Categorie: column

Een eigen eindexamen Nederlands

Door Peter-Arno Coppen

Het kan blijkbaar ook zonder. Aangezien de centraal schriftelijke eindexamens dit jaar niet doorgaan, studeert het huidige cohort eindexamenleerlingen af zonder het beruchte examen Nederlands (of leesvaardigheid, moet je eigenlijk zeggen). Daar zijn ze natuurlijk wel jarenlang op voorbereid, en de resultaten van deze toets convergeerden toch altijd al zeer sterk naar de voldoendegrens, Veel spijt zullen de leerlingen er dus niet over hebben, want je kon hier toch niet goed op excelleren. Voor het verkrijgen van voldoening over je leesvaardigheid hoef je het eindexamen Nederlands niet te doen. Wat maakt het eigenlijk uit?

Lees verder >>

Het ideale examen Nederlands bestaat niet

Door Helge Bonset

Het ideale examen Nederlands bestaat niet. Dat heeft éen hoofdreden: het conflict tussen validiteit en betrouwbaarheid, twee eisen die aan selectieve toetsen en examens gesteld moeten worden.

De eis van validiteit houdt in dat een toets de kennis of vaardigheid meet die gemeten moet worden, en niet een reductie daarvan, of iets heel anders.

De eis van betrouwbaarheid (in de betekenis van beoordelaarsovereenstemming) houdt in dat een toets zodanig meet dat verschillen in scores toe te schrijven zijn aan objectieve verschillen in kennis of vaardigheid, en niet aan subjectieve verschillen tussen beoordelaars. Bij de toetsing van taalvaardigheid, naast literaire competentie de hoofdmoot van het examen Nederlands, is het helaas zo dat vormen van beoordeling die een hoge betrouwbaarheid garanderen, tegelijk de validiteit verlagen, en vormen die een hoge validiteit garanderen hetzelfde doen met de betrouwbaarheid (Rijlaarsdam & Wesdorp, 1984, p. 20). 

Lees verder >>

Een beter eindexamen?

Door Huub van den Bergh

Wat een mooi systeem hebben we toch! Een systeem waarin leerlingen slagen op grond van een schoolexamen (SE) en een centraal examen (CE). Dat geeft scholen de gelegenheid om de doelen die zij belangrijk vinden en de onderdelen van een vak die zij essentieel achten te toetsen bij hun leerlingen in het SE. En een centraal deel waarin algemene doelen aan bod komen. Ik vind het een gemiste kans wanneer SE’s ingevuld worden met oude examens; het vak Nederlands is immers veel rijker dan alleen maar leesvaardigheid. Ook debatteren, literatuur, poëzie, schrijven en wat al niet meer zou in het SE terug kunnen (moeten?) komen.  

Lees verder >>

Wat is het ideale eindexamen?

Hoofdredactionele inleiding op 11 mei 2020

Door Marc van Oostendorp

Het is geloof ik niet overdreven dat Neerlandistiek, ook in zijn oude gedaante van Neder-L, nauw verknoopt is met het eindexamen Nederlands. Acht jaar geleden werd er door leraren en leerlingen wel geklaagd, maar die klachten haalden niet het publieke debat. In 2012 wijdde de lerarenopleider Bas Jongenelen een serietje aan het eindexamen in Neder-L (hier is aflevering 1); het jaar erna publiceerden we meer stukken aan het onderwerp, en dat lokte uiteindelijk ook een door bijna 1600 betrokkenen ondertekende petitie uit om iets aan de problemen te doen.

