Categorie: nieuws

Niet biologie, maar cultuur bepaalt hoe we praten over waarneming

(Persbericht Radboud Universiteit)

Hoe communiceren we over wat we waarnemen? Lang werd gedacht dat er een universele hierarchie van zintuigen is, met zien en horen boven ‘lagere’ zintuigen als smaak en reuk. Maar geldt dit Westerse idee voor alle talen? Een nieuwe studie, de grootste ooit op het terrein van taal en de zintuigen, laat zien dat niet biologie de scepter zwaait, maar cultuur. De studie geleid door Nijmeegse taalwetenschappers verscheen op 6 november in PNAS.

Al sinds Aristoteles bestaat het idee dat de zintuigen gerangschikt kunnen worden van hoog naar laag: zien, horen, voelen, proeven, ruiken. Wetenschappers gingen lang uit van het idee dat precies communiceren over kleuren en vormen daarom makkelijker is dan over smaken en texturen. Een wereldwijd onderzoek onder leiding van Professor Asifa Majid (voorheen Radboud Universiteit en het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek, sinds kort verbonden aan de universiteit van York) heeft nu laten zien dat niet overal zo is: onze cultuur zegt meer over hoe we praten over waarneming dan onze biologie.

Lees verder >>

Evaluatie Kaderverdrag: hoe goed zorgt Nederland voor z’n minderheden?

Door Henk Wolf

Deze maand onderzoekt de Raad van Europa of Nederland de afgelopen vier jaar wel genoeg voor z’n minderheden heeft gedaan. Volgens de Nederlandse overheid zou het daarbij alleen om de Friezen moeten gaan, maar de deskundigen van de Raad van Europa zijn het daar niet helemaal mee eens. Ik schuif als een van de vele informanten ook een middag met de deskundigen rond de tafel.

Het onderzoek maakt deel uit van een visitatie die om de vier jaar plaatsvindt. Daarbij kijkt een groep deskundigen in opdracht van de Raad van Europa of de verschillende Nederlandse overheden zich houden aan het zogenaamde Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden. De meeste volksvertegenwoordigingen in Europa hebben dat verdrag goedgekeurd. De Nederlandse Eerste Kamer heeft dat in 2005 gedaan.

Kaderverdrag en Handvest

Dat Kaderverdrag is een stuk minder bekend dan het Europees handvest voor regionale talen of talen van minderheden en de twee documenten worden nogal eens met elkaar verward. Het Handvest is een document waarin overheden beloven goed te zorgen voor de kleine talen die vanouds op hun grondgebied worden gesproken. Daar kunnen concrete toezeggingen bij horen, zoals in het geval van het Fries in Nederland, maar dat hoeft niet. De Nederlandse overheid heeft bijvoorbeeld wel steun toegezegd voor het Nedersaksisch, Limburgs, Jiddisch en Romani, maar zonder die steun te concretiseren. Lees verder >>

KANTL wordt Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren

(Persbericht KANTL)

De Vlaamse regering heeft zopas een nieuw decreet aangenomen in verband met de KANTL. Naast een aantal bestuurlijke aanpassingen en een nieuwe formulering van onze taken en missie, is een kleine wijziging van onze naam het meest opvallende gevolg van dat nieuwe decreet.

Met de nieuwe wettekst worden enkele aspecten uit het vroegere decreet (van 1980) aan onze huidige werking aangepast. Het gaat daarbij zowel om inhoudelijke als organisatorische elementen. Lees verder >>

Taalspeelhuis gaat kinderen van nieuwkomers Nederlands leren

(Persbericht Radboud Universiteit)

Een speciaal ‘taalspeelhuis’ om kinderen van 2 tot 6 jaar Nederlands te leren, opent op 9 november in Nijmegen op basisschool de Bloemberg. Het zogeheten Noplica-taalspeelhuisje is onder meer zeer geschikt om kinderen van nieuwkomers en peuters met een taalachterstand Nederlands te leren. Het is gebaseerd op recent onderzoek naar taalverwerving en wordt ook zelf weer gebruikt voor onderzoek naar het leren van taal. Taalwetenschapper Paula Fikkert van de Radboud Universiteit is als onderzoeker betrokken bij het project. Lees verder >>

Sinds wanneer gebruiken we ‘pop’ in de betekenis van ‘popmuziek?

