Categorie: letterkunde

Symposium ‘Handgemaakte inzichten: digitale technieken in de letterkunde’ – 1 februari 2013, UvA


Ter gelegenheid van de oratievan Karina van Dalen-Oskamals hoogleraar computationele literatuurwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam, organiseren Yra van Dijk en Sabine Muller op 1 februari 2013 het symposium Handgemaakte inzichten: digitale technieken in de letterkunde.
Steeds vaker worden voor het bestuderen van grote corpora en voor edities, auteursherkenning en stilistiek digitale middelen ingezet. Niet altijd wordt echter stilgestaan bij de consequenties ervan voor de letterkunde als discipline. Critici menen dat met digitale methoden dan wel van alles gelezen kan worden, maar dat ‘inzichten nog steeds handgemaakt blijven’. Rond dit thema staat het symposium stil bij kwesties als afstand en nabijheid, methode en inzicht, tellen versus lezen, subjectiviteit versus objectiviteit.

Programma Lees verder >>

Letteren en cijfers (2)

De krant van vrijdag heb ik nog niet uit. Ik druppel nog even door. In het boekenkatern van de NRC gaat de onheilstijding over het boekenvak voort. Maar ‘onheil’ heeft daar meer betrekking op de tijding, de berichtgeving, dan op wat er wordt bericht. Het betreft een stuk onder de titel ‘Alles zal anders gaan‘. In de ondertitel staat ondermeer:
‘verkoopaantallen zijn niet meer zo vanzelfsprekend’.

Lees en herlees dat eens op je gemak, en vraag je af wat het betekent, want zo vanzelfsprekend is het niet, nee.

In het artikel schrijft Maria Vlaar:
Lees verder >>

Vacature Universiteit Gent (reageren kan tot 28 Febr. 2013)

PhD Studentship in Comparative Literature: Painting Themselves: A Transnational Approach to National Self-Portraiture, Ghent University – Faculty of Arts and Philosophy

Applications are invited for a fully funded PhD fellowship in the Department of Literary Studies at Ghent University, tenable for a period of up to four years. The successful candidate will participate in the project “Painting Themselves: A Transnational Approach to National Self-Portraiture”, which is sponsored by a grant from the Special Research Fund (BOF) of Ghent University and which will be directed by Prof. dr. Elizabeth Amann and Dr. Marianne Van Remoortel. This project proposes a transnational approach to the national self-portraits published in the 1840s in Europe. National self-portraits were collaborative essay anthologies that attempted to capture the essence of a nation through the representation of its constitutive types or scenes. Examples of the genre include: Heads of the People, Les français peints par eux-mêmes, Les belges peints par eux-mêmes, Nederlanders door Nederlanders geschetst, Los españoles pintados por sí mismos. This project will examine how the intertextualities and international dialogue among these collections helped to shape the definition of national identities in the years leading up to the Revolutions of 1848.
More information

 

CODL: Uitnodiging om mee te werken.

In oktober 2012 is het NWO-internationaliseringsproject CODL van start gegaan. CODL staat voor An International Network Studying the Circulation of Dutch Literature. Deze titel zegt in het kort waarover het gaat: we willen een internationaal netwerk van neerlandici consolideren en we willen de internationale verspreiding van de Nederlandse literatuur bestuderen. 

CODL start tien groepen op die elk de circulatie van één werk uit de Nederlandse literatuur bestuderen in vertalingen, bewerkingen of andere vormen. We willen je uitnodigen om aan één van die groepen deel te nemen. Je werkt dan samen met een internationale en interdisciplinaire groep rond één casus. Je post vertalingen en bewerkingen op de virtual collaboratory, je discussieert over je onderzoek naar de verspreiding van het gekozen boek, je bereidt samen een presentatie of panel voor op één van de workshops, je draagt bij aan een gemeenschappelijke publicatie (en/of deelpublicaties in open access op de website) etc. Je kan ook deelnemen aan het project door met een vertaalgroep aan de hand van de bij het project behorende ‘Reader voor CODL vertaalgroepen’ (binnenkort beschikbaar) een selectie teksten met studenten en docenten te vertalen in je eigen taal. Voor elke groep zal er één voorzitter zijn, die de werkgroep coördineert. Het project loopt drie jaar.

