Categorie: letterkunde

Gratis poëziemateriaal Van Dale

Mededeling Van Dale

Docenten in het voortgezet onderwijs bieden lesstof graag aan op de manier die het best past bij de klas. Daarbij gebruiken ze vaak bestaande teksten, filmpjes, etc. uit allerlei bronnen. Helaas zijn deze niet altijd toereikend.

Daarom heeft Van Dale lesmateriaal ontwikkeld, waarmee je je lesstof kunt aanvullen. We starten met poëzie. In vijf onderdelen gaan je leerlingen aan de slag met de belangrijkste begrippen, voorbeeldgedichten en oefenstof. En het is léúk: rijmwoorden opzoeken in een Osdorp Posse-songtekst, je eigen gedicht schrijven en nog veel meer!

Word lid van onze FB-groep en download het vandaag nog! (Zodra je verzoek om lid te worden is goedgekeurd, is het materiaal toegankelijk.)

Plaagstootjes en speldenprikken

Door J.L. Dijkhuis

De roman in de negentiende eeuw van Toos Streng, onlangs verschenen bij Verloren, biedt de ene verrassing na de andere. Daardoor is het uitermate onderhoudende lectuur, en dat de lezer zich daarbij niet zelden achter de oren krabt lijkt ingecalculeerd. 

Wie bij de titel De roman in de negentiende eeuw een systematisch overzicht verwacht van de zedekundige tot en met de naturalistische roman, begeleid door instemmend of ontstemd commentaar van contemporaine critici, komt bedrogen uit. Tussen openingshoofdstuk en slotbeschouwing werd een grote verscheidenheid aan artikelen samengebracht, waarin tot dusver niet of onvoldoend belichte onderwerpen uit de negentiende-eeuwse boekgeschiedenis aan de orde komen, zoals de fondssamenstelling van romanuitgevers, aan ‘roman’ verwante genreaanduidingen, de rol van vrouwelijke romanschrijvers. Dat bood de gelegenheid de ‘traditionele literatuurgeschiedschrijving’ te negeren, (p 18) en bij de behandeling van wat in de loop van de eeuw ‘gangbaar en wat denkbaar was’ (p 21) ‘niet ter discussie staande vanzelfsprekendheden’ onbesproken te laten, (p 22) met dien verstande dat deze ‘pas aan de oppervlakte [komen] wanneer ze worden aangevallen’. (p 55) Dat maakt nieuwsgierig. Wat waren die ‘vanzelfsprekendheden’ en hoe, indien toch discutabel, werden ze afgehandeld?  

Lees verder >>

Ogier van Denemerken / Ogier von Dänemark. Digitale editie van een Duits-Nederlandse ridderroman

door Amand Berteloot

Op 1 december 2019 is een nieuwe digitale editie beschikbaar gekomen van Ogier van Denemerken / Ogier von Dänemark, vervaardigd door Amand Berteloot. Dit innovatieve editieproject van een niet-overgeleverde Middelnederlandse Karelroman heeft een al even bijzondere voorgeschiedenis.

Lees verder >>

Luceberts het verbond: een nieuw begin?

Door Peter J.I. Flaton

Foto: Lucebert (1987), Wikipedia CC0

‘”Dit is zo ontzettend vrij, raar, wild, associatief, wat je maar wil(t), als dít mag, dan mag dus alles en dat was precies wat ik nodig had: dat alles mocht”‘, aldus Ilja Leonard Pfeijffers verwoording van de diepe indruk die de eerste kennismaking met de poëzie van Lucebert op hem maakte, in het programma Zomergasten van 23 augustus jl. Dat hij de dichter is die hij is, heeft hij aan Lucebert te danken.

Lees verder >>

Onder het mom Literatuur en carnaval

Door Peter Winkels

Op zoek naar de relatie tussen Vastenavond en de Letteren, vooral in Limburg, heb ik op deze plaats al een paar maal aandacht gevraagd (en gekregen, met uiterst waardevolle suggesties). Inmiddels is er een boek ontstaan, dat we rond de jaarwisseling hopen uit te brengen. Er waren veel interessante en mooi zaken te ontdekken, waarvan ik er hier alvast graag een paar voor het voetlicht breng. 