Lancering Nederlab en wedstrijd

Het antwoord op bovenstaande vraag weten we ook nog niet. Afgelopen vrijdag 26 oktober lanceerden het Meertens Instituut en het Instituut voor de Nederlandse Taal de zoekmachine Nederlab. Van het vroegste Middelnederlands tot Nederlands uit de eenentwintigste eeuw: in Nederlab zijn miljoenen oude en nieuwe Nederlandse teksten voor het eerst op één plek doorzoekbaar gemaakt.

41 miljoen teksten en 18 miljard woorden

Om precies te zijn: Nederlab bevat 41 miljoen teksten en 18 miljard woorden. Het betreft tekstcollecties in diverse genres die voor het merendeel al digitaal beschikbaar waren en die nu ook gezamenlijk doorzoekbaar zijn gemaakt. Met historische kranten uit de periode 1700 – 1940, romans, Bijbelteksten, dagboekfragmenten, briefwisselingen, oorkonden, gebeden – en zelfs bioscoopadvertenties – vormt Nederlab een grote bron voor taalkundig, letterkundig en historisch onderzoek. Lees verder >>

Frits van Oostrom wint Libris Geschiedenis Prijs 2018

Frits van Oostrom ontvangt de Libris Geschiedenis Prijs 2018 voor zijn boek Nobel streven. Het onwaarschijnlijke maar waargebeurde verhaal van ridder Jan van Brederode. Volgens de jury weet Van Oostrom ‘de Middeleeuwen op een meeslepende manier tot leven te wekken. […] Een rijk en inspirerend boek.’ Juryvoorzitter Jeroen Dijsselbloem overhandigde de prijs voor het beste historische boek van 2018 op 28 oktober 2018 tijdens een speciale live-uitzending van radioprogramma OVT. Er dongen dit jaar 362 boeken mee naar de prijs. Aan de Libris Geschiedenis Prijs is een bedrag van 20.000 euro verbonden.

(Bekijk deze video op YouTube.)

Plannen van UGent voor een leerstoel Nederlands in Zuid-Afrika

(Bijdrage Gents Centrum voor het Afrikaans en de Studie van Zuid-Afrika (UGent))

In oktober 2017 is aan de Universiteit Gent (faculteit Letteren en Wijsbegeerte) de leerstoel Zuid-Afrika: talen, literaturen, cultuur en maatschappij opgericht. Het academisch ambt, ieder academiejaar weer ingevuld door respectievelijk een Zuid-Afrikaans taalkundige en letterkundige, zorgt voor een nieuwe dynamiek in de opleiding Afrikaans in Gent.

Naar analogie met de Gentse leerstoel wordt momenteel met verschillende partners gesproken over de instelling van een leerstoel Nederlands in Zuid-Afrika. De studie van het Afrikaans en het Nederlands aan Zuid-Afrikaanse universiteiten komt almaar meer onder druk te staan. Lees verder >>

Atlas van de Nederlandse taal ontvangt Jaarprijs Wetenschapscommunicatie

Door Mathilde Jansen, Nicoline van der Sijs, Fieke Van der Gucht, Johan De Caluwe

In mei 2017 verscheen de eerste druk van onze Atlas van de Nederlandse taal. Een boek dat qua formaat en qua inhoud afwijkt van een doorsneeboek. Het nodigt uit om te grasduinen, om zelf op onderzoek uit te gaan. Het boek verscheen in twee edities: editie Nederland en editie Vlaanderen. Een unieke samenwerking tussen twee Nederlandse en twee Vlaamse auteurs, in de wandelgangen: ‘team patat’ en ‘team friet’.

