Categorie: letterkunde

Oudste bewaard gebleven druk van Valentijn ende Oursson [Sint Petersburg, SSSPL: 6.10.3.3] online

Door Willem Kuiper

Sint Petersburg, SSSPL: 6.10.3.3

Eind vorig jaar heb ik een e-mail gestuurd naar de Russische Staatsbibliotheek in Sint Petersburg, waar dit boek bewaard wordt, en aan de conservator gevraagd of men zo goed zou willen zijn dit unieke exemplaar van deze laat-middeleeuwse best- en longseller online te zetten, zodat de hij opgenomen kan worden in de Lijst van gedigitaliseerde Middelnederlandse handschriften en drukken in binnen- en buitenlandse bibliotheken. Al weer een jaar of wat geleden kwam ik min of meer bij toeval deze druk op het spoor en vond ik Menno Anbeek, die zijn master-scriptie over deze twee legendarische gebroeders schreef, bereid om in mijn plaats naar Sint Petersburg te reizen en daar dit boek in handen en in ogenschouw te nemen, alsook digitale opnamen te bestellen, zodat ik een editie van deze roman kon bezorgen.

Lees verder >>

De corona van de negentiende eeuw: cholera

Zo veranderden choleraslachtoffersi n korte tijd

Door Marita Matijsen

Wie zijt ge, die heel de aard’ met siddering vervult?
Gij, die, in duisternis en nevelen gehuld,
Niets dan verderving aâmt? Een vloekharpij, de kolken
Des afgronds uitgebraakt, om land op land te ontvolken?

Uit J.J. Goeverneurs gedicht ‘De cholera’ uit 1832, de tijd van de eerste cholera-epidemie in Nederland, blijkt hoe bang men was voor de onbekende en onverklaarbare ziekte. Een arts uit Utrecht beschreef wat hem overkwam in 1832. Hij werd bij een vijfjarig meisje geroepen, dat duidelijk de tekenen vertoonde die in de kranten beschreven waren voor cholera. Ze lag in een kruiwagen in een koud achterhuisje. Talloze buren waren uitgelopen omde vreemde ziekte te bekijken. Op aandrang van de dokter trokken de toeschouwers zich terug, want hij wist van het besmettingsgevaar. Een man van zestig was niet te bewegen weg te gaan en bleef hoofdschuddend naar het kindje kijken. De dokter haalde de moeder over om het kind naar het nieuw ingerichte cholerahospitaal te brengen. Het lijdertje huilde luidkeels met de eigenaardige hese cholerastem en smeekte om bij haar moeder te mogen blijven. De oude man raakte hierdoor nog meer van streek. Het kind was nog niet weggevoerd, of de dokter zag dat de meelevende toeschouwer de ziekte ook had. Binnen een uur veranderde hij totaal van uiterlijk. Tien uur later was hij dood. Het kindje overleed ook.

Lees verder >>

J.W.P. [v.] D[AM] (?): To the East-India Company

Nederlandse sonnetten voor de Engelssprekende wereld (3)

Door Cornelis W. Schoneveld

? J.W.P. [v.] D[AM] (1621-1706)   

You, wealthy Folk, with cinnamons and ointments healing, 
Pearls, precious stones, and other valuables in clove,
Spread through the East, do prove the power you love,
Warehouses stacking to the full, by your wide dealing:

Now does the Briton false, intent on robbing, stealing,
Make a demand, which rightly you denied, by which he strove
To dress his naked Majesty with all your treasure trove,
So as to be th’ Ocean’s Master-in-command in feeling.

If you concede his thrift, his thirst for gold, right now,
Though still a calf, next year he’ll claim to be the cow; 
Then who can stop the wish of empty entrails wailing?

Give rather ships, crew, arms, and shot, for him to indulge.
The famished Beast will then, while soon the sails will bulge,
Fill up his famished paunch till, bursting, it’s derailing.

Lees verder >>

Özcan Akyol heeft geen flauw benul

Door Luck van Leeuwen

In zijn essay Generaal zonder leger doet Özcan Akyol het thema van de Boekenweek eer aan. Met een ferme knuppel in het hoenderhok geeft Eus praktisch iedereen in het hedendaagse literaire veld ervan langs: de ‘linkse’ schrijversclub rondom uitgeverij Das Mag, de op de succesvolle Lucinda Riley neerkijkende boekhandelaren en de steeds naar elkaar verwijzende literair recensenten van de landelijke dagbladen. Ook de academische studie van het Nederlands krijgt het zwaar te verduren, omdat zij geen werkelijke inhoud omvat. Eus slaat met zijn ideeën over het vak de plank volledig mis. De academische neerlandistiek is namelijk grensverleggend, intermediaal en vooral ambitieus. 

Lees verder >>

De keerzijde van de medaille

Wonen in gedichten (4)

Door Judit Gera
Deze analyse is bestemd voor gevorderde studenten
en hoort bij de categorie Woord en beeld,

In de serie Wonen in gedichten bespreekt Judit Gera, hoogleraar in Boedapest, gedichten uit de Nederlandstalige literatuur, ten behoeve van het onderwijs in de Neerlandistiek extra muros. (buiten het taalgebied. Vandaag: ‘Een kind als dit’, van Hans Tentije (1944) .