Langs de vele wegen (3de druk, 1940)

De auteur van deze bijdrage is samensteller van de Nederlandse Poëzie Encyclopedie (NPE); het online naslagwerk over Nederlandstalige dichters en dichtbundels vanaf 1900. De belangrijkste bronnen voor het onderzoek zijn de catalogi van de Koninklijke Bibliotheken van Nederland en België, van de British Library, van de Poëziecentra te Gent en Bredevoort, de Brinkman’s Catalogi, de diverse edities van het Lectuur Repertorium en de circa 2500 poëziebloemlezingen uit het te onderzoeken tijdperk.

Eerder deze week onderzocht NPE-redacteur Jurgen Eissink de in 1940 verschenen derde herziene druk van de bloemlezing Langs de vele wegen. Gedichten van na 1914 uit Noord- en Zuid-Nederland. Samengesteld door Pater Maximilianus, O.F.M. Cap.

In eerste instantie lijkt het op een ‘normale’ bloemlezing, bestemd voor het katholieke middelbaar onderwijs[1]. Pater Maxilimilianus maakte een keuze uit het werk van vijftig destijds vrij bekende dichters, van Herman van den Bergh tot en met Gerard Wijdeveld, inclusief poëzieknallers als Anton van Duinkerken, H. Marsman, J. Slauerhoff en S. Vestdijk. Alle namen in dit boek zijn bij eerder onderzoek al opgedoken – dus wié er instaan is niet bijster verrassend.

En zijn wel wat andere verrassende zaken. Zo valt in het voorwoord de term “oudere jongeren” – waarvan ik altijd gedacht had dat dit door Kees van Kooten, ergens in de jaren negentig bedacht was. Dat moet dus zijn: herbedacht, want pater Maximilianus doelde daarmee al in 1940 op dichters van veertig jaar of ouder.

Maar veel verrassender – al is dat niet het juiste woord – is wie ontbreken.

Lees verder >>

Presentatie DBNL Limburg-portaal, Maastricht, 31 jan. 2013

Op 31 januari 2013 van 16.30 tot 19.00 uur vindt in het Gouvernement aan de Maas in Maastricht de presentatie plaats van het DBNL Limburg-portaal. Dit project is ongeveer een jaar geleden van start gegaan onder auspiciën van de bijzondere leerstoel ‘Taalcultuur in Limburg’ (prof. dr. Leonie Cornips). De uitvoering geschiedt in samenwerking met de LGOG-commissie Literatuurgeschiedenis. Deze commissie werkt momenteel ook aan een geschiedenis van de letteren in Limburg in boekvorm. Iedereen is van harte welkom bij de presentatie; wel is inschrijving vooraf gewenst. Lees verder >>

Bommel, bijbels en ‘bestsellers’

Het is niet moeilijk om een boek uit 2012 in je hart te sluiten waarin het woord bestseller tussen aanhalingstekens wordt gezet. Klaas Driebergen doet dat in zijn Bommel en bijbel. Bijbel en christendom in de verhalen van Marten Toonder. Over de bundel Bommelverhalen Als je begrijpt wat ik bedoel schrijft hij:

Deze zag in 1967 het licht als Literaire Reuzenpocket 250 en werd direct een ‘bestseller’.

Bestsellers horen niet echt tot de wereld van Bommel of tot die van de bijbel. In zijn nawoord bij deze omvangrijke studie (347 pagina’s!) die gebaseerd is op zijn doctoraalscriptie aan de VU vertelt Driebergen dat hij van kinds af een liefhebber was van Bommel en dat hij blij was toen hij deze hobby met zijn christelijke achtergrond kon combineren.

Het resultaat is zeer gedegen. Je krijgt het gevoel dat werkelijk iedere verwijzing naar het christendom en de bijbel in de Bommel-sage aan de orde komt: van de man die het heeft over de ‘poel des verderfs’ tot en met het éne plaatje waarop mensen, weliswaar ergens op de achtergrond, naar de kerk gaan.
Lees verder >>

Onthullende hartstochtelijke brieven van Multatuli


Deel 140 van De Slibreeks: Horror vacui van Simon Blaas

Als deel 140 van De Slibreeks is verschenen: Horror vacui van Simon Blaas
In de jaren 1878–1881 ondernam Multatuli vier voordrachtentournees door Nederland, waarbij hij ook Middelburg vier keer aandeed. Zijn lezingen werden bezocht door notabelen als Floor Wibaut en de zussen Mathilde en Marie Berdenis van Berlekom. 
‘Met gloeiende wangen’ reisde Marie in 1885 naar het Duitse Nieder-Ingelheim waar ze bij Multatuli bleef slapen. Na deze nacht schreven zij elkaar hartstochtelijke brieven: ‘Myn hart is vol, tot berstens vol.’
Horror vacuiwerd vormgegeven door Louis Lüthi.
De Slibreeks 
De Slibreeks is een bibliofiele reeks die sinds 1972 verschijnt. Het zijn kleine boekjes waarin werk verscheen van Bernlef, Armando en Maarten Biesheuvel. Recentere nummers zijn van Oek de Jong en Annemieke Gerrist. Zie voor meer informatie: http://www.cbkzeeland.nl/index.cfm?chapter_id=7


