Categorie: letterkunde

Verdwenen dichteressen

Al eerder kwam bij onderzoek voor de Nederlandse Poëzie Encyclopedie (NPE) aan het licht dat door een kleine vergissing auteurs letterlijk uit de geschiedenis kunnen verdwijnen. Zo schreef de Vlaamse bibliograaf Rob. Roemans in 1932 dat Herman Teirlinck (1879-1967) ook werk had gepubliceerd onder de naam Jeannette Nijhuis. Nadien voer vrijwel iedereen blind op Roemans’ oordeel, en pende over: Jeannette Nijhuis = Herman Teirlinck.

Dat was heel spijtig voor Jeannette Nijhuis‘ nagedachtenis, want ze heeft in de jaren 1874-1938 wel degelijk bestaan. Ze stond in het begin van de twintigste eeuw bekend als jong aanstormend dichttalent. In 1928 was ze de eerste die Dracula van Bram Stoker naar het Nederlands vertaalde – een vertaling die bijna veertig jaar stand hield.

Lees verder >>

Literair Akkoord – de reeks (1958-1984)

Met de voltooiing van de pagina over Literair Akkoord 27 zijn nu alle zevenentwintig delen van de Literair Akkoord-bloemlezingenreeks beschreven. Daarmee is een verrassend inkijkje in het literaire leven 1956-1983 ontstaan. Want elk afzonderlijk deel bestaat uit een keuze van het beste op poëzie-, proza- en (aanvankelijk ook) essayistisch vlak dat in het voorgaande jaar in literaire en culturele tijdschriften verscheen.

In de eerste jaren werd die keuze gemaakt uit Nederlandstalig werk uit Vlaamse (‘Zuidnederlandse’) en Nederlandse (‘Noordnederlandse’) periodieken. Vanaf Literair Akkoord 15 (1972) is ook de Friestalige literatuur in beeld – al is Literair Akkoord 16 geheel Friesvrij. Dat leidde op 5 december 1973 tot grote consternatie in de Leeuwarder Courant: “Gekozen is er echter niets, zelfs geen woord [Fries]. Het zou wel aardig geweest zijn indien de redacteuren dit gegeven even hadden willen verantwoorden.”

Lees verder >>

Laat schrijvers meesters zijn

Wat een moeite moet Christiaan Weijts hebben gehad met het essay over literaire tijdschriften dat hij voor het Nederlandse letterenfonds schreef. Het fonds publiceerde het gisteren op zijn website, waarschijnlijk om het feit op te luisteren dat vier literaire tijdschriften ieder 25.000 euro kregen. (Alsof dat een echt geldbedrag is. Alsof het niet tot wanhoop moet stemmen voor die redacties, dat er zoveel ophef wordt gemaakt over zo’n fooi, waar je nog niet eens een app voor kunt laten ontwerpen, laat staan vullen.)

Affijn. In zijn essay probeert Weijts argumenten te geven voor het grote belang van literaire tijdschriften, maar hij komt er niet echt uit.
Lees verder >>

Pas verschenen: bundel Praagse Perspectieven 8


Praagse Perspectieven 8, Handelingen van het colloquium van de sectie Nederlands van de Karelsuniversiteit te Praag, op 22 en 23 maart 2012. Onder redactie van Zdenka Hrnčířová, Ellen Krol, Jan Pekelder en Albert Gielen. Praag: Universitaire pers 2012. 152 pagina’s. ISBN 978-80-7308-435-6.

Net na de jaarwisseling 2012/2013 is verschenen de bundel Praagse Perspectieven 8, met lezingen en bijdragen over Nederlandse taal- en letterkunde. Het letterkundig onderdeel is gewijd aan het thema ‘Tussen globalisering en provincialisme’en het taalkundig aan ‘Taal in contact.’ Lees verder >>

Literaire tijdschriften Hollands Maandblad, Das Magazin, Terras en Liter krijgen ieder 25.000 euro

Hollands Maandblad, Das Magazin, Terras en Liter ontvangen van het Prins Bernhard Cultuurfonds en het Nederlands Letterenfonds elk een bijdrage van 25.000 euro om zich verder te ontwikkelen op papier, op internet en in publieksbereik. In september 2012 maakten de fondsen bekend dat ze hiervoor samen 100.000 euro ter beschikking stellen. Beide fondsen achten het van belang om te investeren in deze kleine maar belangrijke literaire podia.