Lees verder >>

Proza is geen poëzie

Door Marc van Oostendorp

“Horen wij, Monsieur, niet zorgvuldig alexandrijnen te vermijden als we proza schrijven?” vraagt een personage in Sartres roman Walging. Hij drukt daarmee een eigenaardig principe uit dat al duizenden jaren een rol lijkt te spelen in het literaire proza: dat een prozaschrijver nadrukkelijk probeert om géén poëtische middelen in te zetten. Goed proza heeft misschien een ritme, maar geen metrum.

Lees verder >>

Waarom wil iemand dit lezen?

Door Marc van Oostendorp

Een van de dingen die mij weer opvielen tijdens de neerlandistiekdagen: hoe wanhopig sommige moderne letterkundigen zijn over het beeld dat er van hun vak heerst. De gemiddelde schrijver háát de literatuurwetenschap. Ik geloof eigenlijk dat er weinig andere vakgebieden zijn waar het onderwerp van studie zo’n irrationele en zo openlijk beleden afkeer heeft van de wetenschap. Er zijn natuurlijk ook allerlei intellectuelen die op niets af de taalwetenschap haten, maar als taalkundige hoef je niet per se te richten op het taalgebruik van mensen die menen dat het een schande is dat taalkundigen ‘ik geef hun een boek’ zomaar goedkeuren.

Je kunt het allemaal vrij eenvoudig demonstreren aan de hand van het boekenweekessay Generaal zonder leger van Özcan Akyol.

Lees verder >>

Ik hartje boekhandelaren

Door Jos Joosten

Het Boekenweekessay van Özcan Akyol moet ik nog steeds lezen. Hoewel ‘moet’? Ik vraag me af of het eigenlijk nog nodig is: stilaan is in interviews, beschouwingen, recensies een veelvoud aan woorden aan Akyols boekje gewijd dan zijn tekst zelf telt. En je weet het intussen ook wel zo’n beetje, tot en met de grapjes. De eerste keer (bij DWDD) dat ik ‘Vroeger hadden schrijvers een oorlogstrauma, nu hebben ze allemaal lactose-intolerantie’ hoorde, dacht ik nog van harte hahahahaha! Met de weekendkranten op schoot, vroeg ik me steeds vaker af wanneer dat lactoseintolerantiegrapje weer zou komen.

Lees verder >>

Uitnodiging lezingenmiddag maart 2020

Op vrijdag 13 maart 2020 organiseert de Werkgroep Indisch-Nederlandse Letterkunde weer een lezingenmiddag.

Programma

14.00 ​Opening
14.10​ Marijke Denger, Een imperium (be)schrijven. Literatuur en koloniale identiteit in British Malaya en Nederlands-Indië, circa 1780-1930
14.35 ​Luc Renders, Batavia, ook een Belgische aangelegenheid 
15.00​ Nick Tomberge, Elckerlycs reis naar de Oost. Een Indische tournee
15.30 ​Pauze
16.00 ​Floor Naber, Sociale mobiliteit in de Indische roman
16.30 ​Coen van ’t Veer, De kolonie op drift. De representatie en constructie van koloniale identiteit in fictie over de zeereis tussen Nederland en Indië (1850-1940)
17.00​ Sluiting

Let op: afwijkende locatie

Universiteit Leiden, P.J. Veth-gebouw, Nonnensteeg 1-3, 2311 VJ Leiden, zaal 1.01
De toegang is gratis. Alle belangstellenden zijn van harte welkom.

Bouwval

Kellendonk leeft (2)

Door Jos Joosten

Dertig jaar na het overlijden van Frans Kellendonk staan we in Nijmegen dit voorjaar stil bij bij zijn werk in een reeks voordrachten in Bibliotheek Mariënburg.

Na een mooie inleidende en goedbezochte lezing van Peter Altena, over schaamte en ironie bij Frans Kellendonk, twee weken geleden, is het vanavond de beurt aan Willem Claassen, schrijfcoach, columnist en auteur. Hij zal spreken over Kellendonks debuut Bouwval, onder de titel ‘Kellendonk en de onthechting’.

Lees verder >>

12 maart 2020, Amsterdam: Lyrisch Activisme: Nederlandstalige poëzie en politieke strijd sinds 1848

Donderdag, 12 maart 2020, aanvang 19u30
Perdu, Kloveniersburgwal 86, 1012 CZ Amsterdam

Entree = 5 euro (ter plaatse te betalen) – registratie is niet nodig
Met optredens van Maartje Smits en Nico van Apeldoorn (poëzie)
Bram Ieven spreekt over Henriette Roland Holst en Fyke Goorden & Tommy van Avermaete over J.F. Vogelaar

Lees verder >>

In memoriam Eddy Grootes (1936-2020)

Door Peter Altena

Onlangs overleed Eddy Grootes, emeritus hoogleraar Historische Nederlandse Letterkunde, na een welbesteed en geleerd leven. De laatste jaren van zijn leven was een stok nooit ver weg – blijkbaar was hij moeilijk ter been  – en onwillekeurig moest ik denken aan het gedicht dat Vondel wijdde aan Oldenbarnevelt, het Stockske. Er waren grote verschillen tussen beide stokafhankelijken, maar toch ook enkele overeenkomsten: voor de goede verstaander is het niet nodig om de vergelijking uit te werken.

