, mijns inziens, want e.a., a.d.h.v. en i.h.a. kunnen best, ja zelfs beter, voluit worden geschreven. Maar goed, je komt lang niet altijd om afkortingen heen. En dan moet je als speller twee keuzes maken: Schrijf je hoofdletters, kleine letters of een combinatie daarvan? En plaats je meerdere punten, alleen een punt aan het eind of helemaal geen?

Lees verder >>

Steeds meer hij wilt: nieuwe spelling?

Maandagochtend maak ik altijd een uitstapje, want dan ben ik op Radio Noord-Holland met een taalrubriek.

Op die uitzendingen krijg ik altijd veel reacties van luisteraars, en dat is misschien wel mijn intensiefste contact met mensen die wel ‘gewone taalgebruikers’ worden genoemd. Deze week bijvoorbeeld:

Ik heb een brandende vraag voor Marc van Oostendorp.
Ik hoor en lees tegenwoordig, ook in literatuur, steeds meer: Hij wilt i.p.v hij wil.
Is dit correct? Is er onlangs een nieuwe spelling geweest?

Lees verder >>

Waarom De Vries en niet De Fries?

We zaten gisterenavond aan de waterkant bij café De Omval en het gesprek kwam op de Friezen. Hoe komt het toch dat de familienaam De Vries is en er niemand De Fries heet? Die naam wijst toch op herkomst uit Friesland?

(Dat laatste is strikt genomen waar, maar er zit een kleine draai aan. Er zijn geen mensen meer die De Fries heten. Volgens de Nederlandse Familinamenbank was er in 2007 niemand met die naam, maar bij de volkstelling in 1947 werden er nog drie geregistreerd. Ter vergelijking: in 1947 waren er 49.658 mensen die De Vries heetten en in 2007 71.065. Ja, de De Vriezen rukken nog altijd op! Als we niet uitkijken, hebben ze dadelijk ongemerkt ons land overgenomen!)

Lees verder >>

Ukelele

Heeft iemand zich al eens verdiept in de geschiedenis van het woord ukelele? Waarom schrijven wij dat woord in het Nederlands bijvoorbeeld met drie e‘s, terwijl men het overal elders als ukulele schrijft, met twee u’s en twee e’s (in het Hawaiaans betekent uku ‘vlo’ en lele ‘springend’)? En waarom wij het uitspreken op zijn quasi-Engels, namelijk als [juːkəlɪli] in plaats van als [juːkəleiliː] zoals in het Engels, of [ʔukulɛlɛ] zoals in het Hawaiaans?

Het woord moet ergens in de vroege jaren twintig van de twintigste eeuw, of zelfs nog iets eerder, naar Nederland gekomen zijn. Lees verder >>

HET bestaat niet!

Er zijn mensen die jeuk krijgen van een woord met een apostrof erin (’t en ’n bijvoorbeeld); zie de commentaren bij mijn blog EYE: ’n doorn in ’t oog  Anderen voelen zo’n weerzin dat ze niet verder kunnen lezen. Arme apostrof. En hij heeft nog wel zo’n lange traditie en ’t is juist zo’n zinvol letterteken.

De oudste vermelding van ’t TEKEN apostrof dateert uit 1550, maar de apostrof werd al veel eerder gebruikt, bijvoorbeeld door Jan van Boendale (ca. 1300) : in ’t lant van Ludicke.  De apostrof diende om aan te geven dat er letters weggelaten waren. Die letters werden ook niet uitgesproken. ’t Citaat van Van Boendale, in ’t lant klonk waarschijnlijk als intlant. Die t is een reductie van ’t toenmalige lidwoord dat, als dat z’n klinker verloor doordat ’t ‘aanleunde’ tegen een volgend of voorafgaand woord:  tvolc (’t volk); int lant.

Lees verder >>