Categorie: Neerlandistiek voor de klas

Een eigen eindexamen Nederlands

Door Peter-Arno Coppen

Het kan blijkbaar ook zonder. Aangezien de centraal schriftelijke eindexamens dit jaar niet doorgaan, studeert het huidige cohort eindexamenleerlingen af zonder het beruchte examen Nederlands (of leesvaardigheid, moet je eigenlijk zeggen). Daar zijn ze natuurlijk wel jarenlang op voorbereid, en de resultaten van deze toets convergeerden toch altijd al zeer sterk naar de voldoendegrens, Veel spijt zullen de leerlingen er dus niet over hebben, want je kon hier toch niet goed op excelleren. Voor het verkrijgen van voldoening over je leesvaardigheid hoef je het eindexamen Nederlands niet te doen. Wat maakt het eigenlijk uit?

Lees verder >>

Het ideale examen Nederlands bestaat niet

Door Helge Bonset

Het ideale examen Nederlands bestaat niet. Dat heeft éen hoofdreden: het conflict tussen validiteit en betrouwbaarheid, twee eisen die aan selectieve toetsen en examens gesteld moeten worden.

De eis van validiteit houdt in dat een toets de kennis of vaardigheid meet die gemeten moet worden, en niet een reductie daarvan, of iets heel anders.

De eis van betrouwbaarheid (in de betekenis van beoordelaarsovereenstemming) houdt in dat een toets zodanig meet dat verschillen in scores toe te schrijven zijn aan objectieve verschillen in kennis of vaardigheid, en niet aan subjectieve verschillen tussen beoordelaars. Bij de toetsing van taalvaardigheid, naast literaire competentie de hoofdmoot van het examen Nederlands, is het helaas zo dat vormen van beoordeling die een hoge betrouwbaarheid garanderen, tegelijk de validiteit verlagen, en vormen die een hoge validiteit garanderen hetzelfde doen met de betrouwbaarheid (Rijlaarsdam & Wesdorp, 1984, p. 20). 

Lees verder >>

Een beter eindexamen?

Door Huub van den Bergh

Wat een mooi systeem hebben we toch! Een systeem waarin leerlingen slagen op grond van een schoolexamen (SE) en een centraal examen (CE). Dat geeft scholen de gelegenheid om de doelen die zij belangrijk vinden en de onderdelen van een vak die zij essentieel achten te toetsen bij hun leerlingen in het SE. En een centraal deel waarin algemene doelen aan bod komen. Ik vind het een gemiste kans wanneer SE’s ingevuld worden met oude examens; het vak Nederlands is immers veel rijker dan alleen maar leesvaardigheid. Ook debatteren, literatuur, poëzie, schrijven en wat al niet meer zou in het SE terug kunnen (moeten?) komen.  

Lees verder >>

Wat is het ideale eindexamen?

Hoofdredactionele inleiding op 11 mei 2020

Door Marc van Oostendorp

Het is geloof ik niet overdreven dat Neerlandistiek, ook in zijn oude gedaante van Neder-L, nauw verknoopt is met het eindexamen Nederlands. Acht jaar geleden werd er door leraren en leerlingen wel geklaagd, maar die klachten haalden niet het publieke debat. In 2012 wijdde de lerarenopleider Bas Jongenelen een serietje aan het eindexamen in Neder-L (hier is aflevering 1); het jaar erna publiceerden we meer stukken aan het onderwerp, en dat lokte uiteindelijk ook een door bijna 1600 betrokkenen ondertekende petitie uit om iets aan de problemen te doen.

Lees verder >>

Linguïstisch Miniatuurtje CLXIX: De olifant in het raadsel

Door Peter-Arno Coppen

Op de sociale media is de laatste weken het volgende raadseltje populair: ‘1 konijn zag 6 olifanten op weg naar de rivier. Elke olifant zag 2 apen naar de rivier gaan. Elke aap heeft 1 papegaai in zijn handen. Hoeveel dieren gaan er naar de rivier?’ De Nederlandse variant blijkt een vertaling uit het Engels, waar de tekst luidt: ‘One rabbit saw six elephants while going to the river. Every elephant saw two monkeys going towards the river. Every monkey holds one parrot in their hands. How many animals are going towards the river?’ Er bestaat wel enige variatie in de Engelse tekst. Zo komt in plaats van ‘Every monkey holds one parrot in their hands’ ook voor ‘Each monkey holds one parrot in his hands’. Maar wat is de oplossing?