Lees verder >>

De corona-persconferentie van 6 mei 2020: strak, strakker, strakst

Door Siemon Reker

Het was een persconferentie op 6 mei – niet de eerste over de coronacrisis – waarvan allerlei details al in de dagen daarvoor uitgelekt waren. Is dat strategie? Hoort dat bij het strakkere regiem dat de minister-president had beloofd na die ene waarbij drie leden van het kabinet aanwezig waren en waar het achteraf al met al minder helder was wat de overheid exact van ons wilde? Zó had de premier het de Kamer op 26 maart voor de toekomst beloofd, het was zo ongeveer zijn eerste opmerking: “Wij proberen dat nu allemaal zo goed mogelijk te communiceren. Ik ga er zo nog meer over zeggen, maar ik wilde hier meteen het terechte punt tackelen. Het moet strakker. Nogmaals, we gaan meer tijd nemen voor de voorbereiding en we gaan er maximaal met z’n tweeën staan.”

Lees verder >>

‘Het loon der gastvrijheid’ (1839)

Jeugdverhalen over joden (89)


Tot zijn verbijstering treft de Lijflandse visser Andries zijn zoon doodgewaande George levend aan in een herberg. George wordt liefdevol ondersteund door de joodse marskramer Ephraïm. Illustratie van Carel Christiaan Anthony Last (1808-1876) in Philarete, tijdschrift voor de jeugd (1837).

Door Ewoud Sanders

Auteur: onbekend
Moraal: wie goed doet, goed ontmoet
Waarschijnlijk vertaald uit het Duits

Herkomst en drukgeschiedenis

Het verhaal ‘Het loon der gastvrijheid’ is in 1839 gepubliceerd in Philarete, tijdschrift voor de jeugd. Dit weekblad werd toen uitgegeven door H. Nijgh in Rotterdam.

Lees verder >>

Het leven een leescursus

De Multatulileescursus (slot)

Door Marc van Oostendorp

Literatuur is een gesprek. Wie een boek leest, kan dat boek niet alleen maar consumeren, je moet er van alles van jezelf in stoppen. Gevoelens. Beelden. Begrip. Ervaring. Zonder dat alles blijven de letters zwart. Een boek lezen, een boek écht lezen, betekent altijd praten met iemand anders. Een goed boek lezen betekent bovendien dat je nooit bent uitgepraat.

Lees verder >>

In God we trust

Wonen in gedichten (8)

Door Judit Gera
Dit gedicht is geschikt voor gevorderde studenten
en hoort bij de categorie Grabbelton,

In de serie Wonen in gedichten bespreekt Judit Gera, hoogleraar in Boedapest, gedichten uit de Nederlandstalige literatuur, ten behoeve van het onderwijs in de Neerlandistiek extra muros. (buiten het taalgebied. Vandaag: ‘Leefwijze’, van Ester Naomi Perquin (1980).

Lees verder >>

… een onderzoek die onze mindset geheel verandert

Jaap van Dissel RIVM: still debatgemist.nl

Door Siemon Reker

Interessant moment bij de technische coronabriefing van 7 mei 2020. Nee, ik heb het niet over de voorzitster die weer vele malen een klikje gebruikte voor een woord en met zo’n komisch effect als toen ze Farid Azarkan aankondigde van de fractie van eh DENK! Het betrof een citaat van Jaap van Dissel (RIVM) die de leden van de Kamercommissie iets vertelde over de wetenschap. Hij vertelde de leden – over testen gesproken, zouden de commissieleden vooraf op hun kennis van zaken getoetst kunnen worden? – hoe je als wetenschapsman soms met een onderzoek te maken krijgt die onze mindset geheel verandert.

Lees verder >>

Taalkrachtelozigheid

Door Marc van Oostendorp

Beoordeling voor dit boek: 3,7 ballen

Er bestaat van alles op de wereld, en er bestaan dus ook mensen die een club stichten op basis van “een grondig ervaren kritische houding tegenover het regime van maat en getal dat zoveel belangrijks aan het oog onttrekt, waaronder taal en reflectie”. Mensen kortom, die denken dat ze de taal kunnen redden door lelijke zinnen te schrijven.

