Categorie: nieuws

Sarton-medaille voor Marita Mathijsen

De Universiteit van Gent heeft de Sarton Medaille 2019-2020 van de Faculteit Letteren en Wijsbegeerte toegekend aan prof. dr. Marita Mathijsen van de Universiteit van Amsterdam. Zij krijgt de medaille uitgereikt op grond van haar verdiensten voor de literatuurgeschiedschrijving en voor de theorie en praktijk van het editeren van historische teksten. Zij geldt als een expert op het gebied van de Nederlandse literatuur in de negentiende eeuw. Haar boek Naar de letter is nog steeds een standaardwerk op het gebied van editiewetenschappelijk onderzoek.

De medaille wordt uitgereikt op 23 april 2020 in Gent. Marita Mathijsen geeft dan een lezing onder de titel: Wetenschap voor iedereen! Popularisering en democratisering van wetenschap, kunst en cultuur in de negentiende eeuw.

George Sarton (1884-1956) was een Belgisch-Amerikaanse wetenschapshistoricus. Hij studeerde filosofie en wiskunde aan de Universiteit van Gent. In 1912 richtte hij het tijdschrift Isis op dat nog steeds internationaal leidend is op het gebied van de wetenschapsgeschiedenis. De Harvard Universiteit benoemde hem tot hoogleraar. George Sarton leverde een belangrijke bijdrage aan de verzelfstandiging van de wetenschapsgeschiedenis als aparte vakdiscipline. Zowel de History of Science Society als de Universiteit van Gent stelden wetenschapsprijzen in die naar hem vernoemd zijn.

Waarom ons talige brein zo complex is

Persbericht Max Planck Instituut

In een overzichtsartikel verschenen in Science pleit Peter Hagoort voor een nieuw model van taal in de hersenen. Hagoort is hoogleraar cognitieve neurowetenschappen aan de Radboud Universiteit en directeur van het Max Planck instituut voor Psycholinguïstiek in Nijmegen. In het nieuwe model werken verschillende hersennetwerken samen. Het model is veel complexer dan de klassieke neurobiologische modellen van taal, die vooral gebaseerd zijn op losse woorden.

Taal is uniek menselijk en vormt ons denken. Door ons taalvermogen kunnen we met elkaar communiceren, kennis vergaren en cultuur vormen. Taal is complex, en daarmee is de neurobiologische basis van taal ook complex.

De klassieke neurobiologische modellen van taal onderscheiden twee grote taalgebieden in onze linkerhersenhelft. Het gebied van Broca (in de frontaalkwab of voorhoofdskwab) is verantwoordelijk voor het produceren van taal (spreken en schrijven). Het gebied van Wernicke (in de temporaalkwab of slaapkwab) is nodig voor het begrijpen van taal (luisteren en lezen). Een grote bundel zenuwvezels (de fasciculus arcuatus) verbindt deze twee ‘perisylvische’ gebieden (genoemd naar de Groeve van Sylvius, die de twee hersenkwabben scheidt).

Lees verder >>

Gevonden: concepten romans S. Vestdijk

Bij het catalogiseren van boeken afkomstig van de Torenlaan te Doorn, uit de nalatenschap van Mieke en Simon Vestdijk, is onlangs een dummy-exemplaar van een paperback uitgave van De Ziener (de Bezige Bij, 1966) tevoorschijn gekomen met daarin in handschrift concepten voor een of meerdere romans.

Het geheel beslaat 56 pagina’s in handschrift. Sommige pagina’s bevatten alleen enkele steekwoorden of hoofdstuktitels, andere lijsten met personages, andere pagina’s complete uitwerkingen.

Lees verder >>

Nieuw onderwijsmateriaal voor premasterstudenten Educatieve Master Nederlands: het Veldwerk

Update LitLab september 2019

Sinds deze zomer is het Veldwerk online, een online omgeving met opdrachten gericht op studenten die een premaster volgen ter voorbereiding op een Educatieve Master Nederlands. Met dit materiaal krijgen premasterstudenten inzicht in actuele thema’s binnen zowel de historische als de moderne Nederlandse letterkunde en ontwikkelen ze vaardigheden om academisch onderzoek te doen naar die thema’s.