Lees verder >>

Schrijfvaardigheid

Maarten de Krosse maakte een serie YouTube-video’s over het schrijven van een tekst; hij is bedoeld voor leerlingen in de bovenbouw van havo en vwo, maar volgens Maarten ook geschikt voor iedereen die zijn schrijfvaardigheid wil verbeteren. Hierboven staat aflevering 1: een methode waarmee je snel en gestructureerd informatie kan zoeken op basis waarvan je tot een goede hoofdgedachte en tekststructuur kunt komen.

(Bekijk deze video op YouTube)

Vragen zijn interessanter dan antwoorden

Door Thomas de Bruijn

Aan toekomstige leraren stel ik als begeleider altijd dezelfde vraag in het begin van hun stageperiode: wat is volgens jou een goede les? De antwoorden zijn zo uiteenlopend als de verschillende leraren in opleiding. Een paar voorbeelden: als (bijna) alle leerlingen meedoen, als de les leuk les is, als de leerdoelen behaald zijn, als er geen straf is uitgedeeld, als ik niet ben flauwgevallen van de zenuwen enz. Pas later, vaak pas na enkele jaren werkervaring, besef je dat een goede les een combinatie van heel veel factoren is. Toch springt er eentje voor mij uit, namelijk als leerlingen super geconcentreerd in hun werk opgaan. Dat betekent dat ze alle aandacht laten uitgaan naar die ene taak, zonder afleiding van groepsappjes, roepende klasgenoten of roddelende vrienden. Ze zitten in de ‘flow’. Maar hoe bereik je dat als leraar? 

Lees verder >>

Laat ze maar lallen

Door Roland de Bonth

Heb je tussen de 7 en de 15 glazen alcohol op, dan ben je dronken. De kleine hersenen – onder andere verantwoordelijk voor de fijne coördinatie van je lichaam – zijn dan deels uitgeschakeld. Ook al doe je verwoede pogingen om zo normaal mogelijk te klinken, het lukt je eenvoudigweg niet om de regie te blijven voeren over de spieren in je tong en je mond. Het gevolg daarvan is dat je met een dubbele tong spreekt, je lalt. 

Lees verder >>

Bewust geletterd online

Door Erwin Mantingh
Namens het Meesterschapsteam Nederlands

Wat te doen als leerlingen alleen nog op afstand Nederlands kunnen volgen? Er is in den lande de afgelopen weken naarstig gezocht naar manieren om de lessen om te zetten naar online onderwijs en het is verbluffend hoe snel en vindingrijk de omslag op de meeste scholen is gemaakt, ook voor het schoolvak Nederlands.  

Lees verder >>

Staat van het Nederlands: online bronmateriaal voor het onderwijs

Een van de rijke informatiebronnen die de Taalunie biedt is de Staat van het Nederlands, een tweejaarlijks onderzoek onder Nederlanders, Vlamingen, Brusselaars en Surinamers naar de talen die ze in verschillende sociale situaties gebruiken. De onderzoeksresultaten zijn te vinden op de website van de Taalunie, en een website van het Meertens Instituut. Infografieken met samenvattingen van de onderzoeksresultaten zijn te downloaden van de website over de Atlas van de Nederlandse taal van Uitgeverij Lannoo.  Met bronvermelding mogen deze infografieken ook verder worden gebruikt, zeker in het onderwijs. Meer informatie? Stuur een mail naar info@taalunie.org.

Hoe belangrijk is je dictee in tijden van corona?

Door Coen Peppelenbos

Op 12 maart, de dag voordat alle hogescholen en universiteiten de deuren dicht deden, kreeg ik een certificaat uit handen Marijke Meijer Drees voor deelname aan haar docentontwikkelteam (DOT) Nederlands. Dit jaar en vorig jaar hebben we gewerkt aan lessen rond De reis van Sint Brandaan een verhaal uit de twaalfde eeuw uit onze eigen literatuur. Het lijkt misschien wat onwerkelijk om je zo lang met een tekst bezig te houden, maar ik heb het idee dat onze groep zo’n beetje net begonnen was. We hebben enorm veel deskundigen over de vloer gehad die allemaal vanuit hun eigen vakgebied met ons in discussie gingen en ik denk dat het belangrijkste resultaat van onze DOT wellicht niet de lessenreeksen zijn die wij voor het voortgezet onderwijs ontwikkelden, maar de ideeënuitwisseling die heeft geleid tot veranderingen in onze eigen lessen. Omdat ik op een lerarenopleiding lesgeef, besmet ik hopelijk ook andere docenten in opleiding met die ideeën.

Lees verder >>

Een taalwerkstuk maken doe je zo!