Het initiatief voor de Atlas ontstond in Vlaanderen, maar tijdens het schrijven ontdekte team friet dat er al zoveel te vertellen was over alleen de taalsituatie in Vlaanderen, dat een team patat eigenlijk niet uit kon blijven. Die samenwerking resulteerde in twee boeken bij uitgeverij Lannoo, vormgegeven en geïllustreerd door Steven Theunis en Stijn Fabri. Inmiddels zitten we al aan de derde druk en zijn er meer dan 12.000 exemplaren van het boek verkocht. Afgelopen week verscheen bovendien een goedkopere paperbackuitgave voor scholieren. Lees verder >>

MOOC Middelnederlands ontvangt jaarprijs Wetenschapscommunicatie

Door redactieteam MOOC Middelnederlands

Zowat een jaar geleden vierden we samen met u het emeritaat van professor Frank Willaert. Op die dag stelden we MOOC Middelnederlands aan u voor, een reeks online-colleges over de hoogtepunten van de Middelnederlandse literatuurgeschiedenis. Het project heeft een vliegende start genomen: de colleges worden in Vlaanderen en Nederland veelvuldig bekeken en – vooral – op structurele wijze ingezet in het onderwijs. Sinds de lancering vonden zo’n 60.000 geïnteresseerden hun weg naar de website! Lees verder >>

Prof. dr. Jacques Van Keymeulen ontvangt Matthias de Vriespenning

Foto: Miet Ooms

Op vrijdag 14 september 2018 ontving prof. dr. Jacques Van Keymeulen de Matthias de Vriespenning uit handen van prof. dr. Frieda Steurs, directeur van het Instituut voor de Nederlandse Taal.

De Stichting Matthias de Vriesfonds werd ongeveer 40 jaar geleden opgericht en heeft tot doel de Nederlandse lexicologie in het algemeen te bevorderen. De naam van de stichting verwijst naar Matthias de Vries (1820-1892), een Nederlands taalkundige die als Leidse hoogleraar sterk inzette op de Nederlandse letteren, de taalkunde en de lexicografie. Samen met L.A. te Winkel zette hij het Woordenboek der Nederlandsche Taal op, in de later naar hen beiden genoemde spelling De Vries en Te Winkel. Het Matthias de Vriesfonds reikte vroeger al de Matthias de Vriespenning uit aan personen die zich zeer verdienstelijk hebben gemaakt voor de lexicologie. De zilveren penning is een kleine versie van de plaquette op de gevel van het voormalige woonhuis van De Vries aan het Rapenburg in Leiden. Vorig jaar is deze traditie opnieuw in het leven geroepen. In maart 2017 ontving Frans Debrabandere de penning voor zijn naamkundig onderzoek. Op 14 september 2018 was het de beurt aan prof. dr. Jacques Van Keymeulen. De penning werd uitgereikt op zijn emeritaatsviering.

Lees verder >>

Hoe ‘helden’ in reclames ons raken… en aan een merk binden

(Persbericht Radboud Universiteit)

Wellicht heb je hem ooit gezien: de Nike-reclame waarin tennisster Serena Williams zich neerzet als vrouw die oordelen van anderen terzijde schuift en haar eigen weg kiest. Deze en vergelijkbare reclames zorgen ervoor dat mensen zich aangetrokken voelen tot een merk door een verhaal dat ogenschijnlijk nauwelijks over dat merk gaat. Hoe dat werkt laten communicatie- en informatiewetenschappers José Sanders en Kobie van Krieken van de Radboud Universiteit zien in een publicatie in  Frontiers in Psychology die vandaag, 19 september verschijnt. Lees verder >>

Verwerkingsgemak bepaalt deel psalmpopulariteit

Afgelopen donderdag kwam de voorpublicatie online van een onderzoek naar de invloed van ‘verwerkingsgemak’ (processing fluency) op de keuze voor bepaalde psalmen. De studie van Yke Schotanus, Vincent Koops en prof. Judy Reed Edworthy wordt eerdaags opgenomen in het wetenschappelijke tijdschrift Psychomusicology: Music, Mind and Brain, maar is nu dus al online te lezen.

Het is al lange tijd een raadsel waarom er door de eeuwen heen maar een beperkt aan psalmen gezongen is in de Nederlandse protestantse kerken, ondanks het feit dat er binnen die kerken eeuwenlang nauwelijks andere liederen waren toegestaan. Welke factoren bepaalden deze beperkte psalmkeuze? Lees verder >>

Martijn Wieling benoemd tot bijzonder hoogleraar Nedersaksische en Groningse taal en cultuur

Dr. Martijn Wieling is benoemd tot bijzonder hoogleraar Nedersaksische en Groningse Taal en Cultuur. De 37-jarige geboren Emmenaar gaat onderzoek doen naar het Nedersaksisch en naar de Groningse varianten ervan. Zijn aanstelling is voor vier jaar.