Gebruik van het Veldwerk

Het Veldwerk biedt een inleiding tot het wetenschappelijke veld van de letterkunde. Op deze site verrichten studenten ‘Veldwerk’ in de Nederlandse literatuur via een reeks opdrachten die per ‘Veld’ gelijk staan aan een studiebelasting van ongeveer 20 uur, exclusief de tijd die nodig is voor een zelfstandig afsluitend onderzoek. Aan de hand van drie thematische velden, Emoties, Auteurschap en Toekomstliteratuur, leren ze onderzoek te doen op het terrein van de Nederlandse literatuurgeschiedenis. Stapsgewijs benaderen ze de verschillende thema’s en werken ze toe naar een zelfstandig kleinschalig onderzoek.

Lees verder >>

Oproep: LOT Populariseringsprijs

De Landelijke Onderzoekschool Taalwetenschap looft dit jaar wederom deze populariseringsprijs uit, ter stimulering van het vervaardigen van populair-wetenschappelijke bijdragen over een taalwetenschappelijk onderwerp. De definitie van in aanmerking komende publicaties is uitermate ruim. Het bestuur denkt zowel aan speciaal voor dit doel geschreven bijdragen als aan reeds gepubliceerd materiaal – artikelen, boeken, cd-roms, video’s, radio – en televisieprogramma’s, websites et cetera. Alleen publicaties met een verschijningsdatum tussen 1 september 2018 en 15 november 2019 kunnen worden voorgedragen. De bijdrage dient in het Nederlands te rapporteren over actueel taalkundig onderzoek en vervaardigd te zijn door een in Nederland of België werkzame dan wel wonende taalkundige. Bijdragen dienen de essentie van een onderzoeksvraag en het antwoord daarop toegankelijk te maken voor een ontwikkeld publiek dat niet specifiek taalkundig geschoold is.

De omvang van de LOT-prijs bedraagt 1000 Euro.

Lees verder >>

Nieuwe leerstoel Nederlands in Zuid-Afrika

Door Yves T’Sjoen

Sedert vorig jaar worden plannen gemaakt voor de oprichting van een leerstoel Nederlands in Zuid-Afrika. In overleg met partnerinstellingen in de Kaap, met name Universiteit van die Wes-Kaapland en Universiteit van Stellenbosch (bij uitbreiding het Kaapse Forum), met de Nederlandse Taalunie en met universiteiten in de Lage Landen wordt de leerstoel Nederlands – meertalig perspectief en culturele diversiteit tot stand gebracht. De voorbije dagen is bij UWK en Stellenbosch gepolst naar noden en behoeften. Beide departementen Afrikaans en Nederlands, alsook de collega’s van UCT (Universiteit van Kaapstad), steunen het voorstel en zien nieuwe mogelijkheden voor onderzoekers en studenten. De gasthoogleraar, verbonden aan een Nederlandse of Belgische universiteit en gespecialiseerd in taalkunde, letterkunde of geschiedenis, zal naar analogie met de leerstoel Zuid-Afrika: talen, literaturen, cultuur en maatschappij (opgericht in 2017, faculteit Letteren en Wijsbegeerte, UGent) gedurende een semester colleges, workshops en studiebegeleiding (scripties) aanbieden aan universiteiten in Zuid-Afrika. Nadat het gesprek met de universiteiten van Amsterdam, Antwerpen, Gent en Leiden heeft plaatsgevonden, waar academisch onderwijs en wetenschappelijk onderzoek op het gebied van het Afrikaans en Zuid-Afrika wordt georganiseerd, wordt het project gestart (academiejaar 2020-2021).