Simon Blaas: Horror vacui. (Slibreeks, deel 140). ISBN: 978-90-6354-149-1. 64 pagina’s, gebonden, met illustraties. Prijs: € 7,50,-. Verkrijgbaar via Boekhandel De Drvkkery

Reisekolloquium 2013: Durch (W)Orte / Through Words and Places – 1-2 maart 2013, Haus der Niederlande, Münster


Het Institut für Niederländische Philologie van de Westfälische Wilhelms-Universität Münster organiseert in samenwerking met de Radboud Universiteit Nijmegen en de Vrije Universiteit Brussel:


Durch (W)Orte – Reisen und Schreiben im niederländisch- und deutschsprachigen Raum zwischen 1800 und 1950 / Through Words and Places – Travel and Writing in Dutch- and Germanspeaking Regions of Europe between 1800 and 1950
 1-2 maart 2013, Münster (Duitsland)


Het concept ‘reizen’ wordt vaak geassocieerd met  verre oorden, het exotische en een confrontatie met een ‘ander’. Reizen vond en vindt echter ook plaats op kleinere schaal, bijvoorbeeld in een buurland dat op het eerste gezicht helemaal niet zo ‘anders’ lijkt. Ondanks hun nationale grenzen vormden Nederland, België, Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk in de negentiende en het begin van de twintigste eeuw een gebied dat onderling sterk verbonden was op het economische, politieke en sociale vlak. Dit netwerk van verbindingen kwam ook tot uitdrukking in concrete reisbewegingen die deze Duits- en Nederlandstalige landen doorkruisten. Het doel van het colloquium is om deze routes op twee manieren te benaderen: enerzijds het reizen als een culturele praktijk in een historische context, anderzijds met het schrijven over reizen als tekstuele praktijk.


De voertalen van de conferentie zijn Engels en Duits.

Meer informatie over het specifieke programma is te vinden op: http://www.durchworte.de.ms. Keynote speakers zijn Tim Youngs (Groot-Brittannië), Ottmar Ette (Duitsland) en Alison Martin (Groot-Brittannië).

Toegang is gratis, maar registratie vooraf is vereist. Wilt u het colloquium bijwonen, gelieve te registreren per e-mail via durch.worte@uni-muenster.de vóór 10 februari 2013.

De organisatie kijkt ernaar uit u in Münster te ontmoeten!

Pas verschenen: Strijd! Conflict en polemiek in de Nederlandse letteren


Afgelopen vrijdag, 14 december 2012, nam Jaap Goedegebuure afscheid als hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit Leiden. Ter gelegenheid daarvan verscheen de bundel Strijd! Polemiek en conflict in de Nederlandse letteren.

Deze bundel bevat zesentwintig korte beschouwingen over verschijningsvormen van strijd en conflict in de Nederlandse letteren. Vanaf de vroegste polemiek in het Nederlands in de middeleeuwen, tot en met de vete tussen Herman Brusselmans en Arnon Grunberg in de eenentwintigste eeuw.

Want er wordt veel gestreden in de Nederlandse literatuur. Een schrijver kan zich ergeren zich aan zijn collega, aan de criticus die zijn boek afkraakt of aan de corrupte staat van de mensheid zelve. Dan grijpt hij naar het beste wapen dat hij heeft: de pen.
Ook de literatuur zelf komt aan bod. In drie gedichten en een verhaal leveren Oek de Jong, Maria van Daalen, Anton Korteweg en Willem Jan Otten hun visie op het thema ‘strijd’.
U kunt een exemplaar van Strijd! bestellen door een e-mail te sturen naar Leiden University Press, Afdeling bestellingen: orders@lup.nl
Strijd! Polemiek en conflict in de Nederlandse letteren. Onder red. van Suzanne Fagel, Eep Francken en Rick Honings. Leiden: LUP, 2012. 240 pagina’s. ISBN: 9789087281687. Prijs 39,95 euro.