Het clubje heet Babel, is samengebracht door de bekende sociologe Christien Brinkgreve, en heeft nu een boek uitgebracht dat Taalkracht heet. Het bevat enkele tientallen bijdragen (uit angst voor het regime van maat en getal durf ik niet te zeggen hoeveel) over taal, maar dat geheel is gevat in een zeldzaam schimmig geformuleerd kader – een inleiding én een slothoofdstuk van de samenstellers – vol met misschien wel bewust schimmige gedachten. Taal moet ons immers bevrijden van de precisie van ‘taal en getal’!

Lees verder >>

De aanspreking van vader

Variatie in familieberichten (15)

Pa en ma met hun tijd mee

Door Siemon Reker

Deze reeks baseerde zich op familieberichten, een andere aanduiding voor ‘rouwadvertenties’. Daar wordt de familierelatie uitgelegd, aangesproken wordt de overledene alleen maar in een aantal gevallen. Veel deelnemers aan de afvraging bleken zich van allerlei verschijnselen zéer bewust, onder andere van het verschil tussen het spreken óver en het spreken tót bijvoorbeeld de vader! Dat is inderdaad verschillend: we hebben tegenover vader-beeldvader-bindingvader-complex kennen we toch geen *pa-beeld, *paps-binding e.d. Vader is de neutrale variant met extra mogelijkheden.

Lees verder >>

Hallelu-jah en Hurrahing: Gezelle en Hopkins naast elkaar

British Jesuit and poet Gerard Manley Hopkins (1844 – 1889). (Photo by Hulton Archive/Getty Images)

Door Peter J.I. Flaton 

In zijn kantteking bij mijn artikel Gezelle en Hopkins: twee zielsverwante dichters vroeg C.W. Schoneveld zich af, of Gezelle Hopkins’ poëzie gekend heeft of dat hier louter sprake is van toeval. 

Mijn antwoord luidde, dat Christine D’haen er rekening mee hield, dat Gezelle inderdaad gedichten van hem onder ogen zou kunnen hebben  gehad en uit deze vvtt blijkt al dat zij een ruime hypothetische slag om de arm hield. 

Lees verder >>

Beschouw het leven als een zomerdag… niet meer

Door Marc van Oostendorp

Het reisverslag is een goede vorm voor een boekje over Louis Couperus: iemand die weliswaar vooral bekend is door zijn ‘Haagse’ romans en zijn uitspraak ‘Zo ik iets ben, ben ik een Hagenaar’, maar die een groot deel van zijn leven buiten die stad doorbracht, en óók bekend werd als reisschrijver voor de Haagsche Post.

Lees verder >>

naturist / nudist

Verwarwoordenboek Vervolg (165)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

naturist / nudist

De woorden verschillen in betekenis.

Lees verder >>

Tankewol, heit

Dichter des vaderlands (10)

Door Marc van Oostendorp
(Geschreven op de 80e verjaardag van zijn vader)

De geschiedenis van het instituut Dichter des Vaderlands is ook een geschiedenis van de sociale media. Gerrit Komrij was een vaste gast op het weblog De Contrabas in een tijd dat weblogs nog hip waren. Ramsey Nasr maakte een serie YouTube-filmpjes. Ester Naomi Perquin heerste over Twitter. En wie het Dichterschap des Vaderlands van Tsead Bruinja wil begrijpen, kan het best terecht op Facebook. (De TikTok-generatie is nog niet gevestigd genoeg voor het ambt.)

Lees verder >>

‘Het is tijd’

Door Marc Kregting

In 2004 publiceerde Leen Huet de prachtige kleine encyclopedie Mijn België. Ze bevat uiteenlopende lemma’s die iets blootleggen over het titelland. Na daar bijna twee decennia te hebben doorgebracht ontsnapt me in coronatijd een suggestie voor een toevoeging aan dit boek: rolluik. Ik zie dat ding niet alleen dagelijks in de straten neergelaten worden, het geratel waarmee dit zich kenbaar maakt is een zogeheten wake-upcall. Het doet me langs mijn oren beseffen dat het schemert. 

