Categorie: Neerlandistiek voor de klas

Taalbeschouwing: hoe het dus niet moet

door Peter-Arno Coppen

Welkom, jongens en meisjes, bij alweer de eerste aflevering van onze rubriek Taalbeschouwing voor beginners. Vandaag: Hoe het dus niet moet. Om te beginnen: neem de Volkskrantbijlage van donderdag 14 januari 2021, en sla de pagina ‘Taal’ op, pagina V11. Misschien ken je die pagina, en heb je al eens eerder de grappige foto’s rechtsboven bekeken, of de Alfabeter van Ronald Snijders. Maar er staan ook gewone rubrieken op die pagina, meestal gevuld met zurige stukjes over ‘jeukende woorden’, verderfelijke invloed van het Engels, of kritiek op ‘slordige taalfouten’.

Vandaag gaat het ons om de rubriek ‘Engels en/of Nederlands’, linksonder. Knip deze rubriek uit en plak hem alvast in je schrift (of maak een screenshot en sla die op in een map). We gaan zo meteen samen de tekst doornemen, maar eerst even wat achtergrond.

Lees verder >>

Rijm en ritme in taal

Nieuw docentontwikkelteam in oprichting

Rijm en ritme zijn in het (literatuur)onderwijs vaak ondergeschoven kindjes –  het blijft vaak wat saaie, noodzakelijke techniek van rijmschema’s en versvoeten. Terwijl er zoveel over te zeggen, te vragen en te onderzoeken is; terwijl je zoveel kunt leren over taal en over literatuur door aan de slag te gaan met de klank van taal. Waar komen rijm en ritme precies vandaan? Waarom hebben precies deze klankvormen zoveel effect? Waarom rijmen gedichten soms, en waarom hebben ze een metrum? En waarom wordt prozaschrijvers juist afgeraden om gebruik te maken van zulke middelen? Waarom wordt rijm nog steeds gebruikt in slogans en werkt het storend in zakelijke teksten? Hoezo vinden we dat roep niet zo goed ruimt op beroep?

Lees verder >>

Meer dan 1500 leerlingen vertalen poëzie van Nobelprijswinnaar Louise Glück

Middelbare scholieren vertaalden gedicht Nobelprijswinnaar Louise Glück

Naar schatting meer dan 1500 middelbare scholieren hebben zich in de afgelopen maanden gebogen over het gedicht ‘Telescope’ van de Amerikaanse Nobelprijswinnaar Louise Glück. Lerarenvereniging Levende Talen Nederlands schreef een wedstrijd uit om leerlingen het plezier en de uitdaging te laten beleven van literair vertalen. De beste vertaling is van de hand van een groep leerlingen van de Europese school in Frankfurt.

Lees verder >>

Een leesoffensief in de klas

Werk aan de winkel als het gaat om effectief leesonderwijs. Dat is wat de verschillende rapporten en ervaringen laten zien. Internationale onderzoeken laten zien dat Nederlandse leerlingen niet zo gemotiveerd zijn en op 15-jarige leeftijd eigenlijk zijn afgehaakt als het gaat om leesplezier. En een kwart van hen is onvoldoende leesvaardig. De Onderwijsraad lanceerde het rapport Lees! De Taalunie een actieplan Begrijpend lezen. In deze sessie bespreken we kort met elkaar wat de ingrediënten zijn van begrijpend lezen én wat bewezen effectieve aanpakken zijn in de klas. Wat werkt en wat niet? Wat weten we uit onderzoek én uit de praktijk?

Voor meer informatie over de researchED evenementen en sessies, ga naar Ontmoet een onderzoeker.

Het nieuwe lezen van de keizer

Dolleman Rob Ruggenberg Plot26 Screenshot

Nederlandse scholieren lezen slecht en ze lezen weinig. Als ze lezen doen ze dat doorgaans met tegenzin. Dat moet anders, dacht Blink, uitgever van een methode voor het schoolvak Nederlands, en bedacht ‘het nieuwe lezen’, een ‘radicaal andere aanpak van het leesonderwijs’. Het gratis verspreide boekje dat bij het door Blink herziene leesonderwijs hoort, heet Succesverhaal. Ontdek het nieuwe lezen. 35 schrijvers, onder wie Adriaan van Dis, Kluun en Alex Boogers, sloten zich bij ‘het nieuwe lezen’ aan. Alex Boogers mailde uitgever Jorien Castelein dat hij al jaren ‘vanuit de loopgraven’ strijdt tegen de ontlezing.