Aankondiging: Lezen & cetera

7 december 2012

Maandelijkse literaire live talkshow waarin Pieter Steinz, directeur van het Nederlands Letterenfonds, drie schrijvers en/of vertalers interviewt over hun recent verschenen boeken. Tijd: 17.00-18.30. Locatie: Spui25 in Amsterdam.
Op vrijdag 7 december zal Pieter Steinz in gesprek gaan met Christiaan Weijts, Saskia Goldschmidt en Peter Delpeut over hun nieuwe romans Euforie (De Arbeiderspers), De hormoonfabriek (Cossee) en Kruisverhoor (Atlas Contact).

Lees verder >>

Aankondiging: Over grenzen

Het tweejaarlijkse Cross-Over congres benadert de letterkundige neerlandistiek vanuit een transhistorisch en interdisciplinair perspectief. Dit jaar gaat het congres “Over Grenzen” en willen we de deelnemers van Cross-Over uitdagen om vragen te stellen bij de verschillende grenzen waarmee zij tijdens hun onderzoek worden geconfronteerd.

Blandijnberg 2, 9000 Gent, België

Vrijdag 8 februari 2013
Aanmelding (kosteloos) voor 15 januari via crossover2013@ugent.be

Meer informatie: www.crossover2013.ugent.be

Ravenstein Seminar 2013 over ‘lifewriting’

Sprekers bekend 
& aanmelding geopend

Waar: Universiteit van Tilburg
Wanneer: 10 en 11 januari 2013
Voor wie: PhD’s en researchmasterstudenten
Deelname: gratis, aanmelden via osl-fgw@uva.nl
Op 10 en 11 januari 2013 vindt het jaarlijkse Ravenstein Seminar plaats aan de Universiteit van Tilburg. Tijdens dit tweedaagse congres staat onder het thema ‘Writing Lives, Writing Novels, Writing Continents’ de term lifewritingcentraal.
Lees verder >>

Subsidie voor onderzoek naar middeleeuwse verhalen in overgang van handschrift naar druk



Met een subsidie van NWO en het Vlaamse Fonds Wetenschappelijk Onderzoek (FWO) gaan neerlandici/mediëvisten dr. Bart Besamusca (Universiteit Utrecht) en prof. dr. Frank Willaert (Universiteit Antwerpen) een nieuw project leiden getiteld ‘The changing face of medieval Dutch narrative literature in the early period of print (1477-c. 1540)’.

Daarin onderzoeken ze samen met twee postdocs 35 verhalende teksten die de schakel vormen tussen middeleeuwse verhalen die door kopiisten afgeschreven werden en vroegmoderne romans die vanaf het midden van de 16e eeuw gedrukt werden. De cruciale overgang van handschrift naar druk heeft deze teksten diepgaand beïnvloed.

Dit project is één van de drie gehonoreerde voorstellen in de tweede ronde van het subsidieprogramma dat FWO en NWO opgezet hebben om de samenwerking tussen Vlaanderen en Nederland op het terrein van de geesteswetenschappen te bevorderen. Het driejarige project wordt uitgevoerd aan de universiteiten van Utrecht en Antwerpen.

Bron: Universiteit Utrecht

Lezing Meeschrijven aan het laatste hoofdstuk’ – literatuur en de euthanasiediscussie’

Op dinsdag 18 december houdt Wouter Schrover (opl. Nederlands, VU) in Spui 25 in Amsterdam een lunchlezing getiteld ‘Meeschrijven aan het laatste hoofdstuk’ – literatuur en de euthanasiediscussie. 

Het debat over euthanasie en hulp bij zelfdoding is genoegzaam bekend uit kranten en tijdschriften, van televisie en radio. Levensbeëindiging speelt echter ook steeds vaker een rol in de kunsten, waaronder de literatuur. Zodoende hebben literaire werken de potentie om bij te dragen aan publieke debatten en meningsvorming over dit belangrijke en heikele thema.

Nieuw Algemeen Letterkundig Lexicon in DBNL


Op 29 november 2012 is op de Dag van het Literatuuronderwijs in Rotterdam door de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) het Algemeen Letterkundig Lexicongepresenteerd. Het lexicon verklaart meer dan 4000 termen het gebied van de letteren en bestrijkt een breed scala aan onderwerpen: onder meer stromingen, periodes en genres,  maar bijvoorbeeld ook  retorica, stilistiek, ‘populaire’ literatuur, de versleer en verteltheorie, teksteditie, boekwetenschap en zelfs raakvlakken met andere kunstvormen zoals de muziek komen aan bod. Het lexicon bevat niet alleen definities van specifieke concepten uit de academische literatuurwetenschap maar ook van schijnbaar eenvoudige termen als ‘gedicht’, ‘roman’ of ‘rijm’.
Lees verder >>

Kletskoppen van Harry Mulisch

64+1 is een aardige nieuwe verzameling voetnoten bij De ontdekking van de hemel door de schaker en schrijver Jan Timman. De opmerkingen gaan over van alles en nog wat: de gebroeders Karamazov, de personen Harry Mulisch en Jan Hein Donner, de vraag hoeveel mensen hun kinderen tegenwoordig nog Quinten noemen, en zo verder.