Het Nederlands Letterenfonds en het Cultuurfonds hechten beide aan een levendig en veelzijdig literair aanbod, waaraan de tijdschriften een waardevolle bijdrage leveren: ‘Ze vormen het bindweefsel tussen alle vitale organen van de literatuur,’ zoals Christiaan Weijts schrijft in het essay dat hij vandaag publiceert.
Lees verder >>

Verwacht: Frits van Oostrom, Wereld in Woorden

Het is bijna zover…
In 2006, tijdens mijn studie Nederlandse taal en letterkunde aan de Universiteit van Utrecht, verschenen de eerste delen van de reeks Geschiedenis van de Nederlandse literatuur. Na ruim vijftig jaar was er een begin van een nieuwe, chronologische geschiedenis van de Nederlandse literatuur. Het eerste deel, Stemmen op schrift, over de Middelnederlandse letterkunde tot 1300, werd geschreven door Frits van Oostrom. Ik las het in een week uit, omdat Van Oostrom er zo goed in geslaagd was een boeiend verhaal te vertellen. Ik kocht en las in de jaren daarna ook de andere delen van de reeks, geschreven door Hugo Brems, Herman Pleij, Karel Porteman en Mieke Smits-Veldt, Wim van den Berg en Piet Couttenier, maar ik wachtte vooral op het tweede deel van Van Oostrom.
Inmiddels ben ik afgestudeerd, heb ik de master Boekwetenschap en Handschriftenkunde aan de Universiteit van Amsterdam voltooid en werk ik aan een dissertatie over de boek- en prentuitgever Nicolaes de Clerck (1599-1623). Ik begrijp nu des te meer hoe lastig het is een boek als dat van Van Oostrom te schrijven en hoeveel tijd dat in beslag neemt. Aan andere liefhebbers van het werk van Frits van Oostrom, kan ik nu meedelen dat zijn tweede deel binnenkort in de winkel ligt.

Het nieuwe boek van Frits van Oostrom, Wereld in Woorden, een geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1300-1400, verschijnt officieel op 5 februari bij Uitgeverij Bert Bakker en zal worden gepresenteerd in Gent (meer informatie). Naar verwachting zal het boek omstreeks 1 februari in de Nederlandse boekhandel verkrijgbaar zijn. Voor iedereen die niet kan wachten. Het openingshoofdstuk kan online worden gelezen. Rond de verschijning van het boek is tevens een reeks lezingen voorzien. Zie voor het overzicht hiervan de spreekagenda.

Zie ook:
http://www.fritsvanoostrom.nl/
http://www.fritsvanoostrom.nl/publicaties/boek-in-wording

 

Pas verschenen: Werkwinkel: Tijdschrift voor Nederlandse en Zuid-Afrikaanse Studies (Vol. VII, No. 2) – J.M. Coetzee in Polen


Onlangs verschenen: Werkwinkel: Tijdschriftvoor Nederlandse en Zuid-Afrikaanse Studies VII (2012), nr. 2. ISSN: 1896-3307

Inhoud 

Jerzy Koch
Introduction / Inleiding
J.M. Coetzee in Poland
J.M. Coetzee in Pole
DOCTORIS HONORIS CAUSA
John Maxwell Coetzee
Doctoris Honoris Causa Lectio
A LIFE IN WRITING

Lees verder >>

Piggelmee’s maker: L.C. Steenhuizen

Iedereen kent Piggelmee. Maar over zijn maker, L.C. Steenhuizen (1860-1926), die het eerste Piggelmeeverhaal onder het pseudoniem Leopold in 1920 publiceerde, stond tot vandaag zo goed als niets te boek. Zijn geboorte- en sterfjaren waren bij de Koninklijke Bibliotheek niet bekend. In het Letterkundig Museum was het vergeefs zoeken naar materiaal over Steenhuizen. In het onvolprezen Lectuur Repertorium (ed. 1952-1954) staat hij zelfs niet als auteur van Piggelmee vermeld. Terwijl hij, met ruim anderhalf miljoen gedrukte exemplaren van Van het toovervischje / Van het tovervisje, toch een van de succesvolste Nederlandse kinderboekenschrijvers uit de twintigste eeuw was.