Lip- en tongbewegingen

Wieling promoveerde in 2012 cum laude aan de Rijksuniversiteit Groningen op variatie in dialecten in Nederland. Hij onderzocht daarin de lip- en tongbewegingen tijdens het spreken van streektalen. Lees verder >>

Doe mee met Taalradar: een crowdsourcingexperiment

Uit welke woorden bestaat DigiD? En hoe is het woord glamping opgebouwd? In Taalradar, een nieuw crowdsourcing­experiment, verzamelt het Instituut voor de Nederlandse Taal kennis over samenstellingen. Helpt u mee?

Het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) is betrokken bij een Europees project, enetCollect, waarbinnen wordt gekeken naar de mogelijkheden om crowdsourcing in te zetten bij het maken van materiaal voor het leren van een taal. Crowdsourcing is het gebruikmaken van de kennis van de menigte. In ons geval zijn dat sprekers van het Nederlands.

We hebben een kort experiment opgezet om ervaring op te doen met crowdsourcing. Dit bestaat onder andere uit het herkennen en analyseren van blends: samenstellingen die bestaan uit de stukjes van twee andere woorden. Weet u bijvoorbeeld dat infotainment uit informatie/information en entertainment bestaat? Of brunch uit breakfast en lunch? En herkent u blends in een lopende tekst? Uw kennis kan veel bijdragen aan onze projecten en uw respons helpt ons om te zien hoe we deze vorm van publiekssamenwerking kunnen voortzetten. Het huidige experiment loopt tot en met 30 september 2018.

Helpt u mee om onze kennis te vergroten? Ga naar taalradar.ivdnt.org en doe mee met ons experiment.

Visser-Neerlandiaprijzen voor Wim Couwenberg en Raymond Noë

 Het Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) heeft dit jaar de Visser-Neerlandiaprijzen toegekend aan prof. dr. Wim Couwenberg en Raymond Noë.  De prijs bestaat uit een oorkonde en een geldbedrag van 5.000 euro. De uitreiking is op vrijdag 7 september 2018 in Rotterdam.

Prof. dr. Wim Couwenberg heeft zich gedurende lange tijd in zijn leven in woord en geschrift steeds ingezet voor een zo nauw mogelijke samenwerking van de drie Benelux-landen, in het bijzonder de Nederlands-Vlaamse betrekkingen. De emeritus hoogleraar staats- en bestuursrecht heeft een enorm oeuvre opgebouwd aan boeken rond staatsrechtelijke vernieuwing. Nog steeds is hij redacteur van het door hem opgerichte tijdschrift Civis Mundi, tijdschrift over politiek, filosofie en cultuur. Tot 2009 was Wim Couwenberg ook redacteur van Neerlandia. In 2015 werd hij door de Erasmus Universiteit onderscheiden met een Desiderius voor zijn uitzonderlijke bijdrage aan het publieke debat en de opinievorming in Nederland in de afgelopen halve eeuw. Lees verder >>

Het ware gezicht van Roemer Visscher

Het mysterie achter het gezicht van ‘Sinnepoppen’ ontrafeld

(Ingezonden bericht RKD)

Arnoud van Halen, Portret van Roemer Visscher, 1700-1720, 11 x 9,5 cm, particuliere verzameling

Roemer Visscher (1547-1620), nu bekend van menig straat- en schoolnaam, was een van de grote dichters uit de zeventiende eeuw. Hij schreef spraakmakende bundels als Sinnepoppen (1614) en Brabbeling (1614) en was lid van de Muiderkring. Hoe hij eruitzag, was onbekend. De neerlandicus en cultuurhistoricus Lieke van Deinsen, werkzaam bij het RKD, heeft achterhaald dat vroegere portretten op fantasie berusten én heeft het echte portret gevonden. Haar onderzoek is zojuist verschenen in Oud Holland, het wetenschappelijk tijdschrift van het RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis. Lees verder >>

‘Eigenlijk’ is eigenlijk best nuttig

 (Persbericht Max Planck Instituut)

Woorden als ‘inderdaad’ en ‘eigenlijk’ hebben geen inhoudelijke betekenis en roepen daardoor bij veel mensen irritatie op. Toch hebben ze nut, zo laten onderzoekers van het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek zien. Deze zogenaamde ‘discoursemarkeerders’ vergemakkelijken de taalverwerking en maken zo communicatie efficiënter.

