Categorie: Neerlandistiek voor de klas

De school van WPG

Waarom elke docent Nederlands schatplichtig is aan W.P. Gerritsen (1935-2019)

Dia uit colleges vakdidactiek Nederlands 1&2 op 28 en 29 oktober 2019 (GST UU, Erwin Mantingh).  

Door Erwin Mantingh

Als een vooraanstaande schrijver, dichter, cabaretier of liedjesschrijver een prijs ontvangt of overlijdt, als taalonderzoek de pers haalt, als er een onmisbaar naslagwerk verschijnt over de Nederlandse taal of literatuur: bij taal- en letterenactualiteiten stond ik als leraar, en sta ik als vakdidacticus, kort stil in mijn les of college. Maar wat vertel ik aan leraren-Nederlands-in-opleiding als een groot wetenschapper en neerlandicus overlijdt, wiens wetenschappelijke oeuvre bijna zestig jaar omspant, die ik een kleine twintig jaar van nabij heb meegemaakt als zijn student, student-assistent, promovendus en collega-docent? Een geleerde bovendien van wie de meeste van deze leraren-in-opleiding nog nooit hebben gehoord: op 24 oktober jl. overleed W.P. Gerritsen, de Utrechtse hoogleraar Nederlandse letterkunde van de Middeleeuwen van 1968 tot 2000 en daarna Scaliger hoogleraar in Leiden (2001-2007). 

Lees verder >>

Neerlandistiek: keer het tij

Door Yra van Dijk, Jet Louwerse, Marc van Oostendorp, Ted Sanders en Els Stronks

Achter de ogenschijnlijke eensgezindheid over het belang van het vak Nederlands gaat veel achterstallig onderhoud schuil in het onderwijs in onze taal en cultuur.

Het is tijd voor een noodkreet die harder klinkt dan alle toeterende tractors op het Malieveld bij elkaar. Kennis van de landstaal is fundamenteel voor iedere burger: individueel, maar ook voor het functioneren van de samenleving. De Nederlandse taal is daarin hét bindmiddel en de sleutel tot de kennis van een gemeenschappelijk verleden. Lees verder >>

Enquête: hoe maken we het schoolvak Nederlands (nog) aantrekkelijker?

Door Luck van Leeuwen

Als researchmasterstudent Nederlands aan de Universiteit Utrecht en stagiair bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur & Wetenschap doe ik onderzoek naar een nieuwe en voor leerlingen nog aantrekkelijkere inhoud van het schoolvak Nederlands. Hiervoor zoek ik leraren Nederlands die les geven in 4 vmbo, 4 havo en/- of 4 vwo, en die in deze klassen een korte enquête willen afnemen. Hoe zouden deze 15-/16-jarigen het vinden om in hun lesboeken bijvoorbeeld leesstof en opdrachten te vinden over mediaoptredens van Nederlandse schrijvers, taalvariatie en taalgedrag van Nederlanders op sociale media?

Lees verder >>

‘Nederlands: echt een saai vak!’

Door: Redactie Onze Taal

Nederlandse middelbare scholieren vinden Nederlands een saai vak en piekeren er niet over Nederlands te gaan studeren. Dat blijkt uit een onderzoek van Anne van Asseldonk en Peter-Arno Coppen van de Radboud Universiteit Nijmegen, dat is verricht in opdracht van het Genootschap Onze Taal. De uitkomsten verschijnen in het novembernummer 2019 van het maandblad Onze Taal.

Lees verder >>

KNAW-advies ‘Nederlands verdient meer’

Vanmiddag is aan minister Ingrid van Engelshoven het KNAW-rapport Nederlands verdient meer aangeboden, met een analyse over de problemen bij de instroom van de (universitaire) studie Nederlands en suggesties voor mogelijke oplossingen.. Zo stelt de commissie voor om het voortbestaan van de huidige vijf bachelor opleidingen in Amsterdam, Groningen, Leiden, Nijmegen en Utrecht te garanderen; om bij te dragen aan een landelijke campagne die de vele mogelijkheden die de studie biedt onder de aandacht van studiekiezers te brengen, en een aantrekkelijke nieuwe lesmethode voor de middelbare school te ontwikkelen die beter aansluit bij de interesses van leerlingen én bij de huidige stand van de wetenschap.

