Categorie: In memoriam

Katholiek met een knipoog

In memoriam Harry Scholten (1936-1987)

Door Peter van Zonneveld

Gisteren, 18 januari, dacht ik aan de dichter en letterkundige Harry Scholten, die 31 jaar geleden overleed. Hij werd niet ouder dan vijftig. Ik heb veertig jaar bij de Leidse universiteit gewerkt, en had niet te klagen over aardige collega’s, maar hij was misschien wel de aardigste. Bescheiden, verlegen, hartelijk en buitengewoon geestig. Zo bescheiden, dat ik niet eens een goede foto van hem kan vinden (wie wel?). Hij kwam uit een katholiek milieu, en zijn werk getuigt daarvan:

(de eigentijdse katholiek)

savonds voor ik slapen ga
kijken mij twee engeltjes na

service van de dealer.

In 1978 promoveerde hij op een proefschrift, getiteld: ‘Aspecten van het tijdschrift De Gemeenschap.’ Aan de bestudering van dit katholieke orgaan had hij jarenlang gewerkt. Hij vertelde me eens hoe ongemakkelijk hij het vond wanneer een bekende hem vanaf de overkant van de straat luidkeels begroette met ’Ha Harry, hoe gaat het met De Gemeenschap?’ Die promotie zal ik niet snel vergeten, vanwege twee dingen. Lees verder >>

Afscheid Miep Diekmann

Door Mathijs Kamphoff

Redactionele notitie [Aart G. Broek] / Op zaterdag 15 juli 2017 namen familie, vrienden, collega’s en lezers afscheid van Maria Hendrika Jozina (Miep) Diekmann (26 januari 1925 – 9 juli 2017) in het crematorium Haagse Duinen. Bij die gelegenheid sprak haar oudste zoon Matthijs een opmerkelijke rede uit. Pijnlijk genoeg moest de familie op 15 december 2017 afscheid nemen van Matthijs (11 februari 1949 – 10 december 2017).

Als een goede zoon van mijn moeder, kan ik het niet nalaten om zo af en toe iets schokkends in de groep te gooien. Miep kon dat uitstekend – ze had het gecultiveerd – maar het zat ook in haar genen. En dus ben ik al een leven lang bezig om de kracht van dat ene gen een beetje te leren temperen. Maar soms moet het er toch even uit.  Zou je mij bijvoorbeeld vragen of ik vandaag verdrietig ben, dan zou ik antwoorden: ‘Nee, ik ben niet verdrietig! ’ Wel heel emotioneel, maar ‘verdriet’ is niet het goede woord daarvoor. En, nóg schokkender: misschien voel ik, ergens diep in mijn hart, wel iets van blijheid.

Ja, blijheid – want de wereld waarheen Mieps geest nu is vertrokken, is een wereld  waar zij bevrijd zal zijn. Bevrijd, niet alleen van het versleten en geschonden lichaam waarin zij de laatste maanden van dit leven doorbracht. Maar bevrijd ook van haar zelfgekozen noodzaak om ‘Miep Diekmann’ te zijn. Lees verder >>

Bevlogen drukker in de marge

In memoriam Kees Thomassen (1950-2015)

Door Peter van Zonneveld

Vandaag is het twee jaar geleden dat Kees Thomassen overleed. Hij was conservator na-middeleeuwse handschriften van de Koninklijke Bibliotheek, bevlogen drukker in de marge en een bijzonder aimabel mens. Kees was de eerste student die veertig jaar geleden, in 1977, bij mij afstudeerde. We waren vrijwel leeftijdgenoten en onze liefde voor de negentiende eeuw was de basis voor een langdurige vriendschap. Het contact was weliswaar niet erg intensief, maar wel altijd hartelijk. Steeds was het fijn hem te ontmoeten, al liet de communicatie soms te wensen over (hij was zo mogelijk nog dover dan ik).