Lees verder >>

Nogal een arrogante actie vs. Een nogal strak tijdpad

Door Siemon Reker

Nog eenmaal nogal. Wat is het verschil tussen deze twee woordgroepen:

  • Nogal een forse beschuldiging
  • Een nogal forse beschuldiging

Ik kan er langer naar kijken, voor mij zijn deze woordgroepen inhoudelijk identiek en beide acceptabel Nederlands. Verschil blijkt er wél te zijn als we proberen het woord forse weg te laten:

  • Nogal een forse beschuldiging
  • *Een nogal forse beschuldiging

De reeks nogal een beschuldiging is prima Nederlands en betekent in feite hetzelfde als het langere nogal een forse beschuldiging, maar voor de net even andere volgorde in de woordgroep *een nogal beschuldiging staat een sterretje om aan te geven dat dit geen normaal Nederlands is,- ongrammaticaal: hier is kennelijk een bijvoeglijk naamwoord verplicht, daarzonder hangt nogal in de lucht.

Lees verder >>

Blauwdruk voor een ideale universiteit

Door Marc van Oostendorp

Floris Cohen is een man naar mijn hart. Hij schrijft dat zijn boekje De ideale universiteit “allerminst de status van een blauwdruk” heeft, en vult dat boekje vervolgens met pagina’s over de cao van die ideale universiteit en welke ethische code er precies zou moeten gelden.

Maar vooral is zijn boekje een waardevolle aanvulling op de discussie van de afgelopen jaren: zo’n beetje iedereen die over de hedendaagse universiteit schrijft, doet dat kritisch. Hoe moet het dan wél? Dat is dus de vraag die Cohen probeert te beantwoorden.

Lees verder >>

Twee uur: de klokken antwoordden elkaar, een waarzeggende droom

Door Peter J.I. Flaton 

Binnen het  oeuvre van Ida Gerhardt valt Twee uur: de klokken antwoordden elkaar op vanwege de 154 regels en de strekking. Die lengte hangt samen met het soort gedicht: i.p.v. lyrisch is het episch-didactisch (aldus Jan van der Vegt in “Ida Gerhardt, poëzie als geweten”, Ons Erfdeel, 15, pp. 103-105). Vooral daarom treft het: niet episch-lyrisch als Nijhoffs Het uur u is Twee uur (…) moralistisch en dat ‘hoort’ niet in de moderne letteren. Kees Fens noemde haar poëzie dan ook ‘anachronistisch’ (in Ons Erfdeel, 14e jaargang, nr. 1), haar zo het epitheton ‘modern’ ontzeggend.

Lees verder >>

Rijm in de Reynaert

Door Marc van Oostendorp

Aan het begin van zijn vertaling van Reynaert de Vos geeft Ard Posthuma meteen zijn visitekaartje af ‘Willem, die Madocke schreef, / en er lang voor wakker bleef / hem zat dwars dat er op heden / van Reynaerts wederwaardigheden / in onze taal geen boek bestond’. Zijn taal is een tikkeltje archaïsch (‘op heden’ / ‘wederwaardigheden’), maar zonder dat het stoort, en soepel genoeg om in een middag door te lezen.

Oorspronkelijk verscheen de vertaling in 2008; de Groningse uitgever Kleine Uil heeft hem nu opnieuw uitgegeven, voor zover ik kan nagaan ongewijzigd, en met ook bijvoorbeeld een ongewijzigd voorwoord. In dat voorwoord zet Posthuma zeg af tegen de hertaling van Ernst van Alphen, die rijmen gebruikte als ‘slagzwaard’ / ‘gedagvaard’, ‘schandstuk’ / tand stuk’ of ‘bloot stond’ / ‘schootwond’. “Zelf heb ik een dergelijke taalacrobatiek gepoogd te vermijden”, schrijft Posthuma.

