Categorie: Hora est!

WhatsApp leidt niet tot taalverloedering

(Persbericht Radboud Universiteit)

Actieve gebruikers van sociale media zoals WhatsApp blijken niet slechter te schrijven op school. Wel is er een klein verband tussen passief gebruik van WhatsApp en slechter schrijven. Dat blijkt uit onderzoek onder jongeren van taalwetenschapper Lieke Verheijen. Ze promoveert op 25 januari op het onderwerp aan de Radboud Universiteit.

‘Heeey J wazzup!?! Alles OK? hvj 4ever liefie <3’ Veel ouderen zijn bang dat zulke afwijkende schrijfwijzen op sociale media leiden tot taalverloedering. Verheijen: ‘Onder taalverloedering verstaan ze dan het steeds minder aan de Nederlandse spelling- en grammaticaregels houden en een steeds grotere invloed van het Engels.’ Verheijen bestudeerde het taalgebruik van Nederlandse jongeren in chats, sms’jes, tweets en whatsappjes, en de invloed hiervan op hoe ze op school schrijven.

Lees verder >>

Van p naar b in Nederland en Duitsland

Door Marc van Oostendorp

Vanmiddag promoveert Nina Ouddeken in Nijmegen, hoera! Nina is de eerste student die ik naar drie titels heb mogen begeleiden – eerst de bachelor, dan de master en nu dan het doctoraat. Het proefschrift dat ze vanmiddag verdedigt is daar dus de kroon op, en het is een fonkelende kroon.

Het gaat onder andere over een probleem dat mij al heel lang interesseert. Dat probleem heeft ermee te maken dat je Nederlandse p’s en b’s anders maakt dan Duitse of Engelse.

Wat is het verschil tussen pa en ba? In beide gevallen sluit je eerst je lippen, laat de lucht in je mond stromen, en laat dan plotseling los zodat de lucht met een kleine explosie naar buiten komt. Die kleine explosie is één component van het geluid. Een andere component is dat je op zeker moment je stembanden laat trillen. Het verschil tussen pa en ba is een verschil in timing.  Lees verder >>

Laudatio voor Jeroen Brouwers

Door Jos Joosten

Op 18 oktober jl. kreeg Jeroen Brouwers een eredoctoraat van de Radboud Universiteit. Hoogleraar Nederlandse letterkunde Jos Joosten sprak de onderstaande laudatie uit. Eerder publiceerde Neerlandistiek al Brouwers’ dankwoord.

In maart 2017 verscheen een grondig herziene en uitgebreide editie van De laatste deur. Zelfmoord in de Nederlandstalige letteren van de hand van Jeroen Brouwers. Al na het verschijnen van de eerste versie in 1983 werd het boek in de wandeling Brouwers’ ‘dissertatie’ genoemd. Die betiteling geldt misschien nog wel sterker voor de vijfde, volledig herziene editie uit 2017. Die telt bijna 1200 bladzijden in twee banden. Zij is uitgebreid met zestien hoofdstukken over recente Nederlandstalige auteurs die door een zelfgekozen dood om het leven zijn gekomen; daarnaast zijn aan de biografieën essays toegevoegd over zelfdoding in de niet-Nederlandstalige letterkunde. Lees verder >>

Dankrede Jeroen Brouwers

Vanmiddag kreeg de schrijver Jeroen Brouwers een eredoctoraat van de Radboud Universiteit. Omdat hij niet zelf in de Stevenskerk aanwezig kon zijn, werd de cappa eerder ‘om hem heen gedrapeerd’ door Margot van Mulken, decaan van de Nijmeegse Letterenfaculteit. Bij die gelegenheid sprak Brouwers ook zijn dankwoord uit, dat tegelijkertijd een eerbetoon was aan professor W.J.M.A. Asselbergs, een vroegere hoogleraar Nederlandse Letterkunde aan de Katholieke Universiteit Nijmegen,

(Bekijk deze video op YouTube.)