Ik zie hem nog bij mij thuis in Amsterdam aan tafel zitten, voor de bespreking van zijn doctoraalscriptie. Die ging over twee negentiende-eeuwse tijdschriften, De Vriend des Vaderlands en De Muzen. Daar wist hij alles van. Ik heb het nooit geprobeerd, maar je kon hem daar midden in de nacht voor wakker maken. Vanuit mijn huis in Amsterdam moest hij snel terug naar Leiden, om een laatste tentamen te doen bij Professor Gomperts. In Sloterdijk stapte hij op de trein. Groot was zijn verbazing, toen hij opeens de duinen zag opdoemen. Hij was abusievelijk in de trein naar Zandvoort gestapt. Dat was schrikken, maar het is allemaal nog goed gekomen. Lees verder >>

Maarten van den Toorn 4 januari 1929 – 23 november 2017

door Maarten Klein

51 jaar geleden, 19 jaar oud, begon ik in Utrecht, bij het Instituut De Vooys, Emmalaan 29, aan de studie Nederlands. Direct voelde ik in de gangen van dat statige pand een bijzondere sfeer, een magische sfeer van wetenschap die gecreëerd werd door de fantastische docenten die er toen waren: Gerritsen, Sötemann, Van den Berg, Koelmans, Vermeer en Van den Toorn. De neerlandistiek, zo voelde ik in de bibliotheek en collegezalen, was een bijna heilige wetenschap, je was een bevoorrecht student als je in de Nederlandse taal- en letterkunde ingewijd mocht worden.

Lees verder >>

Overleden: M.C. van den Toorn (4 januari 1929 – 23 november 2017)

Door Marc van Oostendorp

Ons bereikt het bericht dat de taalkundige M.C. (Maarten) van den Toorn afgelopen donderdag in zijn woonplaats Nijmegen overleden is.

Van den Toorn studeerde Nederlands in Leiden en was daarna jarenlang verbonden aan het Instituut De Vooys van de Universiteit Utrecht. In 1974 werd hij benoemd als hoogleraar Nederlandse Taalkunde aan de toenmalige Katholieke Universiteit Nijmegen. Hij publiceerde onder andere een veel bestudeerde Nederlandse Grammatica (Prisma, 1973), een leerboek over de Nederlandse taalkunde en een studie over de taal van het nationaal-socialisme. Ook stond hij aan de basis van de Algemene Nederlandse Spraakkunst.

Van den Toorn was een neerlandicus van de oude stempel, die het vak nog in zijn geheel had kunnen overzien voor het gaandeweg specialistischer werd. Hij bleef zijn hele leven ook belangstelling houden voor de letterkunde en hij hechtte er ook aan zich helder uit te drukken. Tegelijkertijd was hij sceptisch over het bestaan van dat vak: zijn afscheidscollege was getiteld De eenheid van de neerlandistiek, en hoewel Van den Toorn betwistte dat er ooit zo’n eenheid was geweest, pleitte hij wel voor meer streven naar gezamelijkheid.

Bovenal was Van den Toorn zelf natuurlijk een taalkundige, die zijn vak goed bijhield, en die ook op de hoogte was van moderne ontwikkelingen, zoals de Chomskyaanse taalwetenschap. Bekend is zijn artikel over ‘De methode Paardekooper‘, waarin hij de bekende grammaticus respectvol bekritiseerde vanwege diens gebrek aan theoretisch kader. Tegelijkertijd was Van den Toorn in zijn eigen werk toch ook vooral een eclecticus die het moest hebben van goede inzichten, los van strakke theoretische kaders.

Bij dit alles was Van den Toorn een zeer beminnelijk mens die tot deze week geïnteresseerd bleef in het vak; ook in de jonge mensen die erin werkzaam waren.

Vijfentwintig jaar geleden schreef Van den Toorn een aardig autobiografisch essay voor Neerlandica extra muros.

In memoriam Ben Peperkamp (21 april 1959 – 18 november 2017)

Door Johan Koppenol, Anne-Fleur van der Meer en Nelleke Moser (Literatuur en Samenleving, Vrije Universiteit)

Op 18 november 2017 overleed in het VUmc, aan de gevolgen van een longembolie, prof.dr. Ben Peperkamp, onze hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Vrije Universiteit. Wij zijn onthutst en verslagen door dit plotselinge verlies.