Hij was niet alleen kinderboekenschrijver, maar ook prozaïst en dichter. Die als zodanig ontdekt werd in het Gentse Poëziecentrum, door Nederlandse Poëzie Encyclopedie-redacteur Stefaan Goossens, bij onderzoek van de Vlaamse bloemlezing Oorlogspoëzie verschenen in 1914 en 1915 en onuitgegeven gedichten (1916).1

Nader onderzoek bracht aan het licht dat de te Leiden geboren Lambertus Cornelis Steenhuizen veel meer had geschreven dan zijn twee bekende Piggelmeeverhaaltjes. Een roman, een dichtbundel, verhalen (in o.a. De Gids en Elsevier’s Geïllustreerd Maandschrift) en heel veel gelegenheidsgedichten, waarvan één zelfs leidde tot een schriftelijke dankbetuiging van Koningin Wilhelmina en Prins Hendrik.

L.C. Steenhuizen was óók een van de veertienhonderd passagiers aan boord van de sneltrein Groningen-Den Haag, die op kerstavond 1913 bij Beilen ontspoorde. Vijf mensen – onder hen een zoon van de toenmalige premier – kwamen om het leven en vijf raakten zwaar gewond. Steenhuizen deed in het Algemeen Handelsblad verslag van de ramp, waarbij hij afsloot met de historische woorden: “Met een vertraging van ongeveer twee-en-een half uur hebben we de reis voortgezet.”

Lees verder >>

Symposium ‘Handgemaakte inzichten: digitale technieken in de letterkunde’ – 1 februari 2013, UvA


Ter gelegenheid van de oratievan Karina van Dalen-Oskamals hoogleraar computationele literatuurwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam, organiseren Yra van Dijk en Sabine Muller op 1 februari 2013 het symposium Handgemaakte inzichten: digitale technieken in de letterkunde.
Steeds vaker worden voor het bestuderen van grote corpora en voor edities, auteursherkenning en stilistiek digitale middelen ingezet. Niet altijd wordt echter stilgestaan bij de consequenties ervan voor de letterkunde als discipline. Critici menen dat met digitale methoden dan wel van alles gelezen kan worden, maar dat ‘inzichten nog steeds handgemaakt blijven’. Rond dit thema staat het symposium stil bij kwesties als afstand en nabijheid, methode en inzicht, tellen versus lezen, subjectiviteit versus objectiviteit.

Programma Lees verder >>

Letteren en cijfers (2)

De krant van vrijdag heb ik nog niet uit. Ik druppel nog even door. In het boekenkatern van de NRC gaat de onheilstijding over het boekenvak voort. Maar ‘onheil’ heeft daar meer betrekking op de tijding, de berichtgeving, dan op wat er wordt bericht. Het betreft een stuk onder de titel ‘Alles zal anders gaan‘. In de ondertitel staat ondermeer:
‘verkoopaantallen zijn niet meer zo vanzelfsprekend’.

Lees en herlees dat eens op je gemak, en vraag je af wat het betekent, want zo vanzelfsprekend is het niet, nee.

In het artikel schrijft Maria Vlaar:
Lees verder >>

Vacature Universiteit Gent (reageren kan tot 28 Febr. 2013)

PhD Studentship in Comparative Literature: Painting Themselves: A Transnational Approach to National Self-Portraiture, Ghent University – Faculty of Arts and Philosophy

Applications are invited for a fully funded PhD fellowship in the Department of Literary Studies at Ghent University, tenable for a period of up to four years. The successful candidate will participate in the project “Painting Themselves: A Transnational Approach to National Self-Portraiture”, which is sponsored by a grant from the Special Research Fund (BOF) of Ghent University and which will be directed by Prof. dr. Elizabeth Amann and Dr. Marianne Van Remoortel. This project proposes a transnational approach to the national self-portraits published in the 1840s in Europe. National self-portraits were collaborative essay anthologies that attempted to capture the essence of a nation through the representation of its constitutive types or scenes. Examples of the genre include: Heads of the People, Les français peints par eux-mêmes, Les belges peints par eux-mêmes, Nederlanders door Nederlanders geschetst, Los españoles pintados por sí mismos. This project will examine how the intertextualities and international dialogue among these collections helped to shape the definition of national identities in the years leading up to the Revolutions of 1848.
More information

 

CODL: Uitnodiging om mee te werken.