Bij de jaarlijkse verkiezing ‘Weg met dat woord!’, georganiseerd door het Nederlandse instituut voor de Nederlandse Taal, eindigde eigenlijk in de top 10 van meest irritante woorden van 2017. Zonde, volgens Geertje van Bergen en Hans Rutger Bosker, onderzoekers aan het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek in Nijmegen. Zij onderzochten het effect van inderdaad en eigenlijk op luisteraars en zagen dat die na het horen van een van deze woorden hun verwachtingen over het verdere verloop van het gesprek direct bijstellen. Hun bevindingen worden begin september gepubliceerd in het Journal of Memory and Language. Lees verder >>

Groot project over Reinaert de Vos en Engels-Nederlandse contacten in Oxford

Persbericht Universiteit van Bristol

De Bodleian Libraries van de Universiteit van Oxford en de Universiteit van Bristol, in samenwerking met de in Oxford gevestigde educatieve instelling Flash of Splendour Arts en de Aardman animatiestudio’s, hebben subsidie van de National Lottery toegekend gekregen voor een project waarin het erfgoed van de Middelnederlandse Reinaert de Vos centraal staat. Het project zal leiden tot een tentoonstelling in de Bodleian Libraries, waarbij literatuur, film, theater en cultuur worden gecombineerd.

De tentoonstelling en bijbehorende activiteiten in Oxford beginnen in de winter van 2020. De lokale bevolking in Oxford en Bristol maken deel uit van het project: kinderen van scholen voor speciaal onderwijs in de twee steden krijgen training van de Oscar-winnende makers van Wallace en Gromit, Aardman, en zullen animatiefilms maken geïnspireerd door de avonturen van Reinaert. Lees verder >>

Repertorium van teksten in het Handschrift-van Hulthem (1999) nu downloadbaar

Door Karina van Dalen-Oskam

In 1999 publiceerden Greet Jungman en Hans Voorbij het Repertorium van teksten in het Handschrift-van Hulthem: hs. Brussel, Koninklijke Bibliotheek van België, 15.589-15.623 bij Uitgeverij Verloren. Een papieren boek voor de inleidende teksten, met achterin een CD-rom met het Repertorium. Hier waren alle mogelijke gegevens te vinden over alle teksten die deze ‘Nachtwacht van de Middelnederlandse letterkunde’ bevat: de plaats van de afzonderlijke teksten in het handschrift, hun opschriften, incipits, explicits en afrondingsformules, een parafrase van hun inhoud. Ook bood het Repertorium gegevens over de auteurs van de teksten, tekstsoort, vorm en omvang en nog veel meer.

De verleden tijd in deze zinnen is bewust gekozen: de cd-rom is op de meeste hedendaagse computers niet meer te lezen. Om het Repertorium opnieuw toegankelijk te maken heeft het Huygens ING de data en de software van de cd-rom opgeslagen in een zogeheten ‘virtual machine’. Iedereen – ook zij die de cd-rom niet hebben – kan deze virtual machine nu downloaden via de website van het Huygens ING, waar een stap-voor-stap instructie is te vinden. Uitgeverij Verloren heeft het boek met inleidende teksten nog steeds in voorraad, en biedt het een nieuwe generatie gebruikers van het Repertorium aan voor de vriendschappelijke prijs van 10 euro – zie de website van Verloren

Advies examen Nederlands

Door Christine Brackman

De champagne mag open! Wat twee jaar geleden begon met de docentenconferentie Nederlands Nu! en een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer is nu afgerond in een mooi advies over het examen Nederlands. Gisteren boden we het advies aan aan Theo Douma van Curriculum.nu. Metteke de Vries-Kolman en ik schreven dit advies samen met Hanneke Gerits, Wilma van der Westen en Gert Rijlaarsdam van de sectie Nederlands van Levende Talen. In dit advies zijn ook de uitkomsten opgenomen van de draagvlakpeiling, die ruim 400 collega’s invulden. Onze grote dank hiervoor! Je vindt de volledige tekst hier. Op naar betekenisvol leesvaardigheidsonderwijs en meer aandacht en (maatschappelijke) waardering voor schrijfvaardigheid!