Ben werd geboren in Den Haag op 21 april 1959, maar hij groeide op in katholiek Brabant. Als jongetje mocht hij regelmatig zijn school verzuimen om misdienaar te zijn, omdat hij zo mooi vroom kon kijken – hij vertelde graag over de rijksdaalders die hem dat opleverde. Ben ging Nederlandse Taal en Letterkunde en Algemene Literatuurwetenschap studeren  in Utrecht. Na zijn afstuderen in 1987 begon hij daar aan een promotietraject en ook na het voltooien zijn dissertatie, bleef hij werkzaam aan de Universiteit Utrecht als docent, hoofddocent en senior onderzoeker.

In 2007 werd hij hoogleraar aan de VU. Ben begon zijn VU-loopbaan aan een traditionele opleiding Nederlandse taal en cultuur. Een aantal jaren na zijn aanstelling besloot de Faculteit Letteren  van de Vrije Universiteit te kiezen voor een model van brede bacheloropleidingen. Het werd een ingrijpende operatie, waarbij oude opleidingen verdwenen en samengevoegd werden in nieuwe constellaties. Zo ontstond in 2013 de opleiding Literatuur en Samenleving / Literature and Society. Het was Ben die met een enorme denk- en daadkracht de kar trok om de vereiste omslag mogelijk te maken. De website van de nieuwe opleiding is prachtig en terecht was Ben daar heel trots op: het is voor een belangrijk deel zijn werk. Lees verder >>

In memoriam voor Johan Taeldeman (23.12.1943 – 31.10.2017).

Mens van goede wil, schatbewaarder van de Nederlandse taal

Door Georges de Schutter en Frans Hinskens

Johan Taeldeman werd geboren in het kerkdorpje Kleit, aan de oostelijke kant van de provinciegrens tussen West- en Oost-Vlaanderen. Zijn vader was arbeider in een plaatselijk bedrijf, zijn moeder huisvrouw zoals het in die tijd betaamde. Hij had een broer en een zuster.

Zijn vader was actief voor het Algemeen Christelijk Vakverbond, een Belgische christelijke vakvereniging, maar Johan heeft de keuze voor de katholieke zuil al heel vroeg verworpen, en heeft het engagement van zijn vader vertaald naar wat hij als het enige deugdelijke alternatief zag. Johan Taeldeman is zijn hele leven socialist geweest. Die overtuiging heeft hij ook aan zijn drie kinderen doorgegeven en de grootste genoegdoening van zijn laatste, moeilijke jaren was de benoeming van zijn jongste, de sociaaldemocraat Sven Taeldeman, als schepen (wethouder) van o.a. milieuzaken in Gent. Groot was Johan Taeldemans engagement voor de cultuur van de volksmens van het Oost-Vlaamse platteland en voor zijn taal. Johan is verrassend vroeg uit zijn geboortedorp weggegaan: op z’n twaalfde werd hij op internaat gestuurd naar Eeklo. Dat was wel nog het Meetjesland waar ook Kleit toe behoort, maar als half stedelijk centrum was het anders en veel minder intiem dan Kleit. En daarna kwam de Gentse periode, eerst nog wat halfslachtig, toen hij in zijn studieperiode buiten de lessen weer thuis verbleef, daarna helemaal. Johan heeft daarna in Landegem verbleven, kort in Gent zelf, in Landskouter en uiteindelijk in Balegem. Wie Oost-Vlaanderen kent, ziet een lijn van het noordwesten naar het centrale zuiden, steeds verder van zijn geboortedorp vandaan. Johan Taeldeman heeft dus niet lang in Kleit gewoond; maar de relatie tussen hem en zijn geboorteplaats is er niet minder hecht door, want Kleit en zijn bewoners en niet te vergeten zijn taal hadden bezit genomen van zijn geest. Zij waren in Johan Taeldeman gaan wonen, en ze zijn daar tot zijn dood gebleven. Lees verder >>

Overlijden van Johan Taeldeman

Door Jacques Van Keymeulen

Foto: Miet Ooms

Het is met grote verslagenheid dat ik hier in Kaapstad het onverwachte overlijden van Johan Taeldeman heb vernomen. Ik heb hier aan de studenten van de Universiteit van Weskaapland uitgelegd hoe men dialectologisch veldonderzoek kan doen – iets waar Taeldeman uitermate beslagen in was. De Zuid-Afrikaanse professoren (meer bepaald Wium van Zyl) hebben mij verzekerd dat Johan ook aan de basis ligt van de hernieuwde contacten tussen Zuid-Afrika en de Letterenfaculteit van de Gentse Universiteit na de democratische verkiezingen van 1994.