Het is niet Timmans bedoeling om een geheel nieuwe kijk op het boek te geven, hij fladdert een beetje van het ene naar het andere detail. Zelfs de titel (64+1) suggereert meer structuur dan er in dit boek zit. Ja, het telt 65 hoofdstukjes, zoals De ontdekking ook 65 hoofdstukken had, terwijl Mulisch het boek voltooide rond zijn 65e verjaardag. En ja, een schaakbord heeft 64 velden. Maar een belangwekkend verband tussen die getallen – althans belangwekkender dan 65=64+1 – toont Timman niet aan. Het blijft een getallenspelletje.

Nu houd ik heel erg van voetnoten, deze blogpost wil weer een voetnoot zijn bij een voetnoot van Timman; wanneer iemand er hieronder weer commentaar op schrijft, dan is dat weer een voetnoot bij mijn voetnoot op die voetnoot.

Lees verder >>

Conflict en polemiek in de Nederlandse Letteren

Klein symposium bij het afscheid van Jaap Goedegebuure 
als hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit Leiden 

Datum:  Vrijdag 14 december 2012
Locatie:  Universiteitsbibliotheek Leiden,Grote Vergaderzaal, Witte Singel 27, Leiden
 
Tijd:  13.00-15.00 uur
Aansluitend:  16.00: Afscheidscollege  Jaap Goedegebuure: Het pernicieuze slot. Academiegebouw, Rapenburg 73, Leiden   (op loopafstand van de UB)
 
Lees verder >>

Postacademische cursus Recente Nederlandse en Vlaamse letterkunde

In het voorjaar van 2013 organiseert de Opleiding Nederlandse Taal en Cultuur van de Radboud Universiteit Nijmegen wederom in samenwerking met de kring Nederlands van de alumnivereniging Vrienden van de Radboud een postacademische cursus Recente Nederlandseen Vlaamse letterkunde. De cursus is bedoeld voor Neerlandici, leraren Nederlands en andere belangstellenden.

Het programma bestaat uit acht bijeenkomsten, op woensdagavonden in de periode van 6 februari tot en met 24 april.

Lees verder >>

Nieuw boek: Bommel en bijbel

Verschenen: Klaas Driebergen, Bommel en Bijbel. Bijbel en christendom in de verhalen van
Marten Toonder. Aspekt, Soesterberg 2012.

Marten Toonder portretteerde in zijn verhalen over Olivier B. Bommel en Tom Poes met een
grote knipoog de Nederlandse samenleving. Het is daarom niet verbazend dat hij zich daarin
ook bezig heeft gehouden met het calvinisme, dat immers als een belangrijk bestanddeel
van de Nederlandse volksaard wordt gezien. Op een fraaie manier verbeeldde hij dit
bijvoorbeeld in de Zwarte Zwadderneel. Deze boeteprediker tegen hovaardij en winderigheid
bedient zich van een prachtige variant op de ‘tale Kanaäns’. Want Toonder was ook een
liefhebber van archaïsch woordgebruik, dat hij in het bijzonder aantrof in de taal van de oude
Statenbijbel.

Lees verder >>

Bilderdijk en Multatuli uitlachen

Door Marc van Oostendorp

Wat was ik gisteren blij dat ik Bilderdijk niet was, of Multatuli. Beide schrijvers hebben een vereniging van bewonderaars en die kwamen bij elkaar in de Roode Bioscoop in Amsterdam. Wat moeten ze allebei gegruwd hebben toen ze uit hun christelijke of atheïstische hemel omlaag keken. Eigenlijk werden ze allebei door de leden van hun ‘eigen’ genootschap vooral uitgelachen.

De middag was georganiseerd door het Multatuli-genootschap en begon nog serieus, met een inleiding van de jonge Leidse neerlandicus Rick Honings over beide schrijvers en vooral de negatieve bespreking van die Multatuli schreef over een toneelstuk van Bilderdijk, Floris V.

Lees verder >>