Lees verder >>

Het problematische bijvoeglijk naamwoord

Door Marc Kregting

1.

Minder dan bij bellettrie doemt bij verzamelbundels de vraag op wat de tekst bindt. Een achterflap biedt altijd uitkomst, maar een ondertitel, zelden van tel bij bellettrie, kan hier al richting geven. Een leuke spanning ontstaat dan in een project van Jan Postma dat hij inleidde en samenstelde: Jongens waren we. De problematische sekse in de literatuur.

Lees verder >>

Lossen en binden

Wonen in gedichten (16)

Door Judith Gera
Dit gedicht is bedoeld voor gevorderde studenten
en hoort in de categorie Geboorte en dood

In de serie Wonen in gedichten bespreekt Judit Gera, hoogleraar in Boedapest, gedichten uit de Nederlandstalige literatuur, ten behoeve van het onderwijs in de Neerlandistiek extra muros (buiten het taalgebied). Vandaag: Ter Wereld van Joke van Leeuwen.

Lees verder >>

Bommeldeskundigen publiceren overzicht tachtig jaar Bommelstudie

Uitgeverij Klaas Driebergen

Ouderkerk aan de Amstel, 11 september 2020 – Sinds deze week ligt de Bommel literatuurgids in de boekhandels. Dit boek biedt een overzicht van de grote hoeveelheid boeken en artikelen die er in een periode van tachtig jaar zijn verschenen over het Bommel-oeuvre van Marten Toonder. Dat de Bommelstrip als de belangrijkste Nederlandse strip van de afgelopen eeuw kan worden beschouwd, wordt wel duidelijk uit dit naslagwerk, dat tegelijk ook een Bommelbloemlezing is.

Lees verder >>

40 jaar Taalunie

Nederlandse Taalunie

Op 9 september 1980, gisteren exact 40 jaar geleden, ondertekenden België en Nederland het Verdrag inzake de Nederlandse Taalunie. In de aanhef van dat verdrag verklaarden de toenmalige vorsten Boudewijn en Beatrix dat ze ervan overtuigd waren “dat de gemeenschappelijke zorg voor de Nederlandse taal de banden tussen de Nederlandstaligen in Hun landen zal versterken”. En dat in Brussel, de stad waar bijna dag op dag 150 jaar eerder de Belgische Omwenteling was uitgebroken, onder meer vanwege de taalpolitiek van Willem I, die in de Vlaamse provincies het Nederlands als officiële taal wilde invoeren. Het kan verkeren.

Lees verder >>

Tweede digitale uitgave Twente Taalbank online

Afbeelding uit de Twentse Taalbank

Op maandag 7 september is, voor iedereen beschikbaar, de tweede digitale uitgave van de Twentse Taalbank online gekomen als PDF-bestand. Dit betreft de volledige transcriptie van het rijmstuk To Hooupe Kallinge Manges den Swarten Meyster Onde sinen Knegt (1672) van Justus Nipetang, met een Engelse vertaling en een inleiding door Chris Canter.

Lees verder >>

Vondel was een Vrouw!

Vondel, Bredero, Hooft: het zijn de grote namen van het vroegmodern theater én het zijn alléén maar mannen! En dat terwijl vrouwelijke auteurs successen vierden in de Amsterdamse schouwburg in de 17e & 18e eeuw, maar wie kent nog de blijspelen van Catharina Questiers of de tragedies van Lucretia van Merken of Juliana de Lannoy? Stuk voor stuk toneelschrijvers die door hun tijdgenoten werden gezien als de nieuwe ‘Vondels’ van het toneel, maar in de 19e eeuw geen plek kregen in de literaire canon. In 2020-2021 stoft Theater Kwast zoveel mogelijk van hun stukken eenmalig af. Acteurs en musici repeteren in één dag een stuk en spelen het vervolgens dezelfde dag met tekst in de hand voor publiek. Om zo al deze vrouwen terug te brengen waar ze horen: op het toneel! 