Door Kristel Doreleijers

Deze video voor scholieren in het voortgezet onderwijs is een introductie in de taalkunde. Aan de hand van verschillende onderwerpen biedt de video handvatten en tips voor het maken van een profielwerkstuk of een ander taalwerkstuk. Alle onderwerpen die aan bod komen zijn ook terug te vinden op www.profielwerkstuktaalkunde.nl. Deze video is ontwikkeld door Kristel Doreleijers naar aanleiding van het initiatief Quarantaine Colleges in maart 2020.

(Bekijk deze video op YouTube)

Afstandsonderwijs onderwijsmaterialen Nederlands VO en HO

Middelbare scholieren (en hun ouders)

Door Els Stronks

Olympiade Nederlands : de opgaven van de eerste voorronde van de finale (en de antwoorden) online

LitLab: literatuuronderwijs in drie vormen

  • Proeven (havo/vwo): lessen over thema’s als literatuur en slavernij, popliedjes, speeches etc., met opdrachten die zelfstandig te maken zijn, circa 2-4 uur, 
  • Leesclubs (vmbo/havo/vwo): spel met kaarten bij in totaal 43 boeken, van Young Adult tot poëziebundels. Je voert aan de hand van die kaarten zelfstandig een gesprek, en als dat niet in de klas kan, kan dat wellicht via Skype of andere online platform?
  • PWS (havo/vwo): mocht je leerlingen daar aan willen zetten, stapsgewijze begeleiding tot je onderzoeksvraag en methode opgesteld hebt

Schrijfakademie (vmbo/havo/vwo): schrijfoefeningen die in circa 1-2 uur zelfstandig te maken zijn, ongeacht beginniveau. 

PlusNederlands : onderzoekslab waar je onderzoek leert doen over thema’s als meertaligheid en literatuur en vrijheid van spreken.

Pre-master studenten

LitLab Veldwerk : drie online cursussen over grote thema’s in de Nederlandse literatuur (emoties, toekomstliteratuur, auteurschap)

LitLab Onderzoeksstappen : stap voor stap literatuuronderzoek leren doen, over wel 12 verschillende thema’s

Foto: PxHere

‘De daad bij de term voegen’

Door Roland de Bonth

Niet hippisch ingewijden zullen vreemd opkijken als zij horen dat een paard niet spoort. Heeft het dier een aan de gekkekoeienziekte gerelateerde stoornis? Nee hoor, een paard dat niet spoort treedt met zijn achterbenen niet in het spoor van zijn voorbenen. Het is maar één van de termen uit de dressuur, de gymnastische basis van de paardensport, die Lut Colman bespreekt in haar bijdrage aan het boekje Vak-taal. Van achterhand tot zwavelgeel elfenbankje (2017). Intrigerend zijn ook enkele andere termen die zij in dat stuk Paardengym aan de orde stelt. Wist je dat je in de dressuur één paard kunt verzamelen en dat je in de dressuurproef vierkant moet halthouden?  

Lees verder >>

Pilot ’taalvarianten van het Nederlands buiten Europa’ voor middelbare scholen in Nederland, Vlaanderen, Suriname en de Caraïben

In 2019 is door een internationaal ontwikkelteam een digitale lesbrief ontwikkeld voor docenten en scholieren van middelbare scholen in landen waar het Nederlands een officiële taal is. Als onderdeel van de algemene culturele bagage van Nederlandse, Vlaamse, Caribische en Surinaamse middelbare scholieren vinden wij het belangrijk om de leerlingen op een bescheiden en realistische manier wat mee te geven over het ontstaan en het bestaan van varianten van het Nederlands buiten Europa zoals het verwante Afrikaans, het Surinaams-Nederlands en het Nederlands in het Caribisch gebied. De lesbrief schenkt ook aandachtaan demaatschappelijke context van de taal van deze landen. De digitale lesbrief beslaat in totaal 5 lesuren.

Lees verder >>

Vlaams Talenplatform stelt ambitieus Talenplan voor

(Persbericht Vlaams Talenplatform)

In een ambitieus Talenplan schuift het Vlaams Talenplatform dertien maatregelen naar voren om het talenonderwijs in Vlaanderen te versterken en meer (excellente) studenten naar de talenopleidingen te leiden. Zo moet de positie van de vele taalleerkrachten versterkt worden met meer structurele navorming, een gegarandeerd aantal lesuren, en een kwaliteitsvol toetsbeleid. Om excellentie in taal te bevorderen moet ingezet worden op een volwaardig en hoogstaand talenparcours in het secundair onderwijs, zowel in ASO als in TSO, terwijl het talenonderwijs in de lagere school sterker kan worden door de aandacht voor lezen te vergroten en lessen Frans toe te vertrouwen aan leerkrachten die de taal goed beheersen. Ook voor het hoger onderwijs ziet het Vlaams Talenplatform mogelijkheden om het aantal taalleerkrachten weer op peil te krijgen zonder aan kwaliteit in te boeten. Tot slot moet ook een grootschalige campagne ervoor zorgen dat jongeren opnieuw warm lopen voor taal en taalopleidingen. 