Lees verder >>

Nederlands: Profielwerkstuk van het jaar!

Levende Talen Nederlands organiseert profielwerkstukwedstrijden voor vwo, havo én vmbo!

Het is een inspirerende traditie: de profielwerkstukwedstrijden Nederlands voor havo en vwo. Nieuw dit jaar is dat Levende Talen Nederlands nu ook een wedstrijd organiseert voor het vmbo: anders, en passend bij het karakter van het PWS op dit schooltype.

Deze eerste editie voor het vmbo is een pilot, maar hopelijk volgen nog vele edities! Anders dan bij havo en vwo is er geen eis dat het werkstuk over een talig of literair onderwerp gaat. Wij belonen werkstukken (in allerlei vormen) waarin sprake is van een ‘bijzondere taalprestatie’.

Zie voor meer informatie over de wedstrijd:

‘De ziekte van de blanke middenklasse’: Jörgen Hofmeester als boze burger

Nederlands en burgerschap (2)

In mijn vorige stuk over burgerschap in de les Nederlands gaf ik enkele lessuggesties om thema’s als empathie, verantwoordelijkheid en grondrechten te bespreken aan de hand van literatuur. Een andere manier om burgerschap in de les Nederlands te verweven is het analyseren van burgerschapsrollen van romanpersonages. Daarvoor moeten leerlingen vanzelfsprekend eerst weten wat onder burgerschap wordt verstaan en welke typen burgers bestaan. Deze kennis zou bij geschiedenis of maatschappijleer overgebracht kunnen worden. Als de collega’s daar geen tijd voor hebben, kan de kennis via een of meer lessen leesvaardigheid overgedragen worden. De docent kan de leerlingen ook zelf een onderzoek laten doen naar de definities van burgerschap en de verschillende manieren waarop je invulling kunt geven aan burgerschap. Aan het onderzoek kan een schrijf- of een spreekopdracht verbonden worden.

Lees verder >>

Handboek taalgericht vakonderwijs is herzien

De taalvaardigheid van de leerlingen speelt een cruciale rol in het onderwijs. Leraren die aandacht hebben voor de rol van taal in hun vak, kunnen hun leerlingen met praktische middelen toegang geven tot dat vak én voorbereiden op de hoge taaleisen die de maatschappij aan hen stelt. Ook in hun toekomst is het immers essentieel dat leerlingen op niveau kunnen redeneren en formuleren, in hun vak en daarbuiten.

Lees verder >>

Gloei en Roze Brieven in de burgerschapsles

Nederlands en burgerschap (1)

Door Marie-José Klaver

In het Wetsvoorstel aanscherping burgerschapsopdracht onderwijs, dat een uitbreiding vormt op de huidige wet op het burgerschapsonderwijs, staat dat scholen verplicht zijn om actief burgerschap te bevorderen. Ze moeten leerlingen respect voor en kennis van de basiswaarden van de democratische rechtsstaat en de universeel geldende fundamentele rechten en vrijheden van de mens bijbrengen. In de Memorie van toelichting staat dat leerlingen zich moeten bekwamen in waarheidsgetrouwheid, verantwoordelijkheidszin, empathie en sympathie hebben voor anderen, respect hebben voor de mening van anderen en het kunnen verdragen van onzekerheid en ambivalenties.

Lees verder >>

Enquête voor leraren vo/mbo

‘Intocht van het alfabet in Rome’ (2007) van Ben Joosten

Ben jij leraar Nederlands in het vo of op het mbo in Nederland? De Universiteit Utrecht doet onderzoek naar schrijfonderwijs en is op zoek naar jouw input! Zowel leraren die vaak met schrijfopdrachten werken, als leraren die dit soms of helemaal nooit doen, worden uitgenodigd om onderstaande enquête in te vullen. Deelname duurt ongeveer 15 minuten en onder de respondenten worden drie boekenbonnen verloot.
De enquête is hier te vinden: https://survey.uu.nl/jfe/form/SV_bm84yd6rWbJXx3v

Lees verder >>

Waarde en dierbare lezer,

Mijn eigen exemplaar van Geerling’s briefsteller (1910) [foto: Roland de Bonth]