Het advies staat hier.

Curriculum.nu Nederlands: bedankt!

Door Ontwikkelteam Nederlands Curriculum.nu

Op donderdag 10 oktober nam minister Slob de definitieve voorstellen van de ontwikkelteams van Curriculum.nu in ontvangst heeft genomen. Tijdens een feestelijke middag op het Montaigne Lyceum in Den Haag presenteerden de ontwikkelteams hun eindversies. Via deze video krijgt u een indruk van deze middag. Namens het ontwikkelteam Nederlands overhandigde Simone Westra het eindproduct aan de minister (ook te zien in het item van het Jeugdjournaal).

Lees verder >>

30 oktober 2019, Amsterdam: De meerwaarde van meertaligheid in het onderwijs

In samenwerking met Stichting Platform Sociale Binding

De overheid besloot in 2004 om het onderwijs in allochtone levende talen (OALT) af te schaffen. In plaats daarvan kwamen er weekendscholen waar kinderen les krijgen in de eigen taal. Nu, 15 jaar later, bespreken we de impact van dit besluit op de taalvaardigheid en onderwijsprestaties van migrantenkinderen.

Lees verder >>

Voorjaar 2020, Nijmegen: Postacademische cursus Recente Nederlandse en Vlaamse Letterkunde

Op 22 januari 2020 gaat aan de Radboud Universiteit editie vijftien van de postacademische cursus Recente Nederlandse en Vlaamse letterkunde van start. In elk van de acht colleges staat steeds een spraakmakend, verrassend en soms zelfs gedurfd boek centraal, waarover een deskundige zijn of haar licht laat schijnen.

Op 22 april is er een extra bijeenkomst met schrijver Koen Peeters (winnaar ECI Literatuurprijs 2017).

De cursus vindt plaats op woensdagavonden in de maanden januari tot en met april en is bestemd voor Neerlandici, leraren Nederlands, alumni en iedereen die van literatuur houdt.

Lees verder >>

Tweede editie lezingenreeks Grote vragen van het Nederlands!

Dit jaar wordt de reeks voortgezet en vervolgd met nieuwe serie nascholingscolleges rond belangrijke vragen in de Neerlandstiek vandaag de dag. Het thema Dimensies van taal staat dit jaar centraal. De colleges zullen ingaan op vragen als: Welke factoren belemmeren de begrijpelijkheid van taal? Heeft grof taalgebruik eigenlijk een functie? Hoe wordt taal ingezet in de hiphop-cultuur? Hoe stimuleer je een creatieve omgang met taal bij jongeren? 

Lees verder >>

5 november 2019, Utrecht: Uitgesproken poëzie: over poëzievoordracht in de klas

Poetry slam is hip and happening, terwijl de kunst van het memoriseren en declameren geen vaste plaats (meer) heeft in de klas. Vlaanderen heeft declamatie wél in het curriculum opgenomen, Engeland organiseert al jaren een nationale declamatiewedstrijd voor scholen en in de Arabische wereld is een talentenshow voor poëzievoordracht (denk aan The Voice​) immens populair. Missen we iets in Nederland?

Om het belang van uitgesproken poëzie te onderzoeken, organiseren we op dinsdag 5 november 2019 het symposium ‘Uitgesproken poëzie: over poëzievoordracht in de klas’. Na het succesvolle symposium ‘Als je goed om je heen kijkt: over poëzie in de klas’ richten we ons dit jaar opnieuw op de kracht van poëzie buiten de bundel: de hardop en luidkeels uitgesproken poëzie.

Lees verder >>

Waarom leraar Nederlands worden?

“Leraar zijn is een baan waarin je iedere dag in een avontuurlijke achtbaan stapt, het is geen moment hetzelfde.”

Zo’n 300.000 leraren maken elke dag het verschil voor hun leerlingen. Op duizenden basisscholen, middelbare scholen en mbo’s in Nederland helpen ze jonge mensen zich te ontwikkelen. Iris werkt in het voortgezet onderwijs. Videomakers zochten haar en haar oud-leerling Joey namens het ministerie van OCW op om te horen welke belangrijke rol zij voor hem heeft gespeeld.