Er is in de late jaren 90 inderdaad een uitwisseling tot stand gekomen met het zgn. ‘Kaapse Forum’, en Taeldeman is waarschijnlijk de eerste Gentse professor geweest die na de apartheidsperiode college heeft gegeven in Kaapstad en de academische banden met Zuid-Afrika nieuw leven heeft ingeblazen. Lees verder >>

In memoriam Johan Taeldeman (1943-2017)

Door Marc van Oostendorp

Ons bereikt het bericht dat vanochtend de Gentse taalkundige prof. dr. Johan Taeldeman is overleden.

Taeldeman studeerde Germaanse filologie aan de Universiteit Gent en zou vrijwel zijn hele werkzame leven aan die universiteit verbonden blijven. Ook was hij lid van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, eveneens in Gent. hij schreef veel over dialectologie en fonologie, en was bijvoorbeeld, met Ton Goeman en Piet van Reenen, verantwoordelijk voor het grootse GTR-project, en was een van de belangrijkste auteurs van de Fonologische Atlas van de Nederlandse Dialecten die hieruit voortkwam. Samen met Frans Hinskens redigeerde hij nog maar enkele jaren geleden een imposant Engelstalig handboek over Nederlandse taalvariatie in Nederland, Vlaanderen en buitengaats. Lees verder >>

In memoriam Peter King (1922-2017)

Door Roel Vismans

Op 3 juli overleed Peter King, 95 jaar oud. Hij was een van de prominentste naoorlogse neerlandici van Groot-Brittannië. Peter was geboren in Wimbledon en diende tijdens de tweede wereldoorlog geruime tijd als verbindingsofficier van de Royal Navy op een Nederlandse onderzeeër, waar hij zijn belangstelling voor de Nederlandse taal, literatuur en cultuur aan overhield. Na de oorlog studeerde hij Nederlands bij Theodoor Weevers aan het Bedford College van de Universiteit van Londen, en in Groningen waar hij zijn toekomstige vrouw, Greeth Leeflang, leerde kennen.

Na zijn MA begon Peter op uurbasis Nederlands te doceren in Cambridge, maar in 1959 kreeg hij een vaste aanstelling als University Lecturer. In die tijd werd hij ook actief in de Anglicaanse kerk, waar hij een lekenambt bekleedde. In 1976 werd hij aangesteld als hoogleraar aan de universiteit van Hull, een havenplaats in Noord-Engeland met een historische band met Nederland en Vlaanderen. Lees verder >>

In memoriam Koen Jaspaert

Door Kris Van den Branden

Koen Jaspaert is in de nacht van donderdag 7 op vrijdag 8 september 2017 in zijn slaap overleden. Hij vocht dapper tegen ALS, de vreselijke ziekte die hem zijn krachten en zijn geliefde taal ontnam.

Koen was een academicus. Zo eentje die zijn laarzen aantrok en vol idealisme het veld instapte. Eentje die al zijn wetenschappelijke wijsheid probeerde te gebruiken om de wereld te verbeteren. Hij zocht in zijn onderzoek, hij wroette diep in zichzelf om waarheden te ontdekken die voor anderen een verschil konden maken. Hij wilde weten hoe mensen taal verwerven, zodat hij kon timmeren aan beter taalonderwijs voor kansarme kleuters, sociaal kwetsbare jongeren en volwassen migranten. Aan de KU Leuven stampte hij het Steunpunt NT2 uit de grond (het staat er nog) en zei duizend keer: onderwijs gaat om emancipatie. Onderwijs moet kansen geven aan mensen die weinig kansen krijgen. Een maatschappij is maar zoveel waard als de zorg die ze geeft aan degenen die het moeilijk hebben. En een academicus waarschijnlijk ook. Lees verder >>