Lees verder >>

De Taal is een product van het Leven – bij ieder van zijn eigen leven

Door Marc van Oostendorp

Jan Hendrik van den Bosch (1862-1941) was een conservatief die in zijn eigen vak alles anders wilde. Hij was leraar Nederlands, maar ontevreden met de manier waarop het Nederlands werd aangeboden op de middelbare scholen. Dat moest anders! In 1893 publiceerde hij een in zijn dagen geruchtmakend Pleidooi voor de moedertaal, de jeugd en de onderwijzers. Dat pleidooi werd misschien wel meer bediscussieerd dan gelezen en kreeg een soort mythologische status in de vakdidactiek van het Nederlands, hoewel het inmiddels eigenlijk niet meer te vinden is – ook niet bij de DBNL, waar het zeker thuis zou horen.

Gelukkig is er nu een boek van Jan Zwemer en Sjaak Kroon waarin Van den Bosch’ belangrijkste ideeën helder worden uiteengezet: wat behelsden ze? Hoe kwamen ze tot stand? Wat dreef deze gedreven leraar Nederlands?

Lees verder >>

Nieuwsupdate Nederlands van de SLO

Door Gerdineke van Silfhout

Mooie special Schrijfonderwijs en toetsing bij Nederlands en Engels én een website

Dit echte bewaarnummer (bijlage) bevat alle belangrijke tips, recente onderzoeken en voorbeelden van inspirerende schrijfopdrachten en beoordelingsmodellen bij Nederlands en Engels. Ontwikkeld in een tweejarig leernetwerk met leraren Nederlands en Engels in het vmbo, havo en vwo en taalexperts van SLO en Cito. De special is ook hier te downloaden. Heb je em uit? Bekijk dan vooral deze website met alle schrijfopdrachten, tools, aanpakken etc. die zijn ontwikkeld in het leernetwerk.

Lees verder >>

Vakinhoudelijke impulsen voor het schoolvak Nederlands

(Persbericht Boom)

Het schoolvak Nederlands saai en oninteressant? Het nieuwe handboek KERN Nederlands taal & cultuur laat zien dat onze taal zoveel méér is dan het eindeloos trainen van steeds dezelfde trucjes en deelvaardigheden voor het eindexamen. Waarom schreven middeleeuwers in ‘chattaal’? Is taal aangeboren of aangeleerd? Waarin verschilt een roman van Reve van het Burgerlijk Wetboek van Strafrecht? En waarom is het eigenlijk logisch dat we soms dt-fouten maken? In KERN Nederlands taal & cultuur komen deze en meer onderwerpen uit de neerlandistiek uitgebreid aan bod. 

Lees verder >>

Voorronden eerste Olympiade Nederlands: een succes!

Waarom is het Nederlands nog niet zo’n gekke taal voor dyslectici? Hoe koppel je 17e -eeuwse liedjes aan de juiste melodie? En hoe herschrijf je een wetsartikel over een diefstal zodat het begrijpelijk wordt voor iedereen? Over dit soort vragen bogen bijna 350 middelbare scholieren in Nederland en Vlaanderen zich tijdens de voorronden van de eerste Olympiade Nederland. “Bijzondere en uitdagende puzzels”, vond een van de Nederlandse finalisten. Een Vlaamse leerling haalde de hoogste score, alle leerlingen deden het gemiddeld genomen goed. Bewijs dat er bij jongeren én belangstelling én talent is voor Nederlandse taal- en letterkunde. Zie de website voor een overzicht..

Lees verder >>

Zo exotisch is het Gerrit Komrij College nu ook weer niet

Door Marc van Oostendorp

Geen idee wat Gerrit Komrij er nu echt van gevonden zou hebben, maar ik vind het heel fijn dat er in Winterswijk een Gerrit Komrij-College staat en ik vind het een mooie school in een mooi gebouw. Gisteren mocht ik er in de ‘theaterzaal’ een groep scholieren toespreken over de taal en de literatuur en hoe de structuur van de taal de vorm van de literatuur beïnvloedt.

Het gaat dan ook al snel over culturele verschillen.

Lees verder >>