Vrijdag 28 september 2018: Promotie Annemieke Recourt, Universiteit van Amsterdam

Het levensverhaal van schrijver Jan Greshoff

Annemieke Recourt beschrijft het levensverhaal van de schrijver Jan Greshoff (1888-1971). Greshoff bekleedde bijna elke denkbare positie in de Nederlandse literatuur: die van dichter, kunstcriticus, journalist, cultureel correspondent, essayist, uitgever, kranten- en tijdschriftredacteur, typograaf, bloemlezer, inleider, vertaler, literatuurgeschiedschrijver en adviseur van een toneelgezelschap en van uitgeverijen. Lees verder >>

Promotie: Anne-Fleur van der Meer over depressie en intertekstualiteit in hedendaagse autobiografische literatuur

Datum: 27 September 2018, 11.45 stipt
Locatie: Aula, Vrije Universiteit te Amsterdam (Hoofdgebouw)

Op donderdag 27 september 2018 om 11.45 precies zal Anne-Fleur van der Meer haar proefschrift Ladders naar het licht. Depressie en intertekstualiteit in hedendaagse autobiografische literatuur in het openbaar verdedigen in de aula van de Vrije Universiteit te Amsterdam.

Autobiografieën over depressie kunnen een belangrijke rol spelen in het verspreiden van kennis over depressie – vaak volksziekte nummer één in de samenleving genoemd. Daarmee leveren ze een belangrijke bijdrage aan het publiek debat, én bieden ze belangrijke inzichten voor patiëntenorganisaties en het brede publiek. Dit blijkt uit het promotieonderzoek van Anne-Fleur van der Meer. Lees verder >>

Promotie: Lisanne Snelders (Universiteit van Amsterdam, 6 juli 2018)

Hoe Nederland Indië leest. Hella S. Haasse, Tjalie Robinson, Pramoedya Ananta Toer en de politiek van de herinnering

Datum: 6 juli, 13:00 stipt
Locatie: Universiteit van Amsterdam – Aula, Singel 411, Amsterdam

Dit proefschrift is een onderzoek naar de politiek van de literaire herinneringscultuur rond Nederlands-Indië. De centrale these is dat de culturele herinnering aan Nederlands-Indië gecompartimentaliseerd is: verschillende perspectieven op de koloniale geschiedenis in voormalig Nederlands-Indië worden nauwelijks in samenhang begrepen, maar worden als het ware in afzonderlijke compartimenten geplaatst.

Deze compartimentalisering wordt onderzocht aan de hand van een vergelijkende analyse van drie auteurs: de witte Nederlandse Hella S. Haasse (1918-2011), de Indo-Europese Tjalie Robinson (pseudoniem van Jan Boon, 1911-1974) en de Indonesische Pramoedya Ananta Toer (1925-2006). De analyse richt zich op processen van betekenisgeving in de brede receptie van deze auteurs en hun werk, van distributie en kritische receptie tot toe-eigening in bijvoorbeeld adaptaties en discussies. In dit onderzoek naar het ‘sociale leven’ van literatuur worden inzichten uit postkoloniale studies, memory studies en de kritische studie van ras bij elkaar gebracht. Lees verder >>

Promotie Alex Rutten: ‘De rol van Ritter bij het opvoeden van het volk’

De criticus, journalist en schrijver Dr. P.H. Ritter Jr. (1882-1962), die in zijn tijd een nationale bekendheid was, staat centraal in het proefschrift ‘De publieke man: Dr. P.H. Ritter Jr. als cultuurbemiddelaar in het interbellum’ van Alex Rutten, letterkundig onderzoeker aan de faculteit Cultuur- en rechtswetenschappen van de Open Universiteit. In zijn proefschrift laat Rutten zien hoe Ritter het volk gedurende zijn leven probeerde op te voeden met behulp van nieuwe media en organisaties. Op vrijdag 8 juni 2018 verdedigt Rutten zijn proefschrift.