Koen Jaspaert (1956-2017) als Algemeen Secretaris van de Nederlandse Taalunie

Door Elisabeth D’Halleweyn

Koen Jaspaert kende ik enkel van naam toen ik zitting nam in de driekoppig personeelsafvaardiging die in 1998 de beoogde nieuwe algemeen secretaris van de Nederlandse Taalunie moest ‘keuren’. Daar zat hij dan: een imposante man met priemende ogen, zware wenkbrauwen, kort stekelig haar maar wonderlijk zachte stem. ‘En?’ vroegen de collega’s na het gesprek. ‘We krijgen een geweldige nieuwe algemeen secretaris’, antwoordden we met volle overtuiging.

En dat bleek de waarheid.

Koen werd algemeen secretaris vanuit een diep verlangen zijn visie op taalbeleid in werkelijkheid te kunnen omzetten. Lees verder >>

Koen Jaspaert overleden

Ons bereikt het bericht dat afgelopen nacht prof. dr. Koen Jaspaert (1956-2017) na een ziekbed is overleden. Jaspaert was opgeleid in de germanistiek aan de Katholieke Universiteit Leuven en was daarna verbonden aan de universiteiten van Tilburg en Leuven als specialist op het gebied van de sociolinguïstiek, taalonderwijs, minderheidstalen en taalpolitiek.

Van 1990-1998 was hij in Leuven directeur van het Steunpunt Nederlands als tweede taal. Van 1998-2004 werkte hij vervolgens als Algemeen Secretaris bij de Nederlandse Taalunie, waar hij sommige van zijn ideeën over taalbeleid in praktijk kon brengen. Hierna keerde hij terug naar Leuven, waar hij tot zijn dood aan de universiteit verbonden bleef. Binnenkort zal nog een boek van hem en Carolien Frijns verschijnen over het leren van het Nederlands als tweede taal: Taal leren. Van kleuters tot volwassenen

Dit interview uit 2002 geeft meer inzicht in Jaspaerts leven en ideeën.

Jaap de Rooij en de ANS

Door Walter Haeseryn

De geestelijke vader van de ANS, de Algemene Nederlandse Spraakkunst, is niet meer. Dr. Jaap de Rooij is op 24 augustus 2017 overleden (zie het in memoriam door Jan Berns).
Het initiatief voor een uitvoerige grammaticale beschrijving van het hedendaagse Nederlands, die onder meer dienstig moest zijn voor het onderwijs aan anderstaligen, was afkomstig uit de kringen van de buitenlandse neerlandistiek. Als sinds de jaren zestig van de vorige eeuw werd de behoefte aan een dergelijke grammatica met enige regelmaat geëxpliciteerd in resoluties op de driejaarlijkse colloquia van de Internationale Vereniging voor Neerlandistiek (IVN).

De mogelijkheden om tot de gewenste grammatica te komen werden onderzocht in de schoot van het Belgisch-Nederlands Interuniversitair Centrum voor Neerlandistiek, het toenmalige overlegorgaan van de hoogleraren Nederlandse taalkunde. Deze verkenning resulteerde in een opdracht voor voorbereidende werkzaamheden, gesubsidieerd door de Nederlandse Organisatie voor Zuiver-Wetenschappelijk Onderzoek (ZWO) en het Belgisch Fonds voor Kollektief Fundamenteel Onderzoek (FKFO). Met die opdracht werd Jaap de Rooij belast. Die keuze was niet toevallig. Jaap was van 1962 tot 1970 lector Nederlands in Stockholm en Uppsala geweest en was sinds 1970 lid van het IVN-bestuur en wist uit eigen ervaring wat de behoeften en wensen van de docenten in het buitenland waren. Zelf had hij ook samen met zijn Zweedse collega, Ingrid Wikén Bonde, in 1971 een Nederländsk grammatik geschreven. Lees verder >>

In memoriam Dr. Jaap de Rooij 25 oktober 1931 – 24 augustus 2017

Door Jan Berns

Jaap de Rooij, die op 1 juli 1970 de collega van Jan Stroop en mij werd op het Dialectenbureau, had ik al leren kennen in mijn studententijd in Nijmegen, hij was al afgestudeerd, maar nam nog geregeld deel aan de aktiviteiten van het Gilde achter ’t Vercken, de vereniging van Nijmeegse Neerlandici.