Lees verder >>

Academische Jaarprijzen 2019: Nederlandse taalkunde (2017-2018)

De Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden heeft op 23 augustus 2019 de volgende prijzen toegekend:

  • voor de beste dissertatie op het gebied van de Nederlandse taalkunde:Policy versus Practice. Language variation and change in eighteenth- and nineteenth-century Dutch van Andreas Krogull. Universiteit Leiden, 2018.    
  • voor het beste artikel  op het gebied van de Nederlandse taalkunde:  ‘Expressive markers in online teenage talk. A correlational analysis’ van Lisa Hilte, Reinhild Vandekerckhove en Walter Daelemans (Universiteit Antwerpen), in: Nederlandse taalkunde 23:3 (2018), p. 293-323. 
  • voor de beste scriptie op het gebied van de Nederlandse taalkunde: Complementizer agreement in Dutch dialects, A quantitative approach in search for subtypes van Milan Valadou. Begeleid door Jeroen van Craenenbroeck en Benedikt Szmrecsanyi, Universiteit Leuven.

De jury bestond uit prof. dr. Hans Bennis, prof. dr. Marinel Gerritsen en prof. dr. Jaap van Marle. 

Lees verder >>

Bulkboek 2.0

Door Theo Knippenberg

Geachte docent Nederlands, lerarenopleider, schoolmediathecaris of anderszins betrokkene bij het stimuleren van lezen door jongeren of nieuwkomers,

Bulkboek is terug, in een totaal nieuwe vorm… met prachtige verhalen die (geheel gratis!) online gelezen, gedownload en geprint kunnen worden, maar ook tegelijk (kosteloos) kunnen worden beluisterd op o.a. Spotify en Apple Music, onomstreden twee van de populairste apps onder scholieren.

Komende maand is het precies vijftig jaar geleden dat ik het eerste bulkboek maakte (een roman van Heere Heeresma). In september 1969 was dat. En ik had nog geen flauw idee dat de volgende dertig jaar het gros van de scholieren met die krantjes literair zou opgroeien. 
Nu ben ik best trots om het onderwijs anno schooljaar 2020 de opvolger aan te bieden: een soort bulkboek-twee-punt-nul.

Lees verder >>

Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience te Antwerpen zet zeldzame oude druk online : Hier beghint den droeflijcken strijt opten Berch vanden Ronceuale in Spaengien gheschiet daer Roelant ende Oliuier metten fleur van kerstenrijck verslaghen waren. Antwerpen [Jan van Ghelen] 1576.

Door Willem Kuiper

Het digitale papier met daarop het nieuws van de verwerving van deze zeldzame oude druk is nog niet vergeeld of de Droeflijcken strijt opten berch vanden Roncevale in Spaengien […] staat al te pronk op de website van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience te Antwerpen:

Belangstellenden kunnen de afbeeldingen één voor één in hoge resolutie bekijken, maar ook een pracht van een pdf van de hele druk downloaden.

Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience te Antwerpen verwerft zeldzame oude druk

Door Willem Kuiper

De inmiddels fameuze Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience te Antwerpen heeft met financiële steun van het Dotatiefonds voor boek en letteren een zeldzame oude druk van Jan van Ghelen kunnen aankopen: Hier beghint den droeflijcken strijt opten Berch vanden Ronceuale in Spaengien gheschiet daer Roelant ende Oliuier metten fleur van kerstenrijck verslaghen waren. Antwerpen 1576.

Hopelijk wordt deze druk, niet vermeld in de USTC, nadat hij geconserveerd is, snel gedigitaliseerd en samen met andere, vergelijkbare drukken als Galien Rethore, Olivier van Castillen en Ponthus ende Sydonie online gezet op de digitale leestafel van de Erfgoedbibliotheek.

Willy Roggeman wordt 85: archief van 65 jaar schrijverschap.

Door Jürgen Pieters

Willy Roggeman in zijn werkkamer in Ninove, 2018.
Foto: Jürgen Pieters

Vandaag, 9 juni, wordt de Vlaamse auteur Willy Roggeman 85. Hij werd in 1934 geboren in het Oost-Vlaamse Ninove, waar hij nog steeds woont. Roggeman is intussen ook al 65 jaar schrijver. Twee redenen om te vieren dus. 

In 1954 – hij was toen derdejaarsstudent Germaanse Filologie aan de Universiteit Gent – maakte Willy Roggeman zijn officiële intrede in de Vlaamse literatuur met de publicatie van de gedichtencyclus ‘Nuages’ in Tijd en Mens. Dat blad was op dat moment het belangrijkste literaire tijdschrift in het Zuiden van het Nederlandse taalgebied, met in de redactie letterkundige giganten als Louis-Paul Boon, Hugo Claus en Jan Walravens. Boon nodigde Roggeman uit op de redactievergaderingen en liet hem ook stukken schrijven voor de boekenpagina van de Vooruit. 