De redactie van Ons Erfdeel hoort graag uw mening over digitaal en print

Door Redactie Ons Erfdeel

In deze snel digitaliserende wereld staat ook de Vlaams-Nederlandse culturele instelling Ons Erfdeel vzw voor de vraag: hoe omgaan met de verhouding tussen print en online?

Uitgevers wereldwijd kiezen meer en meer voor een hybride model van papier én digitaal. Wij geloven ook voor het culturele tijdschrift Ons Erfdeel in een toekomst die beide aanbiedt.

Ons Erfdeel zal de komende jaren blijven doen waar het goed in is: diepgaande artikelen publiceren over de culturele en maatschappelijke ontwikkelingen in Vlaanderen en Nederland. Lees verder >>

Nieuw expertisecentrum in Antwerpen: OPEN stimuleert onderzoek naar Toegankelijke Media en Cultuur in Vlaanderen

(Persbericht Universiteit Antwerpen)

Op donderdag 21 juni lanceert de Faculteit Letteren en Wijsbegeerte van de Universiteit Antwerpen een gloednieuw Expertisecentrum Toegankelijke Media en Cultuur:OPENOPEN wil een aanspreekpunt zijn voor iedereen die werk wil maken van een inclusieve samenleving, door een brug te slaan tussen de academische wereld en het werkveld.

Wat is toegankelijkheid?

In een inclusieve samenleving worden fysieke, sensoriële en taalkundige barrières weggewerkt, zodat iedereen op gelijke voet kan deelnemen aan het sociaal-culturele leven. Toegankelijkheid neemt veel vormen aan. Rolstoeltoegankelijkheid, ondertiteling voor doven en slechthorenden, gebarentolken, audiodescriptie van film en theater voor blinden en slechtzienden, liveondertiteling van colleges en relaxed performances voor mensen met een mentale beperking zijn slechts enkele voorbeelden. Lees verder >>

TLIV Nieuws 2018

(Nieuws van de Gentse onderzoeksgroep Teksteditie Literatuur in Vlaanderen)

Recente edities van TLIV (voorjaar 2018)

Literatuur in Vlaanderen 1900-1950 (Academia Press, in opdracht van het René de Clercqgenootschap): René de Clercq, De noodhoorn en andere gedichten (nawoord Joost Vandommele). Gent 2018.

Literatuur in Vlaanderen 1900-1950 (Academia Press): Raymond Brulez, André Terval of Inleiding tot een leven van gelijkmoedigheid (nawoord Koen Rymenants). Gent 2018 [te verschijnen op 29 juni].

Experimentele literatuur in Vlaanderen (W∞lf): Remy C. van de Kerckhove, In de nacht verloren. Gebundelde gedichten van Remy C. van de Kerckhove (nawoord Bram Lambrecht). Antwerpen 2018.

Experimentele literatuur in Vlaanderen (W∞lf i.s.m. Koninklijke Academie voor Schone Kunsten Antwerpen & M KHA): Paul de Vree, vlaamse avant-garde & poëzie in fusie (nawoord Johan Pas). Antwerpen 2018. Lees verder >>

Diets in Diest

Door Remco Sleiderink

In de marge van het kunstenparcours De Bezetting hebben twee studenten van de Universiteit Antwerpen dit weekend eeuwenoude citaten aangebracht in de straten van Diest in Vlaams-Brabant. De citaten zijn afkomstig uit Des coninx summe, een werk dat aan het begin van de vijftiende eeuw is geschreven door Jan van Brederode.

Malou Vandevorst en Sofie Van de Poel kozen specifiek voor Des coninx summe vanwege de band met Diest. “De tekst werd geschreven in het kartuizerklooster van Zelem, op slechts vijf kilometer van Diest,” vertelt Sofie. “Het leek ons interessant om de inwoners te laten weten dat een belangrijk Middelnederlands werk bij hun stad tot stand kwam.” Lees verder >>