Volgens Alex Rutten zijn twintigste-eeuwse critici en schrijvers die niet vies waren van commercialiteit en populariteit vaak niet of nauwelijks bestudeerd. Dat was ook de aanleiding voor zijn onderzoek. “In zijn tijd was Ritter erg bekend en invloedrijk, een echt fenomeen, maar tegenwoordig is hij nagenoeg vergeten”, aldus Rutten. “Zijn ongekende bedrijvigheid en groeiende bekendheid werden niet door iedereen gewaardeerd. Ritter had een imagoprobleem. Toch bleef hij doorwerken: hij publiceerde het ene boek na het andere, sprak iedere zondag voor de AVRO over literatuur, recenseerde wekelijks boeken voor het Utrechtsch Dagblad en reisde het hele land door om colleges en lezingen te verzorgen.” Lees verder >>

Vroege tweetaligheid Friezen geen voordeel bij leren Engels

(Persbericht Fryske Akademy)

Vroege tweetaligheid in Fries-Nederlands is geen garantie voor succesvolle ontwikkeling van Engels als derde taal. Dat blijkt uit promotieonderzoek van Mirjam Günther-Van der Meij. Dat is opvallend, omdat meestal een voordeel van tweetaligheid op derdetaalverwerving gevonden wordt. In de Friese context is dat dus niet het geval. Andere factoren zoals taalachtergrond, motivatie om talen te leren en taalblootstelling spelen een belangrijkere rol.

Drietalige taalontwikkeling verschilt van tweetalige taalontwikkeling omdat tweetaligen meer ervaren taalleerders zijn (omdat ze al twee talen beheersen) en toegang hebben tot twee linguïstische systemen. Wat uit het onderzoek van Günther-Van der Meij echter duidelijk wordt, is dat vroege tweetaligheid in de Friese context geen voordeel biedt, maar ook geen obstakel vormt voor Engelse taalontwikkeling als derde taal (T3). De Friese situatie is uniek om verschillende redenen, waaronder de nauwe verwantschap tussen Fries en Engels. Maar die blijkt verrassenderwijs eerder een nadeel dan een voordeel. Een andere opvallende deelconclusie: ‘latere tweetaligen’ zijn zelfverzekerder over hun Engelse taalvaardigheid dan ‘vroege tweetaligen’. Günther-Van der Meij noemt de eerste groep betere Engelse taalleerders, maar de tweede groep bestaat uit snellere Engelse taalleerders. Lees verder >>

Promotie: Leven en schrijverschap van Diet Kramer

De schrijfster Diet (Dina Maria) Kramer (1907-1965) groeide op in een Nederlands-Hervormd middenstandsgezin in Amsterdam. In haar romans spelen jonge mensen die worstelen met zichzelf en hun plaats in de samenleving een grote rol. Haar boeken laten tevens zien wat er speelde in die tijd en welke waarden en normen er werden gehanteerd. Janneke van der Veer, promovenda bij de Open Universiteit, onderzocht hoe het schrijverschap van deze populaire auteur paste in de toenmalige literair-culturele en maatschappelijke context en hoe dit zich ontwikkelde in relatie tot haar persoonlijke leven. Dit onderzoek resulteerde in de biografie ‘Onrustig is ons hart’: Leven en schrijverschap van Diet Kramer (1907-1965), waarop Van der Veer op vrijdag 6 april 2018 promoveert bij de Open Universiteit in Heerlen. Lees verder >>

Dichter Leonard Nolens wordt op 17 april eredoctor aan de UGent

(Perbericht KANTL)

De Vlaamse dichter Leonard Nolens (1947) ontvangt het diploma van doctor honoris causa voor een indrukwekkend literair oeuvre dat in een halve eeuw tot stand is gekomen.