Voskuil geeft in Het Bureau (2: 30) een rake typering van hem: ”Hij had een verfijnd, heel nauwkeurig stemgeluid, een rood hoofd met een klein mondje, een snorretje en kortgeknipt rood haar. De ironie in zijn stem herinnerde Maarten elke keer weer aan Beerta, hoewel hij verder geen overeenkomsten zag.” Jaap figureert in de romancyclus al vanaf deel één als Bart de Roode, de neerlandicus die in zijn vakanties op het bureau aan zijn proefschrift werkt. Lees verder >>

In memoriam Willem van den Berg (1934-2017)

Door Peter van Zonneveld

Foto: Familie van den Berg, Rhenen

Gisteren hebben we afscheid moeten nemen van een aimabel mens: Willem van den Berg. Vanaf zijn landhuis, halverwege de helling van de Utrechtse heuvelrug bij Rhenen, volgden we hem, samen met zijn gezin dat hem zo dierbaar was, over de stille weg die naar zijn laatste rustplaats leidde. De paarden in de wei, waar hij aan verknocht was, keken verbaasd naar die stoet van zo’n zestig mensen achter een kist met een vijgentak erop. Het was stralend weer.

Willem van den Berg, emeritus-hoogleraar in de Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam, was in 1934 te Rijswijk geboren. Hij was een boerenzoon en daar schaamde hij zich bepaald niet voor. Hij kon paarden beslaan en mennen, en was daarin zelfs gediplomeerd, hetgeen in ons vak niet gebruikelijk is. Hij was ijzersterk. Zijn jongere broer vertelde me gisteren dat hij twee boerenknechts, die hem een keer belaagden, met één zwaai in de sloot wierp. Lees verder >>

In memoriam Henk Meter (1932-2017)

Door Ton Harmsen

Onlangs bereikte ons het bericht van het overlijden van Jan Hendrik Meter (Gouda 29 februari 1932 – Albano Laziale 3 mei 2017).

Jan Hendrik Meter was emeritus hoogleraar aan de Università degli Studi di Roma La Sapienza, waar hij in 1981 werd benoemd tot hoogleraar Nederlandse taal- en letterkunde. Daarvoor was hij vanaf 1959 werkzaam als lector aan het Istituto Universitario Orientale in Napels, en tegelijkertijd verzorgde hij het onderwijs in het Nederlands aan de universiteit van Perugia. Als redactielid van de AION (Annali dell’Istituto Orientale di Napoli) zorgde hij ervoor dat de sectie Nederlands in dit jaarboek een prominente plaats innam met artikelen en recensies. In Rome gaf hij aan een grote groep studenten college over alle perioden van de Nederlandse letterkunde: veel gaststudenten kwamen naar Nederland om onderzoek te doen naar dichters en schrijvers van de middeleeuwen tot heden. Lees verder >>

In Memoriam Henk Schultink

Door Wim Klooster

Op 7 januari van dit jaar overleed Prof. dr. Henk (Hendrik) Schultink op 92-jarige leeftijd. De eerste keer dat ik hem zag moet zo’n 56, 57 jaar geleden zijn, toen ik de pre-candidaatscolleges van Reichling volgde, en hem dan altijd vooraan in de zaal aantekeningen zag zitten maken. Hij was toen assistent (zoals dat toen heette) van Reichling. In die periode was hij ook medewerker van de Nieuwe Rotterdamsche Courant, een voortzetting van zijn Deens correspondentschap bij diezelfde krant. Zo kon hij betrekkelijk heet van de naald “kritische voorlichting geven uit de werkplaats der taalkunde”.  (Voor de lezer van vandaag geen lichte kost, meende J.J. Heldring in 2005 in in zijn rubriek ‘Dezer dagen’ in NRC Handelsblad, ietwat meewarig. “Ik vraag mij af of de huidige lezer er nog tijd en geduld voor zou hebben.”) Henk Schultinks kronieken werden in 2005 gebundeld uitgegeven onder de titel Van onze taalkundige medewerker, bezorgd door Cecile Portielje en Jan Noordegraaf.