Lees verder >>

Samespraak – bekendstelling van webblad vir nagraadse studiegroep vir Afrikaans en Nederlands

door Alwyn Roux

Twee maande gelede het ek ’n pleidooi vir die oprig van ’n aanlyn nagraadse studiegroep vir Afrikaans en Nederlands gelewer. Ek is opgewonde om aan te kondig dat die Samespraakwebblad op 1 September geloods is. Remona Voges het die ontwerp van die webblad behartig.

Lees verder >>

Albert Verwey, De Heerscher

Door Spinoza’s lens

Door Peter J.I. Flaton

Aan het slot van mijn bespreking van Alberts Verweys Rijpheid  noteerde ik, dat ‘De weg naar het licht’ met Vondels bekering niet ten einde was. Met Vondels overgang naar de Romana was er immers geen einde gekomen aan de tweeheid of het dualisme waarin God-de-Schepper (de ‘natura naturans’) en zijn schepping (de ‘natura naturata’) naast en tegenover elkaar staan. Waarom het Verwey ging, was Vondels keuze voor de transcendentie, niet om de RK-gestalte ervan. Pas door, met en in het slotgedicht van de reeks van twaalf gloort het visioen van de nieuwe schepping: de transformatie van ‘de waan van de tweeheid’ tot het wezenlijk ene. Re-creatie die het werk zal zijn van ‘De Heerscher’, met hoofdletter inderdaad.

In de slotzin van mijn bespreking opperde ik de mogelijkheid van een spinozistische invalshoek van waaruit dit gedicht is geschreven en (dus) kan worden gelezen.

Lees verder >>

Boekpresentatie ‘In ieder einde schuilt een nieuw begin’

Gerard Haverkort (1942 – 2017) was grafisch vormgever maar stond vooral bekend als tekstschrijver, (radio)presentator, programmamaker en zanger. Hij organiseerde in Almelo vele culturele activiteiten, was juryvoorzitter van de jaarlijkse Willem Wilmink Dichtwedstrijd en zorgde voor uitverkochte zalen met oudejaarsconferences en cabaretvoorstellingen in Bibliotheek Almelo en het Theaterhotel.

Lees verder >>

Heel dikke boeken schrijven voor de eeuwigheid

Over Big Books in Times of Big Data van Inge van de Ven

Kaartje uit het kaartsysteem van J.J. Voskuil op het Meertens Instituut
(foto: Marc van Oostendorp)

Door Marc van Oostendorp

“Ooit was het genoeg om The Sound and the Fury of The Sun Also Rises te schrijven”, noteert de Amerikaanse schrijver Jonathan Franzen in zijn roman Purity, “Maar nu draaide het allemaal om grootte. Dikte, lengte.”

Franzen raakte aan een trend die je wereldwijd de afgelopen decennia inderdaad ziet: de trend van het schrijven van Heel Dikke Boeken in de literatuur. De Tilburgse letterkundige Inge van de Ven wijdde er een briljante studie aan, Big Books in Times of Big Data.

Lees verder >>

Van zolderkamer tot schouwburgzaal. Receptie en opvoeringspraktijk van Samuel van Hoogstratens Dieryk en Dorothé, of de verlossing van Dordrecht (1666)


Trompe l’oeil van Van Hoogstraten. Op de omslag van het rode boek zijn de woorden ‘Dorothee’ en ‘treurspel’ te lezen. Karlsruhe, Staatliche Kunsthalle

Door Patrick van ’t Hof

Wie wel eens iets over de zeventiende-eeuwse Dordtse schilder-schrijver Samuel van Hoogstraten (1627-1678) gelezen of gehoord heeft, kent misschien zijn gewoonte wel om zijn schildersleerlingen toneelstukken te laten opvoeren op de zolder van zijn atelier. Op die manier konden ze bepaalde schaduwen en lichaamshoudingen bestuderen en zo hun schilderstechnieken ontwikkelen. Toneel zou voor Van Hoogstraten dan ook grotendeels in dienst van de schilderkunst gestaan hebben – zo is in de vakliteratuur althans meerdere malen beweerd. Zijn leerlng en biograaf Arnold Houbraken (1660-1719) beschreef hoe de zolderopvoeringen eraan toegingen. Van Hoogstraten koos zijn beste leerlingen uit, gaf ze een toneelstuk en liet ze voor publiek optreden: 