Door Roland de Bonth

Een e-mail schrijven is gemakkelijker én sneller dan het opstellen van een brief. Ik kan me eerlijk gezegd niet herinneren wanneer ik voor het laatst een echte brief naar een brievenbus heb gebracht. En ik vermoed dat dit voor meer mensen geldt. Toch wordt in de delen 4/5 havo en 5/6 vwo van Nieuw Nederlands in de Cursus Schrijfvaardigheid naast e-mails nog altijd expliciet aandacht geschonken aan de opmaak van zakelijke brieven – ik gebruikte de editie met op de kaft Examen ’15. De voorbeeldbrieven uit deze veel gebruikte lesmethode laten zien dat de inhoud overeenkomt met die van zakelijke e-mails maar dat de vorm op een aantal punten daarvan afwijkt. Het gaat daarbij om briefhoofd, geadresseerde, plaats & datum, betreft en handtekening.

Lees verder >>

Nascholingreeks 3 Grote Vragen van het Nederlands

Onze Taal 2018

Meer en creatiever schrijven zou de oplossing kunnen zijn voor drie grote uitdagingen van het schoolvak Nederlands: de afnemende leesvaardigheid en groeiende ‘leesweerstand’ van leerlingen, en de geringe aantrekkelijkheid van het schoolvak. In deze nascholingsreeks verkennen we de kansen. De nascholing is opgedeeld in 2 sessies die online plaatsvinden op 26 januari en 16 maart 2021.

Lees verder >>

Wat te doen in de leescrisis?

Door Johan Copier

Vreemd is het niet dat Nederlandse leerlingen de minst gemotiveerde lezers van Europa zijn. Op de helft van de basisscholen is het taalonderwijs niet op orde, een kwart van onze leerlingen met een normale intelligentie kan niet goed lezen (1). Is dat erg? Nee, zegt briefschrijver Iwan Raats, het geklaag over jongeren die niet lezen, is afkomstig van een (bijna) afgeschreven generatie. De oplossing voor de ontlezing is zo logisch dat het dorre hout dat over het hoofd ziet: lezen is nergens voor nodig! Films vertellen ook verhalen en dankzij alle ‘special effects’ zijn ze beter dan boeken. Met podcasts, audioboeken, dramaseries en YouTube is dat langdradige lezen geheel overcompleet (2).

Elk medium heeft echter zijn eigen meerwaarde; bij een film ben je aanvankelijk overrompeld door het parallelle universum waarin je je helemaal hebt kunnen verliezen, een gevoel dat echter al snel begint te verdampen. Na twee dagen kan je niet meer uitleggen waarom die film zo geweldig was. In een boek is er meer aandacht voor de innerlijke wereld van de personages, het boek komt langzamer tot je, kost meer moeite maar is wel indringender (3).

Lees verder >>

Tweede Olympiade Nederlands

De tweede Olympiade Nederlands komt eraan! Op woensdag 10 februari 2021 om 13:00 vindt de online voorronde plaats. Leerlingen vanaf c. 15 jaar kunnen zich inschrijven via deze link.

We gaan weer puzzelen, meten en wegen met de Nederlandse taal. De deelnemers die in de voorronde het beste scoren, gaan door naar de finale. Meer over de opzet van de Olympiade vind je op deze pagina met verslagen van de eerste Olympiade in 2020: https://olympiadenederlands.org/

Voor scholieren: Vertaalwedstrijd ‘Telescope’ van Nobelprijswinnar Louise Glück

Op 10 december wordt aan de Amerikaanse dichter Louise Glück (New York, 22 april 1943) de Nobelprijs voor Literatuur 2020 uitgereikt. Zij is een van de meest vooraanstaande dichters van de VS, maar er zijn pas enkele gedichten van haar in het Nederlands vertaald. Nederlandse middelbare scholieren gaan hier verandering in brengen!

Lees verder >>

Wè neukt dè! De Database van de Zuidelijk-Nederlandse Dialecten (DSDD)

oma & opa Fitters [foto Roland de Bonth]

Door Roland de Bonth

Mijn oma is in 1900 geboren in het Noord-Brabantse Haarsteeg en heeft een groot deel van haar leven in het nabijgelegen Nieuwkuijk gewoond. Ze is 32 jaar geleden overleden, maar ik kan me nog goed herinneren dat zij af en toe “wè neukt dè!” zei (wat neukt dat, ‘wat doet dat er toe’). Oma lachte er altijd wat ondeugend bij, want ze had heus wel door dat het werkwoord neuken in het gewone Nederlands een heel andere betekenis had.