Erg lang kan zijn assistentschap bij Reichling niet geduurd hebben, aangezien Henks plaats kort daarna werd ingenomen door Pieter Seuren, die later bij Henk zou promoveren. Henk had al een aanstelling als docent aan de Rijkuniversiteit Leiden, waar Uhlenbeck in de Algemene Taalwetenschap de scepter zwaaide, en bij wie hij in 1962 promoveerde op De morfologische valentie van het ongelede adjectief in modern Nederlands. Onder taalkundigen, en zeker onder morfologen, kreeg zijn proefschrift grote bekendheid. Ook voor niet-morfologen werd sindsdien groen-groenig-groenerig een overbekende trits. Kort na zijn promotie werd hij datzelfde jaar hoogleraar Algemene Taalwetenschap aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Lees verder >>

Henk Schultink en Anne Frank. Uit een vooroorlogs verleden

Door Jan Noordegraaf

Op 7 januari j.l. overleed de Utrechtse emeritus hoogleraar Algemene Taalwetenschap Henk Schultink. Hij is 92 jaar oud geworden. De gang van zaken op het gebied van de neerlandistiek is hij altijd met belangstelling blijven volgen. Zo was hij vanaf 1963 lid van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden.

Enige tijd geleden werd ik door een bevriende oud-student geattendeerd op een foto die sommige Neerlandistieklezers waarschijnlijk wel kennen, maar die ik bij wijze van in memoriam vandaag toch nog eens naar voren haal. Over deze opname, die uit 1938 dateert, wilde ik Schultink nog wat nadere gegevens ontlokken, maar door omstandigheden kon mijn bezoek aan hem geen doorgang meer vinden. Het gaat om deze foto:

afs_a_afrank_iii_036

Lees verder >>

In memoriam Karel Bostoen (1943-2016)

Door Johan Koppenol

Vorige week donderdag, 15 december, overleed in zijn woonplaats Leiden Karel Bostoen. Karel werd geboren en groeide op in het Vlaamse Roeselaere. Toen hij de leeftijd had om te gaan studeren koos hij echter voor Amsterdam: daar kon je Nederlands studeren in plaats van Germaanse talen. Het feit dat zijn oudere broer Guido al in Nederland was neergestreken vergemakkelijkte die stap. Aan de UvA vond Karel een leermeester in Fokke Veenstra, een erudiete docent die hem introduceerde in de complexe wereld van de renaissanceletterkunde en tijdens een studiereis naar Florence werd de basis gelegd voor zijn verdere loopbaan.

Voor zijn studie mocht Karel zich primair toeleggen op het Nederlands, dat betekende geenszins dat hij zijn blik liet inperken – het tegendeel is eerder waar. Karel was erudiet, kende zijn talen – hij deinsde er niet voor terug nog relatief laat in zijn carrière het Fries te bestuderen – en had ook in andere opzichten een internationale blik. Hij vertoefde na zijn studie twee jaar aan de universiteit van Londen en bleef, ook nadat hij in 1977 een aanstelling had gekregen aan de Leidse universiteit, actief in de wereld van de neerlandistiek extra muros en deed onderzoek naar Nederlands erfgoed in bibliotheken over de hele wereld, van Polen tot Zuid-Afrika. Lees verder >>

Dag lieve leermeester… In memoriam Karel Bostoen (27 december 1943 – 15 december 2016)

Door Ingrid de Bonth-Weekhout
Voorzitter Proteus, Leidse Vereniging van Renaissancisten

karelbostoenAmper zeventien jaar oud was ik, toen ik in 1990 in Leiden begon aan de studie Nederlandse Taal- en Letterkunde. De keuze voor deze studie kende een welhaast ‘klassiek’ te noemen basis: het kwam allemaal door mijn fantastische lerares Nederlands, Elly Groenenboom. Zij had mij in aanraking gebracht met de historische letterkunde en vanaf dat moment werd ik gegrepen en wilde ik meer. En verder. Ik kon toen nog niet vermoeden dat zij daarmee ook zorgde voor mijn kennismaking met Karel, die voor mij één van mijn grootste leermeesters zou gaan worden.