Lees verder >>

De Grote Verdwijntruc van Ferrante & het delen van de spotlights

Door Inge van de Ven

Goed nieuws voor de fans van Elena Ferrante. De nieuwste, achtste roman van de mysterieuze Italiaanse bestsellerauteur, Het leugenachtige leven van volwassenen, ligt vanaf deze week in de boekwinkels in Nederlandse vertaling. Voor de lancering organiseerde uitgeverij Wereldbibliotheek, die haar romans in Nederland uitgeeft, maandagavond een feestelijk evenement in de mooie nieuwe stadsbieb van Utrecht. Ik mocht deelnemen aan een panel met uitgever Koen van Gunnik en vertaalsters Miriam Bunnik en Mara Schepers; ons gesprek werd gemodereerd door schrijfster Nikki Dekker. Wie zoals altijd schitterde door afwezigheid was Ferrante zelf.

Lees verder >>

Las George Eliot J.J. Cremer?

Rosamond en dokter Lydgate

Door Marita Mathijsen

In acht afleveringen publiceerde George Eliot tussen 1871 en 1872 haar roman Middlemarch. Die maakte furore in Engeland en werd al heel snel in diverse talen vertaald. In Nederland verscheen de vertaling in 1873. Eliots eerdere roman, Adam Bede, had heel veel succes in Nederland, en werd wel zeven maal herdrukt in de negentiende eeuw. Middlemarch bleef steken bij de eerste druk. Het was een omvangrijk boek in vier delen, meer dan 1000 pagina’s en die omvang schrok de recensenten af. Weliswaar tuimelden ze over elkaar heen om deze ‘degelijke lectuur’ te prijzen die wel een ‘romantische vorm’ had, maar ‘zonder tafereelen die de zenuwen doen trillen, zonder hartontroerende gebeurtenissen, ingewikkelde intriges, onnatuurlijke of verrassende ontknoopingen’. Maar vier delen vonden ze gewoon te veel van het goede.

Lees verder >>

Een noot bij Voskuils Afgang (Het Bureau, deel 6)

Foto door Jaerv [bron: Wikimedia Commons]

Door Roland de Bonth

Bijna twee jaar geleden schreef ik voor Neerlandistiek voor de klas de bijdrage Real Men op de Ventoux. Van leesboek naar ‘luisterboek’. Op basis van alle muziekstukken die Bert Wagendorp in zijn roman Ventoux noemde, had ik deze openbare Spotify-afspeellijst gemaakt. Lezers van dat boek kunnen de nummers uit die lijst afspelen wanneer ze bij lezing in de tekst opduiken: ze staan namelijk op volgorde van voorkomen. Het beluisteren van de muziek kan de lezer terugvoeren naar de tijd waarin het boek zich afspeelt of kan de gemoedstoestand van een personage karakteriseren.

Lees verder >>

Ilja Leonard Pfeijffer as a Luxury Immigrant: A European Public Intellectual and The ‘Refugee Crisis’ Again

A Response to Sarah Beeks

Door Ilja Leonard Pfeijffer

Sarah Beeks’ article ‘Ilja Leonard Pfeijffer as a Luxury Immigrant: A European Public Intellectual and The “Refugee Crisis”’, which was published in FKW Zeitschrift für Geschlechterforschung and visuelle Kultur1 and which I read with special interest, could benefit from a few additions. 

Lees verder >>

Zelf over gedichten praten

Door Marc van Oostendorp

Een van de definiërende eigenschappen van poëzie is dat ze meerduidig is. Sterker nog, ‘meerduidige poëzie’ is een pleonasme. Een gedicht dat je meteen begrijpt is waarschijnlijk ‘gewoon een duidelijke, eenduidige boodschap die per ongeluk in een rare vorm gegoten is’.

Dat beweren althans Gerben Faure, Jan de Jong en Bas Jongenelen, allen docent Nederlands aan de Fontys Lerarenopleiding in Tilburg, met grote stelligheid in de inleiding van hun boek Zelf gedichten lezen, een aanstekelijk leerboek voor de analyse van gedichten.

Lees verder >>