Lees verder >>

De Alphaman bestaat 5 jaar!

In de anglofone wereld zijn video’s met humoristische samenvattingen van oude verhalen in 2015 al een begrip. Historische Nederlandstalige letterkunde was zo’n lot helaas nog niet beschonken. Wie in 2015 online op Karel ende Elegast of Gijsbrecht van Aemstel zocht, vond ofwel filmpjes van schoolopdrachten, ofwel een diepgaande analyse van meer dan twintig minuten. Niet echt een aanzet om literatuurliefhebber te worden. Tot drie UvA-studenten de koppen bij elkaar staken en collectief De Alphaman startten.

Lees verder >>

Geen balspel

door Nico van Lieshout

De methodemakers van schoolboekenuitgever Noordhoff menen dat er tekstdoelen bestaan. Ik moest daaraan wennen. Een tekst is toch geen balspel? In het stadion staan doelen, op het handbalveld en ook bij waterpolo tref je ze aan. Mijn taalintuïtie komt in opstand als onbezielde substantiva verantwoordelijk worden gemaakt voor een doel dat toch onmogelijk anders begrepen kan worden als een bedoeling, hetzij van de schrijver, hetzij van de lezer. Wie teksten verantwoordelijk maakt voor het doel dat ermee gediend wordt, rommelt de communicatieve functie ervan in de coulissen.

Meneer, mag hij ook in de les? Hij heeft een tussenuur. Het is september, ik weet nog nauwelijks namen, maar uit de vraag maak ik op dat de knaap die naast haar staat niet tot een van mijn lesgroepen behoort. Om niet meer moeilijkheden op mijn hals te halen, vraag ik niet hoe hij heet. Ik zie dat er nog een plaatsje vrij is en heet hem welkom.

Lees verder >>

Vakdidactisch Netwerk Nederlands Utrecht van start

De vakdidactici van de lerarenopleiding Nederlands aan de UU zijn bezig met het opzetten van het Vakdidactisch Netwerk Nederlands Utrecht. Met dit netwerk willen Adrienne Westermann, Geert van Rooijen en Erwin Mantingh de vakdidactische uitwisseling tussen alumni en stagebegeleiders en de lerarenopleiding versterken. Bovendien beogen we alumni en stagebegeleiders met elkaar in contact te brengen en de band met de wetenschappelijke vakdidactiek en neerlandistiek te versterken. 

Lees verder >>

Zonder morsige truien of studieschema’s

Door Jeroen Dera

De studie Nederlands loopt leeg, en dat hebben we te danken aan de taalbeheersers. Althans, als we Margriet Oostveen mogen geloven in haar column getiteld ‘Taalhaat’ (de Volkskrant, 5 oktober). Terwijl zijzelf eind jaren tachtig ‘in morsige truien’ het literaire postmodernisme bestudeerde, waren studenten taalbeheersing bezig het schoolvak Nederlands te verpesten, ‘met hun studieschema’s met kleurtjes’. Het gevolg, volgens Oostveen: begrijpend lezen kreeg zoveel nadruk in het schoolvak Nederlands, dat niemand nog de academische studie wil volgen.

Lees verder >>

Kom niet aan Antoine Braet

Door Marc van Oostendorp

Dat Nederlandse jongeren niet graag lezen, dat ze het lastig vinden om ingewikkelde teksten te doorgronden: het is allemaal de schuld van die vermaledijde Braet die ‘als eerste’ begon over ‘alinea’s en alineaverbanden’ en de term ‘signaalwoorden’ bedacht’, en daarmee uiteindelijk de schoolboeken ‘volledig heeft overgenomen’.

Die uitspraak wordt Wim Daniëls in de mond gelegd in de Volkskrant van gisteren. Maar enig bewijs voor die boude stelling wordt niet gegeven. De aanval is ongefundeerd en onterecht. Als je nu iemand niet kunt verwijten dat het vak zo verschraald is, is het Braet.

Lees verder >>