Leonard Nolens is een van de meest geprezen en geprijsde schrijvers van de naoorlogse literatuur in Vlaanderen en bij uitbreiding van het Nederlandse taalgebied. Zowat alle literaire onderscheidingen met prestige zijn de inmiddels zeventigjarige dichter te beurt gevallen. Tijdens het schrijverschap heeft de auteur ook driemaal een verzameld dichtwerk tot stand gebracht. Dat kan geen enkele andere dichter in ons taalgebied zeggen. Het werk van Nolens wordt ook bestudeerd aan universiteiten, waaronder de UGent, en komt aan bod in tal van hoorcolleges over hedendaagse Nederlandse poëzie. Lees verder >>

Suzanne Kleijn ontwikkelt nieuwe leesbaarheidsformule: U-Read

(Persbericht Universiteit Utrecht)

Hoe kun je nagaan welke tekst geschikt is voor welke lezer? Begin vorige eeuw leidde die vraag tot de ontwikkeling van ‘leesbaarheidsformules’, meetinstrumenten die precies zouden voorspellen hoe leesbaar een tekst is voor bepaalde lezers. Ondanks latere kritiek op deze formules, is er nog altijd veel vraag naar een meetinstrument dat in een paar tellen iets zegt over de moeilijkheid van een tekst.

Daarom heeft promovenda Suzanne Kleijn een nieuwe leesbaarheidsformule ontwikkeld: U-Read. U-Read is gebaseerd op tekstbegripsdata van meer dan 2900 leerlingen uit 2-vmbo tot 4-vwo. Zij promoveert op 6 april 2018 aan de Universiteit Utrecht.  Voor meer informatie zie de website van de Universiteit Utrecht.

Nijmeegse eredoctoraten voor Jeroen Brouwers en Daniel Dennett

(Persbericht Radboud Universiteit)

De schrijver Jeroen Brouwers en de filosoof prof. dr. Daniel Dennett zullen op 18 oktober 2018 een eredoctoraat van de Radboud Universiteit in ontvangst nemen. De uitreiking vindt plaats tijdens de academische plechtigheid ter ere van de 95ste verjaardag, de Dies Natalis van de Radboud Universiteit in de St. Stevenskerk in Nijmegen. Lees verder >>

Limburgers nog toongevoeliger dan gedacht

 (Persbericht Radboud Universiteit)

Limburgers staan bekend om hun zangerige spraak. Ze blijken ook erg goed in het horen van hele subtiele woordmelodieverschillen. Dat blijkt uit onderzoek van taalwetenschapper Stefanie Ramachers. Ze promoveert op 31 januari aan de Radboud Universiteit.

Het Limburgs is een zogenaamde toontaal. In het Limburgs kan de melodie waarmee een woord wordt uitgesproken de betekenis veranderen. Dit fenomeen, genaamd lexicale toon, kent het standaard Nederlands niet en het geeft het Limburgs zijn kenmerkende zangerige klank. Het Limburgse woord zeeve kan bijvoorbeeld ‘zeven’ (het getal) of ‘zeven’ (het werkwoord) betekenen, afhankelijk van de melodie (de toon) waarmee het woord wordt uitgesproken. Lees verder >>

Hoe voer je een prettig gesprek? Promovenda Anne van Leeuwen zocht het uit

(persbericht Universiteit Utrecht)

Anna van Leeuwen MA
Anne van Leeuwen

Promovenda Anne van Leeuwen MA onderzocht de invloed van gesprekstiming op de relatie tussen mensen. “Een haperend gesprek dat helemaal niet lekker loopt. Dat fenomeen neem ik wetenschappelijk onder de loep.” Uit haar onderzoek blijkt dat het niet alleen uitmaakt wát je zegt, en of je de voorgaande spreker wel of niet laat uitpraten, soms is het ook van belang of je iets zegt op het ritme van de voorafgaande spreker. Anne van Leeuwen promoveert op haar onderzoek op 15 december 2017 aan de Universiteit Utrecht.