Lees verder >>

Een goudmijn in de Kunstberg

Door Ton Harmsen

Het is de droom van iedere onderzoeker: spectaculair materiaal vinden dat nog door niemand bekeken is. Wat de zeventiende-eeuwse Nederlandse letterkunde aangaat is dat niet eens zo moeilijk, maar als je een hele stapel toneelstukken vindt die nergens beschreven zijn is dat toch een groot feest.

Onlangs verscheen in de Koninklijke Bibliotheek Brussel, op de Kunstberg, de jongste aflevering van In monte artium. Dat tijdschrift, een schat aan artikelen over het rijke bezit van de Bibliothèque Royale de Bruxelles, is te koop bij Uitgeverij Brepols en in de winkel van de KBB, en bovendien stelt Brepols het via het internet in pdf-vorm aan iedereen kosteloos beschikbaar. Het veelzijdige jongste nummer staat vol met lezenswaardige artikelen; Michiel Verweij bespreekt vijftiende-eeuwse privécollecties die in de KB-Brussel terecht zijn gekomen, vanuit de vraag of zij nog laat-middeleeuws of reeds vroeg-humanistisch zijn. Voor neerlandici bijzonder relevant is de beschouwing van Johanna Ferket en Bram Caers over de toneelmanuscripten in de KB-Brussel. Ferket (Universiteit Antwerpen) is specialist op het gebied van toneelliteratuur, zij publiceerde onder andere over maatschappijkritiek in zeventiende-eeuwse kluchten. Caers (Universiteit Leiden) is codicoloog, hij doet onderzoek naar zestiende-eeuwse manuscripten over politieke gebeurtenissen.

Lees verder >>

Nieuw licht op Harry Mulisch’ schrijverschap in bundel studenten Redacteur/editor

Door Everdien Rietstap

‘Wat ik maak, dat ben ik’, zei Harry Mulisch eens. ‘Maken’ was voor hem een breed begrip: ook bij de rest van het uitgeefproces was de schrijver nauw betrokken. Zo redigeerde Mulisch steevast zijn eigen teksten, ontwierp soms zijn eigen omslagen en overlegde intensief met zijn redacteur over de flaptekst. Tien jaar na zijn dood brengen de auteurs in de bundel ‘Wat ik maak, dat ben ik’ de creatie van elf van zijn werken tot leven. Zij hebben hiervoor dankbaar gebruikgemaakt van het archiefmateriaal uit Mulisch’ literaire nalatenschap dat in het bezit is van het Literatuurmuseum en voor dit onderzoek tijdelijk werd ondergebracht in het Allard Pierson. 

Lees verder >>

Ik was een avondje sonnetten uit de DBNL vissen

Door Marc van Oostendorp

Het feit dat de DBNL nu eindelijk een paar duizend bestanden uit het publieke domein heeft geopenbaard in het xml-formaat waarin ze deze ook zelf gebruikt – zonder opmaak, maar met een duidelijke structuur – heeft de oude computerprogrammeur in me wakker gemaakt. Eindelijk ben je niet langer afhankelijk van de tamelijk elementaire zoekmachine die de DBNL heeft.

Niet dat ik nu zo’n geweldige programmeur ben; maar met wat eenvoudige handgrepen heb ik toch al wat aardigs gevonden: de meer dan 200 canonieke sonnetten (dat wil zeggen: sonnetten die geschreven zijn volgens het schema abba abba ccd eed). Ze staan hier, met een verwijzing naar de bestanden waar ze uit komen.

Lees verder >>

Befrijing yn ’e Fryske literatuer

3e Dei fan ‘e Fryske Letterkunde

Yn 2020 wurdt betocht dat it 75 jier ferlyn is dat Fryslân befrijd waard. Sadwaande organisearje Tresoar en de Fryske Akademy in kongres oer it tema Befrijing yn ’e Fryske Literatuer. It kongres wurdt op freed 6 novimber 2020 holden by Tresoar yn Ljouwert, de stêd dy’t sûnt dit jier de titel UNESCO City of Literature hat.

Lees verder >>

Prat

Door Jos Joosten

Naar aanleiding van de Kellendonklezing van Arjen van Veelen (of eigenlijk één van de drie die dit jaar uitgesproken werden), ontstond in de Facebookiaanse wandelgangen wat gefilosofeer over de kwestie dat Van Veelen Kellendonk niet gelezen heeft (of beter gezegd: zou hebben). Ook Marc van Oostendorp schrijft in een prikkelende bijdrage onder de titel ‘Echte schrijvers lezen niet’ op ‘neerlandistiek’ dat Van Veelen er in zijn lezing ‘prat op ging dat hij het werk van Kellendonk nooit gelezen had’.

Die waarneming is deels onjuist en deels onwaar, denk ik.

Lees verder >>