Lees verder >>

Onbekend Middelnederlands fragment keert terug naar Vlaanderen


Amerikaanse verzamelaar schenkt eeuwenoude perkamenten strook aan Universiteit Antwerpen. 

(Persbericht Universiteit Antwerpen)

Een Amerikaanse verzamelaar schenkt de Universiteit Antwerpen een fragment van een veertiende-eeuws handschrift in middeleeuws Nederlands. De perkamenten strook bevat verzen van een tot nu toe onbekend verhaal over Alexander de Grote. “Ik viel van mijn stoel toen ik foto’s zag”, zegt prof. Remco Sleiderink.

Farley P. Katz is een succesvol advocaat in San Antonio, Texas. Belastingwetgeving is zijn specialisatie, maar zijn echte passie is het verzamelen van handgeschreven boeken uit de middeleeuwen. Handschriften en fragmenten die hij op de kop kan tikken, probeert hij eerst zo goed mogelijk te onderzoeken. Vervolgens schenken hij en zijn vrouw Carolyn Fuentes deze middeleeuwse bronnen aan bibliotheken waar ze nader bestudeerd kunnen worden. Lees verder >>

Promotiecampagne voor talenstudies

Door Romy Veul

De terugloop van het aantal studenten bij talenstudies als Nederlands en moderne vreemde talen is al maandenlang onderwerp van gesprek. Veel universitaire talenopleidingen zien hun studentenaantallen met het jaar dalen en sommige opleidingen zijn om die reden zelfs gesloten. Daarom heeft het Nationaal Platform voor de Talen een promotiecampagne opgezet om jongeren te informeren over en te enthousiasmeren voor talenstudies. De campagne is onlangs gelanceerd op www.talenstudievoorjou.nl

De studiekeuzecampagne is bedoeld om talenstudies meer bekendheid te geven bij studiekiezers en om de beeldvorming rond de inhoud en de beroepsperspectieven van deze opleidingen in positieve zin bij te sturen. De studenten die aan het woord komen in de campagne, laten zien dat talenstudies gevarieerd en uitdagend zijn en interessante toekomstmogelijkheden bieden. 

Lees verder >>

Edward van de Vendel nieuwe gastschrijver van de RUG

Kinder- en jeugdboekenschrijver Edward van de Vendel wordt de nieuwe gastschrijver van de Rijksuniversiteit Groningen. In drie lezingen en een openbaar interview zal hij zich komend najaar buigen over klassiekers uit de kinder- en jeugdliteratuur, queerboeken en literatuur op het Eurovisie Songfestival. Daarnaast verzorgt hij voor een geselecteerde groep studenten werkcolleges.

Programma

Edward van de Vendel is een bijzonder veelzijdig auteur. Hij schrijft gedichten voor kinderen en jongeren, stripgedichten, informatieve boeken, prentenboeken, boeken voor eerste lezers, kinderboeken en jeugdromans. Op de openingsavond gaat dichter en schrijver Iduna Paalman met hem in gesprek over zijn werk en zijn verslingering aan het schrijven voor kinderen en jongeren. In drie openbare lezingen bespreekt Edward van de Vendel drie verschillende thema’s: tien moderne klassiekers uit de kinder- en jeugdliteratuur, de nieuwe jeugdliteraire belangstelling voor gender en seksualiteit in queerboeken en onverwachte raakvlakken van literatuur en het Eurovisie Songfestival. In de werkcolleges begeleidt hij studenten bij het schrijven van een samenhangende serie kinderpoëzie.
Lees verder >>

Benoeming Hans Van de Velde tot hoogleraar sociolinguïstiek, Utrecht

Hans Van de Velde (1969), sociolinguïstisch onderzoeker aan de Fryske Akademy, is met ingang van 1 mei 2019 benoemd tot hoogleraar sociolinguïstiek aan de Universiteit Utrecht. Het gaat om een reguliere leerstoel sociolinguïstiek, met bijzondere aandacht voor de taalvariëteiten in Fryslân.