(Bekijk deze video op Facebook)

Nieuwe YouTube-reeks: Verbale parels

Voor de populaire website Scholieren.com zijn twee scholieren een YouTube-reeks begonnen over de ‘bijzonderste woorden of uitdrukkingen’ van de Nederlandse taal: Verbale parels. De eerste aflevering gaat over oikofobie.

De makers zouden graag wat inbreng willen hebben voor hun reeks. Kennen jullie toevallig bijzondere woorden en/of uitdrukkingen die middelbare scholieren (niet meer) gebruiken, of gehoord hebben in het klaslokaal waar jullie wel benieuwd naar zijn? Leenwoorden, straattaal of woorden uit een andere taal zijn ook welkom.

Heeft Curriculum.nu een beetje geluisterd?

Door Coen Peppelenbos

Afgelopen donderdag werden de voorstellen van Curriculum.nu in de eindversie aan de minister overhandigd. Overlegronde na overlegronde heeft plaatsgevonden en iedereen die in het onderwijs werkzaam was mocht meepraten, waardoor je op het eind een soort amalgaam aan ideeën voorgeschoteld kreeg. Ik was wat huiverig om de uiteindelijke voorstellen op het gebied van literatuur te lezen. Het viel gelukkig mee. Je kunt in het stuk wel de sporen vinden van modieuze stromingen binnen de onderwijspraktijk. Zo staat er bij de voorstellen voor de basisschool:

de tekstinhouden verbinden (overeenkomsten, verschillen) aan hun eigen leefwereld en aan identiteit en (sub)culturen van zichzelf en anderen;

Daar zie je de invloed van de Biesta-doctrine die in alle geledingen van het onderwijs doordringt. Op zichzelf vind ik dat een positieve ontwikkeling, maar ik vraag me af of je die moet opleggen. Het lezen van literatuur moet wat mij betreft zo min mogelijk langs opgelegde structuren en ‘denkkaders’ lopen. Lees verder >>

Bouwen aan Curriculum.nu

Vandaag is de officiële oplevering van de eindproducten van Curriculum.nu. Zoals gewoonlijk zullen er allerlei positieve maar ook negatieve commentaren komen. Om deze zo constructief mogelijk op te volgen voor de talen is er vanuit Levende Talen, het Nationaal Platform voor de Talen en Vakdidactiekgw het initiatief ontstaan om een discussieplatform op te zetten in de vorm van een blogreeks. Je kan deze vinden op dit adres

Wij nodigen iedereen (docenten, onderzoekers, mensen met een hart voor de talen, …) van harte uit om mee te denken over vervolgstappen van Curriculum.nu. Het uitgangspunt hierbij is dat mensen die het onderwijs door en door kennen een duidelijke visie hebben neergezet en dat we deze met respect moeten benaderen. Er blijven echter nog een heleboel discussies die gevoerd moeten worden. Deze gaan o.a. over het verder uitwerken van de leerlijnen, het koppelen van concrete inhouden, de concretisering van de positie van NT2, NGT, toetsing, …


Heb je een mening? Lever dan commentaar op de blogs die elke woensdag en zaterdag verschijnen of schrijf zelf je mening uit. Dit kan gaan van concrete voorstellen over hoe je de voorstellen implementeert in een les tot een evaluatie van de impact van de voorstellen op leerlingen, docenten of de maatschappij. Een overzicht van de blogs die deze maand verschijnen vind je in de openingsblog. Blogs voor november kan je aanleveren tot 25 oktober. 

Nieuw onderwijsmateriaal voor premasterstudenten Educatieve Master Nederlands: het Veldwerk

Update LitLab september 2019

Sinds deze zomer is het Veldwerk online, een online omgeving met opdrachten gericht op studenten die een premaster volgen ter voorbereiding op een Educatieve Master Nederlands. Met dit materiaal krijgen premasterstudenten inzicht in actuele thema’s binnen zowel de historische als de moderne Nederlandse letterkunde en ontwikkelen ze vaardigheden om academisch onderzoek te doen naar die thema’s.