Lees verder >>

‘De edele wraak’ (1835)

Jeugdverhalen over joden (88)


Met gevaar voor eigen leven redt Levi de jonge Willem uit het brandende huis. Illustratie van Arie Rünckel (1876-1956) uit Levi, de boekenjood (1900).

Door Ewoud Sanders

Auteur: Hendrik Mijnoldus Böeseken (1789-1854)
Mogelijk vertaald uit het Duits
Moraal: hebt uw vijanden lief

Herkomst en drukgeschiedenis

Jacoba Johanna Böeseken-Peltenburg (1798-1890) schreef samen met haar man Hendrik Mijnoldus Böeseken aan het begin van de negentiende eeuw drie kinderboeken: Geschenk voor lieve kinderen (1832), Onderhoudend geschenk voor lieve kinderen (1834) en Aangenaam geschenk voor lieve kinderen (1835).

Lees verder >>

Vage taal in de overheidscommunicatie over coronamaatregelen tast de rechtszekerheid aan

Door Henk Wolf

Was iemand volgens Nederlands recht strafbaar als ie ergens in de afgelopen weken tien mensen te gast had in z’n eigen huis? Wie de noodverordeningen van 27 maart leest, kan die indruk krijgen. Daarin wordt het verboden om samenkomsten te organiseren of eraan deel te nemen. Die samenkomsten worden in hetzelfde document gedefinieerd als:

openbare samenkomsten en vermakelijkheden als bedoeld in artikel 174 van de Gemeentewet, samenkomsten in voor het publiek openstaande gebouwen en daarbij behorende erven, alsmede in vaartuigen, en samenkomsten buiten de publieke ruimte

Dat lijkt helder, maar in een persconferentie van 23 maart vroeg een journaliste aan minister Grapperhaus of “een verjaardagsfeestje thuis” ook een samenkomst was. Grapperhaus antwoordde daarop:

Lees verder >>

Ik heb u liehief mijn Nehederland!

Door Jos Joosten

Ik ben nog uit de tijd dat een ‘held’ – naar het woord van W.F.Hermans – werd gedefinieerd als iemand die straffeloos onvoorzichtig is geweest. Maar vliegensvlug keerde de gevoelstemperatuur de afgelopen weken. ‘Held’ is niet meer een hyperbool uit de mond van Geert Wilders in overdrive, maar wordt volstrekt onironisch gebruikt. Gelukkig zijn intussen de ‘thuisblijfhelden’ gemunt, dus ook ik ben qua heroïek technisch onder dak.

Lees verder >>

En zo kwam hij ook via de Frans-Duitse oorlog bij de hoofdthema’s van zijn werk terecht

De Multatulileescursus (80)

Door Marc van Oostendorp

– Eigenlijk zou er een uitgave moeten komen waarin deze biografie van Dik van der Meulen de Volledige Werken begeleid. Waarin je door dat werk geleid wordt aan de hand van zijn teksten, in plaats van die vreemde tekstjes die Stuiveling schreef.

– En dan een selectie van die Werken: niet die vele, vele documenten, maar wel de mooiste brieven – en alles wat gepubliceerd is, of geschreven is voor publicatie.

Lees verder >>

Minister Slob: óok als het gaat om met betrekking tot

Door Siemon Reker

“Geef uw raadsel op en laat het ons horen.” Wie volgen een commissievergadering als die over corona en onderwijs (29 april 2020)? Ik neem aan dat belanghebbenden aan de buis zitten of achter hun computerscherm. Dat betreft organisaties uit het veld, studenten.
Hoe volgen die mensen het debat? Waarschijnlijk vol aandacht als het hun eigen sector betreft. Wat zegt minister Slob over de VSO waar de Kamer zo breed kritisch op was? Hoe staat het met gymnastiek, wat worden de regels en wie gaan de lessen verzorgen?

Lees verder >>