Sinds eind 2014 is Van de Velde senior onderzoeker sociolinguïstiek bij de Fryske Akademy, waar hij ook lid is van het managementteam. Daarvoor was hij van 2002 tot 2014 docent-onderzoeker aan de Universiteit Utrecht. Lees verder >>

Academische jaarprijzen: Nederlandse taalkunde 2017 en 2018

Mededeling Maatschappij der Nederlandse Letterkunde

Jonge neerlandici doen spannend, actueel en wetenschappelijk hoogstaand onderzoek, en schrijven daarover in sterke scripties, artikelen en proefschriften. Omdat we in Nederland geen cultuur hebben waarin we veel prijzen of beurzen uitreiken, is de kwaliteit van hun werk helaas niet voor iedereen zichtbaar.

Om daar verandering in te brengen, en aankomende academici een goede kans te geven op de arbeidsmarkt en bij subsidieaanvragen, zijn de Academische jaarprijzen ingesteld: afwisselend voor taal- en voor letterkundig onderzoek. Deze prijzen worden jaarlijks uitgereikt voor de beste masterscriptie, het beste artikel en de beste dissertatie, in termen van veelbelovend vervolgonderzoek. Lees verder >>

Onderzoeker Meertens Instituut Frans Hinskens benoemd tot bijzonder hoogleraar Taalvariatie aan de Radboud Universiteit

Frans Hinskens is met ingang van 15 februari 2019 benoemd tot bijzonder hoogleraar Taalvariatie en taalcontact aan de Radboud Universiteit. Hinskens is sinds 2002 als onderzoeker verbonden aan het Meertens Instituut.

Frans Hinskens is deskundig op het gebied van de variatielinguïstiek (fonologie en sociolinguïstiek). Hij onderzoekt onder andere niet-standaardvariëteiten van het Nederlands, regiolecten en regionale variëteiten van de standaardtaal, Negerhollands (de vroegere creooltaal van de Maagdeneilanden) en Afrikaans. Lees verder >>

Ons Erfdeel vzw komt met drie nieuwe websites

(Persbericht Ons Erfdeel)

Op 1 april lanceert de Vlaams-Nederlandse culturele instelling Ons Erfdeel vzw drie nieuwe websites: www.de-lage-landen.com,www.les-plats-pays.com en www.the-low-countries.com. Daarvoor hebben we enkele mooie namen kunnen strikken als columnist. Zo willen we nog meer context geven bij cultuur uit de Lage Landen.

Verhalen vertellen over Vlaanderen en Nederland, dat doen we bij Ons Erfdeel vzw al jaren in drie talen, met scherpe pennen van geloofwaardige stemmen. Die verhalen verdienen een groter, breder en jonger publiek. Daarom lanceren we op 1 april maar liefst drie websites, in het Engels, Frans en Nederlands. Dezewebsites  hebben eenzelfde uitstraling, maar bieden andere inhoud aan.

Lees verder >>

Educatie in de Taal- en Cultuurwetenschappen: Nederlands

Ben je eerstegraads docent en wil je je nascholingsbudget inzetten om weer aan de universiteit te gaan studeren? Vanuit de Radboud Universiteit bieden we komend collegejaar drie zeer actuele cursussen op het terrein van de neerlandistiek aan die je in de vorm van contractonderwijs kunt volgen.

Interesse? Het betreft de volgende cursussen:

Gent, 7 mei 2019: Studiemiddag Rouw en poëzie

Tussen poëzie en rouw bestaat al eeuwen een hechte band. Niet alleen vormen de dood en de emoties die hij oproept het thema van veel belangrijke gedichten, poëzie speelt ook een ondersteunende rol tijdens funeraire rituelen en momenten van rouw. Tijdens een studiemiddag onderzoeken we die wisselwerking tussen rouw en poëzie.

Hoe brengen dichters gevoelens van rouw onder woorden? Welke rol spelen cultuurhistorische visies op de dood? Hoe verhouden afzonderlijke rouwgedichten zich tot het prestigieuze genre van de elegie? Hoe gebruiken de lezers zelf, van kinderen tot volwassenen, gedichten in hun eigen rouwproces?