In oktober 2012 is het NWO-internationaliseringsproject CODL van start gegaan. CODL staat voor An International Network Studying the Circulation of Dutch Literature. Deze titel zegt in het kort waarover het gaat: we willen een internationaal netwerk van neerlandici consolideren en we willen de internationale verspreiding van de Nederlandse literatuur bestuderen. 

CODL start tien groepen op die elk de circulatie van één werk uit de Nederlandse literatuur bestuderen in vertalingen, bewerkingen of andere vormen. We willen je uitnodigen om aan één van die groepen deel te nemen. Je werkt dan samen met een internationale en interdisciplinaire groep rond één casus. Je post vertalingen en bewerkingen op de virtual collaboratory, je discussieert over je onderzoek naar de verspreiding van het gekozen boek, je bereidt samen een presentatie of panel voor op één van de workshops, je draagt bij aan een gemeenschappelijke publicatie (en/of deelpublicaties in open access op de website) etc. Je kan ook deelnemen aan het project door met een vertaalgroep aan de hand van de bij het project behorende ‘Reader voor CODL vertaalgroepen’ (binnenkort beschikbaar) een selectie teksten met studenten en docenten te vertalen in je eigen taal. Voor elke groep zal er één voorzitter zijn, die de werkgroep coördineert. Het project loopt drie jaar.

Langs de vele wegen (3de druk, 1940)

De auteur van deze bijdrage is samensteller van de Nederlandse Poëzie Encyclopedie (NPE); het online naslagwerk over Nederlandstalige dichters en dichtbundels vanaf 1900. De belangrijkste bronnen voor het onderzoek zijn de catalogi van de Koninklijke Bibliotheken van Nederland en België, van de British Library, van de Poëziecentra te Gent en Bredevoort, de Brinkman’s Catalogi, de diverse edities van het Lectuur Repertorium en de circa 2500 poëziebloemlezingen uit het te onderzoeken tijdperk.

Eerder deze week onderzocht NPE-redacteur Jurgen Eissink de in 1940 verschenen derde herziene druk van de bloemlezing Langs de vele wegen. Gedichten van na 1914 uit Noord- en Zuid-Nederland. Samengesteld door Pater Maximilianus, O.F.M. Cap.

In eerste instantie lijkt het op een ‘normale’ bloemlezing, bestemd voor het katholieke middelbaar onderwijs[1]. Pater Maxilimilianus maakte een keuze uit het werk van vijftig destijds vrij bekende dichters, van Herman van den Bergh tot en met Gerard Wijdeveld, inclusief poëzieknallers als Anton van Duinkerken, H. Marsman, J. Slauerhoff en S. Vestdijk. Alle namen in dit boek zijn bij eerder onderzoek al opgedoken – dus wié er instaan is niet bijster verrassend.

En zijn wel wat andere verrassende zaken. Zo valt in het voorwoord de term “oudere jongeren” – waarvan ik altijd gedacht had dat dit door Kees van Kooten, ergens in de jaren negentig bedacht was. Dat moet dus zijn: herbedacht, want pater Maximilianus doelde daarmee al in 1940 op dichters van veertig jaar of ouder.

Maar veel verrassender – al is dat niet het juiste woord – is wie ontbreken.

Lees verder >>

Presentatie DBNL Limburg-portaal, Maastricht, 31 jan. 2013

Op 31 januari 2013 van 16.30 tot 19.00 uur vindt in het Gouvernement aan de Maas in Maastricht de presentatie plaats van het DBNL Limburg-portaal. Dit project is ongeveer een jaar geleden van start gegaan onder auspiciën van de bijzondere leerstoel ‘Taalcultuur in Limburg’ (prof. dr. Leonie Cornips). De uitvoering geschiedt in samenwerking met de LGOG-commissie Literatuurgeschiedenis. Deze commissie werkt momenteel ook aan een geschiedenis van de letteren in Limburg in boekvorm. Iedereen is van harte welkom bij de presentatie; wel is inschrijving vooraf gewenst. Lees verder >>

Bommel, bijbels en ‘bestsellers’

Het is niet moeilijk om een boek uit 2012 in je hart te sluiten waarin het woord bestseller tussen aanhalingstekens wordt gezet. Klaas Driebergen doet dat in zijn Bommel en bijbel. Bijbel en christendom in de verhalen van Marten Toonder. Over de bundel Bommelverhalen Als je begrijpt wat ik bedoel schrijft hij:

Deze zag in 1967 het licht als Literaire Reuzenpocket 250 en werd direct een ‘bestseller’.