Gebruik van het Veldwerk

Het Veldwerk biedt een inleiding tot het wetenschappelijke veld van de letterkunde. Op deze site verrichten studenten ‘Veldwerk’ in de Nederlandse literatuur via een reeks opdrachten die per ‘Veld’ gelijk staan aan een studiebelasting van ongeveer 20 uur, exclusief de tijd die nodig is voor een zelfstandig afsluitend onderzoek. Aan de hand van drie thematische velden, Emoties, Auteurschap en Toekomstliteratuur, leren ze onderzoek te doen op het terrein van de Nederlandse literatuurgeschiedenis. Stapsgewijs benaderen ze de verschillende thema’s en werken ze toe naar een zelfstandig kleinschalig onderzoek.

Lees verder >>

12 december 2019, Vleuten: Publieksmiddag ‘Onderzoek ontmoet onderwijs. Talen, cultuur en geschiedenis op school’

Door Peter Coopmans

Het onderwijs in talen, cultuur en geschiedenis is volop in ontwikkeling en daarbij wordt er steeds meer vakgericht wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. Hoewel ieder veld zijn eigen specifieke doelen heeft, zijn er ook thema’s die de vakken nadrukkelijk overstijgen. Op deze publieksmiddag gaan we op zoek naar de dwarsverbanden in de vakdidactiek van de talen, cultuur en geschiedenis. Welke inzichten hebben de vakken elkaar te bieden? En hoe zijn hierbij de resultaten van vakdidactisch onderzoek te vertalen naar de concrete lespraktijk?    

Hierbij nodig ik u graag uit om met ons over deze vragen na te denken op de publieksmiddag die op donderdag 12 december 2019 zal plaatsvinden. Deze bijeenkomst wordt georganiseerd door de vijf vakdidactische meesterschapsteams Geesteswetenschappen van acht Nederlandse universiteiten. De meesterschapsteams zullen in sessies met u op zoek gaan naar de dwarsverbanden tussen taal, cultuur en geschiedenis. Daarna zal een aantal vakdidactische onderzoekers in lessen laten zien wat de resultaten van hun projecten kunnen betekenen voor de onderwijspraktijk. Zowel de meesterschapsteams als de vakdidactische onderzoekers kijken daarbij ook vooral uit naar uw ideeën en een inspirerende ontmoeting.

Lees verder >>

Het leven een verdienvermogen

Door Marc van Oostendorp

Eric Wiebes en gezellin in de strijd tegen de Chinezen. Bron: Wikimedia

Waar je bij minister van onderwijs Ingrid van Engelshoven kon vermoeden dat ze zomaar in het wilde weg wat aan het hakken is in de universiteiten omdat iemand tegen haar gezegd heeft dat dit nu eenmaal moest, en haar collega Arie Slob vorige week de euvele moed had te suggereren dat hij de leraren meer geld ging geven zonder dat dit waar bleek te zijn, leverde hun collega-minister Eric Wiebes gisteren in het Financieel Dagblad het ideologisch fundament achter het beleid van dit kabinet: “Onderwijs is een van mijn favorieten”, meldde hij, maar dat betekent niet dat de leraren hogere lonen moeten krijgen “want dat leidt niet tot een hoger verdienvermogen van de samenleving”. Zoals hij het ook onzin vond om op scholen nog Frans en Grieks te doceren: “Gaan we daar binnen twintig jaar nog de Chinezen mee verslaan?”

Lees verder >>

“Dit was het (taal)nieuws”. Nieuwsbrieven voor het schoolvak Nederlands

Door Roland de Bonth

Hoe tevreden zijn Nederlandse leerlingen over het aangeboden onderwijs op hun school? Om die vraag te beantwoorden is Scholenopdekaart een bruikbare bron. Deze website toont gegevens over het onderwijs en de resultaten van zowel basisscholen als middelbare scholen. Interessant voor leerlingen en hun ouders die op het punt staan een school te kiezen, maar ook voor de professional die benieuwd is – ik citeer – “hoe het staat met de kwaliteit van de scholen in je omgeving”.

Zonder leerlingen heeft een school geen bestaansrecht dus veruit het interessantst is het om na te gaan hoe zij oordelen over het aangeboden onderwijs. Ik heb me hier beperkt tot scholen voor het voortgezet onderwijs. Het kopje Tevredenheid Leerlingen bevat bij elke school de resultaten van de enquêtes die onder de leerlingen zijn afgenomen. Helaas blijkt het niet altijd te gaan om alle jaarlagen van een school en is soms het aantal respondenten te gering om een representatief beeld te geven. Als we de algehele beoordeling van een school naast die van de vergelijkingsgroep leggen, dan zien we dat er over het algemeen geen sprake is van enorme onderlinge verschillen, vaak gaat het maar om een paar tienden van een punt.