Gesprekstiming

Tijdens haar promotieonderzoek probeerde Van Leeuwen te achterhalen of bepaalde manieren van gesprekstiming tussen sprekers van invloed zijn op de relatie tussen die sprekers. Denk dan bijvoorbeeld aan de invloed van onderbrekingen of lange stiltes tijdens een gesprek. Lees verder >>

Geleerd of niet. Literatuurkritiek en literatuurwetenschap in Nederland sinds 1876

Datum: Maandag 15 mei om 12.30 stipt
Locatie: Academiezaal Aula – Radboud Universiteit Nijmegen

De taakverdeling tussen de literaire criticus en de literatuurwetenschapper lijkt helder: de criticus beoordeelt het literaire werk op basis van persoonlijke en subjectieve maatstaven, de wetenschapper streeft juist een algemeen geldende analyse na en plaatst het werk in de cultuurhistorische context. Kijken we echter naar de praktijk van criticus en wetenschapper dan blijkt het onderscheid moeilijk houdbaar. Veel wetenschappers opereren als criticus, en hoe zit het met critici die een objectief oordeel nastreven?

In haar proefschrift traceert Marieke Winkler de wortels van het onderscheid tussen literatuurkritiek en literatuurwetenschap in Nederland. Zij stelt de literatuurbeschouwelijke praktijk centraal en brengt de conjunctuur van de begrippen ‘kritiek’ en ‘wetenschap’ als afwisselend ‘subjectief’ en ‘objectief’ in kaart vanaf het moment dat de literatuurstudie een zelfstandige academische discipline werd in 1876. Het onderzoek biedt inzicht in de ontwikkeling van de academische literatuurstudie in Nederland, het toont de verschuivende opvattingen rond de verhouding kritiek en wetenschap en hoe de didactische dimensie steeds meespeelt in het debat tussen critici en wetenschappers. Tot slot laat Marieke Winkler zien hoe er binnen én buiten de muren van de universiteit werd gedacht over de rol en de plaats van de academische literatuurstudie in de maatschappij en stelt zij de vraag hoe wij zouden willen dat een kritische literatuurwetenschap er in de toekomst uit moet zien.

Zie ook de website van de Radboud Universiteit.

Promotie Cécile de Morrée over tijd in laatmiddeleeuwse liederen

Religieuze en wereldlijke feesten waren in de laatmiddeleeuwse beleving met elkaar versmolten. De grens tussen het religieuze en het profane was dan ook minder scherp dan tot nu toe werd aangenomen. Dat stelt Cécile de Morrée (Middeleeuwse literatuur) op basis van haar promotieonderzoek naar laatmiddeleeuwse verzamelingen van religieuze liederen. Vanuit een antropologische invalshoek op het thema ‘tijd’ toont zij dat liederen werden geordend volgens de verschillende seizoenen van de jaarcyclus. Lees verder >>

Hora est : Levi’s eerste kerstfeest. Jeugdverhalen over jodenbekering, 1792-2015

Door Willem Kuiper

Afgelopen vrijdag 3 maart 2017 promoveerde Ewoud Sanders op een nogal ongewoon onderwerp: boeken voor jongvolwassenen over de bekering van Joodse kinderen tot het Christendom.

In 2014 verbaasde de auteur menige tweedehands boeken(ver)koper met een inhoudelijk heel bijzonder en van buiten zeer smaakvol uitgegeven boekje: De handel en wandel van de boekenjood, Heemstede 2014. Voor wie geïnteresseerd is in het antiquarische boek een absolute aanrader. In dat boekje werd een volgend boek aangekondigd: Levi’s eerste kerstfeest. Jeugdboeken over jodenbekering. Dit boek nu is eind vorige week in Nijmegen aan de Radboud Universiteit als Levi’s eerste kerstfeest. Jeugdverhalen over jodenbekering, 1792-2015 met succes als proefschrift verdedigd en door de academische gemeenschap geaccepteerd als een waardevolle studie. Promotor was Nicoline van der Sijs.

De kortste en beste samenvatting van dit boek staat op de achterflap: Lees verder >>