In mijn eerste jaar genoot ik van alle vakgebieden – er ging een wereld open van taal en literatuur, zo mooi dat er soms geen woorden voor waren. En bovenal waren daar de hoorcolleges en werkgroepen van Karel. Hoewel de diverse richtingen streden om mijn aandacht, wist Karel met zijn manier van overbrengen, met zijn aandacht en zijn begeestering, voorgoed mijn hoofd en hart te winnen voor de letterkunde van de Renaissance. Lees verder >>

In memoriam Pierre Tuynman 1929-2016

Door Cor S.M. Rademaker

Op 4 maart 2016 overleed in Amsterdam Pierre Tuynman. Dankbaar moesten we afscheid nemen van een indrukwekkende persoonlijkheid.

Jeugd en studiejaren 1929-1961

Pierre Tuynman werd geboren op 17 mei 1929 in Neuilly-Plaisance in Frankrijk, als zoon van de architect Gerardus Willem Tuynman en Helena Jacoba Verhoeven.

Het gezin Tuynman kwam vóór de oorlog naar Nederland. Pierre bezocht lagere scholen in Hilversum en Aerdenhout, en gymnasia in Haarlem en Deventer. Na de oorlog was hij anderhalf jaar oorlogsvrijwilliger, maar hij vroeg en kreeg ontslag als felle tegenstander van het militair ingrijpen in Indonesia, de politionele acties. In 1947 deed hij met succes eindexamen als leerling van het Amsterdamse Barlaeusgymnasium.

Aan de Amsterdamse Gemeente-Universiteit studeerde Tuynman in de jaren 1947-1949 rechten, maar in 1951 ging hij daar Nederlands en geschiedenis studeren, met als bijvakken klassiek Latijn, fonetiek, Italiaans, Roemeens en krijgsgeschiedenis. Op 16 december 1956 deed hij kandidaatsexamen. Daarna gaf hij aan praekandidaten colleges Gotisch, historische grammatica en geschiedenis van de Nederlandse taal. Lees verder >>

In memoriam Peter Gumbert (1936-2016)

Door Jos A.A.M. Biemans

Op achttien augustus j.l. overleed op tachtigjarige leeftijd de Leidse emeritus hoogleraar Westerse Handschriftenkunde Dr J. Peter Gumbert. Zijn werk beperkte zich echter niet tot de Paleografie en Codicologie van het middeleeuwse met de hand geschreven boek, de twee met elkaar verbonden terreinen waarop hij na zijn studie van de Klassieke Talen de rest van zijn leven actief was. Wat hij voor de handschriftenkunde in binnen- en buitenland tot stand heeft gebracht, zal uiteengezet worden in een levensbericht voor de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen waarvan hij sinds 1997 tot zijn overlijden lid is geweest. Voor de lezers van Neerlandistiek.nl belicht ik graag vooral Gumberts betekenis voor ons vak, de medioneerlandistiek. Lees verder >>

Bij het heengaan van een vriend.
Necrologie voor Joris Gerits (1943-2016)

Door Yves T’Sjoen

Joris de heldhaftige drakendoder van het land Moriar is niet meer. In het multimediale project Hauser van Lies van Gasse en Annemarie Estor (2013) redde het personage dat door Joris Gerits is vertolkt het postume leven van de negentiende-eeuwse vondeling Kaspar Hauser. Enkele dagen geleden, op 26 juli, heeft Joris een jarenlang gevoerde strijd verloren. In het najaar verschijnt de tekst die Joris een week voor zijn dood bezorgde als toelichting bij een graphic poem door Lies van Gasse gebaseerd op het honderdvijftig regels omvattende gedicht ‘Exodus’ van Hugues C. Pernath. Dat een tekst over precies dit dichtwerk van deze Antwerpse dichter het slotakkoord markeert van een academische loopbaan, zie ik niet als een toevallige speling van het lot.

Academia is niet de stamkroeg van een vriendenvereniging. Vriendschap is een schaars goed in universitaire kringen. Lees verder >>