Lees verder >>

Maathouden versus orde houden

Door Robert Chamalaun

Een van mijn favoriete momenten tijdens de spellingles is altijd het moment waarop iets ogenschijnlijk eenvoudigs plots heel wat ingewikkelder blijkt te zijn. Het vormt meestal een mooi aanknopingspunt om met leerlingen dieper in te gaan op de taal zelf. Spellingregels lijken soms totaal niet logisch en dan is het des te interessanter om te beredeneren waarom een woord op een bepaalde manier gespeld moet worden.

Zo waren mijn leerlingen in vwo 5 afgelopen week bezig met een opdracht ‘aaneenschrijven’. Ze kregen verschillende combinaties van woorden voorgelegd en de opdracht was om de woordcombinaties goed te spellen. Combinaties als een + eerste + klas + coupé of school + examen + onderdeel zorgden nauwelijks voor problemen, maar toen kwamen er twee combinaties die voor de nodige verwarring zorgden.

Lees verder >>

Sponsorgeld voor onderwijsinitiatieven van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde

Wat is het MNL-onderwijsfonds?  

De Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, gevestigd te Leiden, werd in 1766 opgericht als een vereniging van letterkundigen, taalkundigen en historici. Zij heeft als doelstelling de beoefening van de betreffende disciplines in hun onderlinge samenhang te bevorderen. Het bestuur stelt jaarlijks een bedrag van 10.000 euro ter beschikking voor inhoudelijk en/of didactisch vernieuwende onderwijsinitiatieven op het gebied van de neerlandistiek, geschiedenis en/of Nederlandstalige letterkunde in Nederland, Vlaanderen alsook in de zogenaamde ‘extramurale’ gebieden.

Op dit fonds kan een beroep worden gedaan door al wie onderwijs verstrekt op de genoemde gebieden, zoals U(H)D’s en hoogleraren aan universiteiten, middelbare school-docenten, basisschooldocenten en anderen. MNL moedigt aan dat de projecten worden uitgevoerd in samenwerking met studenten/leerlingen/stagiairs. 

Lees verder >>

PlusNederlands: puzzelen, onderzoeken en schrijven voor scholieren

Door Els Stronks

Nederlands is een van de weinige middelbare schoolvakken die het zonder plusprogramma moet stellen. Daar brengt PlusNederlands verandering in. Vanaf nu is online een Olympiade, Onderzoekslab en Schrijfakademie beschikbaar voor alle leerlingen (en hun docenten) die in het verlengde van het schoolvak Nederlands de diepte in willen gaan. 

De opleidingen Nederlandse taal en cultuur in Nederland en Vlaanderen werkten de afgelopen tijd samen om PlusNederlands te maken, onder coördinatie van de Utrechtse opleiding Nederlands. 

Lees verder >>

Curriculum.nu: Missie mislukt

Reactie op Concept Curriculum.nu Leergebied Nederlands

Door Lidy Peters

Het was er vóór de zomervakantie niet van gekomen, de deadline van 11 augustus viel in mijn vakantie maar ik vond het eigenlijk een flauw excuus om daarom niet te reageren. Los van de vraag of het een goed idee is om namens meer dan 6000 basisscholen 150 leraren en schoolleiders een nieuw curriculum te laten schrijven – welke kennis is er in die groep aanwezig? Waarom laten we dit niet aan universitair geschoolden over zodat de kans dat het onderwijs weer jaren te laat achter wetenschappelijk onderzoek aanhobbelt in ieder geval verkleind wordt? – vond ik het wel zo fair om, nu er om reactie gevraagd werd, dat niet te negeren.

Dus gingen er 59 pagina’s van het Curriculum.nu in mijn rugzak mee naar Italië en dan had ik me nog beperkt tot de Conceptvoorstellen Leergebied Nederlands. ‘Taal is zeg maar echt mijn ding’ om met Paulien Cornelisse te spreken, het leergebied rekenen beoordelen laat ik graag aan anderen over.

Lees verder >>