Bestsellers horen niet echt tot de wereld van Bommel of tot die van de bijbel. In zijn nawoord bij deze omvangrijke studie (347 pagina’s!) die gebaseerd is op zijn doctoraalscriptie aan de VU vertelt Driebergen dat hij van kinds af een liefhebber was van Bommel en dat hij blij was toen hij deze hobby met zijn christelijke achtergrond kon combineren.

Het resultaat is zeer gedegen. Je krijgt het gevoel dat werkelijk iedere verwijzing naar het christendom en de bijbel in de Bommel-sage aan de orde komt: van de man die het heeft over de ‘poel des verderfs’ tot en met het éne plaatje waarop mensen, weliswaar ergens op de achtergrond, naar de kerk gaan.
Lees verder >>

Onthullende hartstochtelijke brieven van Multatuli


Deel 140 van De Slibreeks: Horror vacui van Simon Blaas

Als deel 140 van De Slibreeks is verschenen: Horror vacui van Simon Blaas
In de jaren 1878–1881 ondernam Multatuli vier voordrachtentournees door Nederland, waarbij hij ook Middelburg vier keer aandeed. Zijn lezingen werden bezocht door notabelen als Floor Wibaut en de zussen Mathilde en Marie Berdenis van Berlekom. 
‘Met gloeiende wangen’ reisde Marie in 1885 naar het Duitse Nieder-Ingelheim waar ze bij Multatuli bleef slapen. Na deze nacht schreven zij elkaar hartstochtelijke brieven: ‘Myn hart is vol, tot berstens vol.’
Horror vacuiwerd vormgegeven door Louis Lüthi.
De Slibreeks 
De Slibreeks is een bibliofiele reeks die sinds 1972 verschijnt. Het zijn kleine boekjes waarin werk verscheen van Bernlef, Armando en Maarten Biesheuvel. Recentere nummers zijn van Oek de Jong en Annemieke Gerrist. Zie voor meer informatie: http://www.cbkzeeland.nl/index.cfm?chapter_id=7


Simon Blaas: Horror vacui. (Slibreeks, deel 140). ISBN: 978-90-6354-149-1. 64 pagina’s, gebonden, met illustraties. Prijs: € 7,50,-. Verkrijgbaar via Boekhandel De Drvkkery

Reisekolloquium 2013: Durch (W)Orte / Through Words and Places – 1-2 maart 2013, Haus der Niederlande, Münster


Het Institut für Niederländische Philologie van de Westfälische Wilhelms-Universität Münster organiseert in samenwerking met de Radboud Universiteit Nijmegen en de Vrije Universiteit Brussel:


Durch (W)Orte – Reisen und Schreiben im niederländisch- und deutschsprachigen Raum zwischen 1800 und 1950 / Through Words and Places – Travel and Writing in Dutch- and Germanspeaking Regions of Europe between 1800 and 1950
 1-2 maart 2013, Münster (Duitsland)


Het concept ‘reizen’ wordt vaak geassocieerd met  verre oorden, het exotische en een confrontatie met een ‘ander’. Reizen vond en vindt echter ook plaats op kleinere schaal, bijvoorbeeld in een buurland dat op het eerste gezicht helemaal niet zo ‘anders’ lijkt. Ondanks hun nationale grenzen vormden Nederland, België, Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk in de negentiende en het begin van de twintigste eeuw een gebied dat onderling sterk verbonden was op het economische, politieke en sociale vlak. Dit netwerk van verbindingen kwam ook tot uitdrukking in concrete reisbewegingen die deze Duits- en Nederlandstalige landen doorkruisten. Het doel van het colloquium is om deze routes op twee manieren te benaderen: enerzijds het reizen als een culturele praktijk in een historische context, anderzijds met het schrijven over reizen als tekstuele praktijk.