Zulke vragen staan centraal in vier academische lezingen: Lees verder >>

Universiteiten willen met ‘Olympiade’ Nederlandse taal en cultuur weer op de kaart zetten

De Universiteiten van Utrecht, Antwerpen en Nijmegen zullen de eerste Olympiade voor Nederlands organiseren. Met het initiatief willen de universiteiten de studie van de Nederlandse taal en cultuur weer op de kaart zetten als een spannende en uitdagende discipline voor jongeren van vandaag.

De Olympiade Nederlands zal voor het eerst gehouden worden in het schooljaar 2019-2020. Nederlandse en Vlaamse leerlingen uit de derde graad van het secundair onderwijs buigen zich in wedstrijdverband over een reeks puzzels op het gebied van taalkunde, literatuur, cultuurgeschiedenis en communicatie. Dat gebeurt in twee ronden. De finaleronde vindt plaats op een centrale locatie. Scholen in Vlaanderen en Nederland zullen in het voorjaar van 2019 benaderd worden met meer informatie over de inschrijfprocedure, oefenstof en prijzen. Lees verder >>

Luisteraars houden precies bij wanneer ze ‘uh’ horen

(Persbericht Radboud Universiteit)

Als mensen ‘uh’ zeggen doen ze dat vaak vlak voor weinig voorkomende woorden (‘uh… iglo’). Inhttp://een eye-tracking experiment laten onderzoekers van het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek in Nijmegen zien dat luisteraars kunnen voorspellen welk soort woord er na ‘uh’ komt. Zelfs als ‘atypische’ sprekers ‘uh’ zeggen voor ‘alledaagse’ woorden (‘uh… hand’) leren mensen de juiste (simpele) woorden te voorspellen – behalve als de spreker een buitenlands accent heeft.

Haperingen zoals pauzes, herhalingen en ‘uh’ of ‘uhm’ komen vaak voor in onze spraak: naar schatting zes keer per 100 woorden. Maar ‘uh’ komt niet zomaar willekeurig voor. Sprekers zeggen vooral ‘uh’ voor ‘lastige’ weinig voorkomende woorden (‘uh…iglo’). Eerder onderzoek van Hans Rutger Bosker van het Max Planck Instituut liet al zien dat luisteraars dit klassieke patroon van haperingen in spraak kunnen gebruiken om woorden te voorspellen: ‘uh’ is een aanwijzing dat er een ‘ongewoon’ of ‘moeilijker’ woord aankomt. Maar Bosker en zijn collega’s gingen nog een stap verder. Ze onderzochten of luisteraars ook een ander patroon van ‘uh’ zeggen zouden kunnen oppikken – bijvoorbeeld als ‘uh’ ineens op een heel onverwachte plek voorkomt. Lees verder >>

Nieuw rapport biedt een actueel overzicht van de contactvariëteiten in Friesland

De Fryske Akademy heeft in opdracht van de Taalunie een onderzoek uitgevoerd naar de taalkundige positie en het functioneren van de zogenaamde contactvariëteiten Fries – Nederlands in Friesland. Het onderzoek ligt in lijn met het implementatieplan taalvariatie van het Algemeen Secretariaat van de Taalunie. Het beschrijven van taalvariatie is een van de beleidslijnen in dat plan.

In de provincie Friesland worden enkele contactvariëteiten gesproken die ontstaan zijn uit het contact tussen het Fries en het Nederlands. Deze Fries-Nederlandse contacttalen worden in de dagelijkse omgang gebruikt. Ze behoren tot het cultuurhistorisch erfgoed en zijn van groot belang voor de taalwetenschap.

Het onderzoek

Het rapport biedt onder andere een beschrijving van de contactvariëteiten in Friesland en een overzicht van de gebruikers, bestaande bronnen en basismaterialen en van partijen en organisaties die met contactvariëteiten bezig zijn. Daarnaast geeft het rapport een aanzet tot een eerste documentatie-, onderzoeks- en ontwikkelingsagenda. Lees verder >>