De voertalen van de conferentie zijn Engels en Duits.

Meer informatie over het specifieke programma is te vinden op: http://www.durchworte.de.ms. Keynote speakers zijn Tim Youngs (Groot-Brittannië), Ottmar Ette (Duitsland) en Alison Martin (Groot-Brittannië).

Toegang is gratis, maar registratie vooraf is vereist. Wilt u het colloquium bijwonen, gelieve te registreren per e-mail via durch.worte@uni-muenster.de vóór 10 februari 2013.

De organisatie kijkt ernaar uit u in Münster te ontmoeten!

Pas verschenen: Strijd! Conflict en polemiek in de Nederlandse letteren


Afgelopen vrijdag, 14 december 2012, nam Jaap Goedegebuure afscheid als hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit Leiden. Ter gelegenheid daarvan verscheen de bundel Strijd! Polemiek en conflict in de Nederlandse letteren.

Deze bundel bevat zesentwintig korte beschouwingen over verschijningsvormen van strijd en conflict in de Nederlandse letteren. Vanaf de vroegste polemiek in het Nederlands in de middeleeuwen, tot en met de vete tussen Herman Brusselmans en Arnon Grunberg in de eenentwintigste eeuw.

Want er wordt veel gestreden in de Nederlandse literatuur. Een schrijver kan zich ergeren zich aan zijn collega, aan de criticus die zijn boek afkraakt of aan de corrupte staat van de mensheid zelve. Dan grijpt hij naar het beste wapen dat hij heeft: de pen.
Ook de literatuur zelf komt aan bod. In drie gedichten en een verhaal leveren Oek de Jong, Maria van Daalen, Anton Korteweg en Willem Jan Otten hun visie op het thema ‘strijd’.
U kunt een exemplaar van Strijd! bestellen door een e-mail te sturen naar Leiden University Press, Afdeling bestellingen: orders@lup.nl
Strijd! Polemiek en conflict in de Nederlandse letteren. Onder red. van Suzanne Fagel, Eep Francken en Rick Honings. Leiden: LUP, 2012. 240 pagina’s. ISBN: 9789087281687. Prijs 39,95 euro.

Aankondiging: Lezen & cetera

7 december 2012

Maandelijkse literaire live talkshow waarin Pieter Steinz, directeur van het Nederlands Letterenfonds, drie schrijvers en/of vertalers interviewt over hun recent verschenen boeken. Tijd: 17.00-18.30. Locatie: Spui25 in Amsterdam.
Op vrijdag 7 december zal Pieter Steinz in gesprek gaan met Christiaan Weijts, Saskia Goldschmidt en Peter Delpeut over hun nieuwe romans Euforie (De Arbeiderspers), De hormoonfabriek (Cossee) en Kruisverhoor (Atlas Contact).

Lees verder >>

Aankondiging: Over grenzen

Het tweejaarlijkse Cross-Over congres benadert de letterkundige neerlandistiek vanuit een transhistorisch en interdisciplinair perspectief. Dit jaar gaat het congres “Over Grenzen” en willen we de deelnemers van Cross-Over uitdagen om vragen te stellen bij de verschillende grenzen waarmee zij tijdens hun onderzoek worden geconfronteerd.

Blandijnberg 2, 9000 Gent, België

Vrijdag 8 februari 2013
Aanmelding (kosteloos) voor 15 januari via crossover2013@ugent.be

Meer informatie: www.crossover2013.ugent.be

Ravenstein Seminar 2013 over ‘lifewriting’

Sprekers bekend 
& aanmelding geopend

Waar: Universiteit van Tilburg
Wanneer: 10 en 11 januari 2013
Voor wie: PhD’s en researchmasterstudenten
Deelname: gratis, aanmelden via osl-fgw@uva.nl
Op 10 en 11 januari 2013 vindt het jaarlijkse Ravenstein Seminar plaats aan de Universiteit van Tilburg. Tijdens dit tweedaagse congres staat onder het thema ‘Writing Lives, Writing Novels, Writing Continents’ de term lifewritingcentraal.
Lees verder >>