Categorie: column

Wie gaat hem vertellen dat het nodig was?

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (53/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 54 

Attachment-1 (25)In nrc.next staat vanochtend behalve aflevering 54 van President Tsaar ook een interessant stuk van Arjen van Veelen over de stortvloed van iconische foto’s die we ook deze zomer weer over ons krijgen uitgestort. Nu Omran weer het Syrische jongetje dat we deze week in stof en bloed op zijn stoeltje moesten zien zitten.

Als je zo’n foto ziet, word je vanzelf woedend, al weet je niet op wie: op Assad, op al die andere strijdende partijen daar, op president Tsaar, op de westerse politici. Op onszelf. Wie gaat Omran ooit vertellen dat het echt allemaal nodig was? Dat wij hier in Europa ons best hebben gedaan, maar dat we nu eenmaal rekening te houden hadden met de ontevreden burger en dat het voor ons ook allemaal niet makkelijk was? Dat we moesten proberen de zaak in de hand te houden?

Dat we ook nog een feuilleton te analyseren hadden?

Papierpulp

Toch heeft ook dit dramatische beeld weer geen enkele actie heeft tot stand gebracht. De woede is inmiddels alweer gezakt. We zijn zelf te versuft geworden, we hebben teveel drama gezien.

Lees verder >>

Broershert, de duëllerende huisknecht

047Affiche19Door Ton Harmsen

Laat je een paar keer keihard plat op het toneel vallen, maak je belachelijk door angstig weg te lopen voor een duel. Of beraam uit woede over een futiliteit een dubbele moord. Als je dat in 1668 in een Nederlandse klucht doet – zoals Adriaan Bastiaensz de Leeuw in Broershert – is je succes een eeuw lang verzekerd.

Adriaan Bastiaensz. Leeuw was toneelspeler en vertaalde zelf zeven spelen uit het Frans, Spaans en Duits. Zijn Broershert (naar een onbekende Franse bron) beleefde acht drukken, de laatste in 1727. In 1748 werd in Hamburg nog een Duitse vertaling gedrukt: Der Hausknecht oder der lächerliche Zwey-Kampf: ein Lustspiel in Versen. Tot 1768 staat het op de toneelaffiches als nastuk bij tragedies, deze klucht heeft het dus een volle eeuw op het toneel uitgehouden. Ook in tijden waarin de literaire smaak radicaal veranderd was, wat bewijst dat de tekst dramaturgische kwaliteit heeft.

Broershert heet na de eerste druk soms ook Broershart. De klemtoon valt op de tweede lettergreep, Broershért en Broershárt, het metrum van viervoetige jambes wijst dat duidelijk aan. Het spel is opgedragen aan Y.V., dat kan niemand anders zijn dan Ysbrand Vincent, in 1669 een van de oprichters van Nil Volentibus Arduum. Vijftig jaar later, als Nil Volentibus Arduum al bijna vergeten is, keert hij terug uit Frankrijk waar hij rijk geworden is met zijn papiermolen. Hij geeft dan het verzameld werk van Nil uit in een luxe-editie, met gravures door kunstenaars als Romeyn de Hooghe en Bernard Picart. Deze weldaad deed hij weer te niet door ongevraagd werk van anderen in het oeuvre van Nil op te nemen; hij staat nu bekend als ‘de zeventiende-eeuwse letterdief.’ Maar dat kon De Leeuw in 1668 natuurlijk niet weten, noch dat Vincent mede-oprichter zou zijn van een kunstgenootschap dat dergelijke sadistische kluchten zou verfoeien, noch dat hij zou eindigen als plagiateur: voor hem is er geen bezwaar om zijn Broershert op te dragen aan Vincent, die zelf ook een klucht uit het Frans vertaald had. De Leeuw geeft in de opdracht een enigszins cryptische omschrijving van de inhoud: Lees verder >>

Behoefte aan geëngageerde literatuur?

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (53/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 53 

Attachment-1Toen ik deze serie begon, nam ik me voor om allerlei analytische technieken toe te passen op het feuilleton dat zich voor onze ogen zou ontrollen. Ik ben taalkundige en kan de wereld daarom eigenlijk vooral goed zien door het kader van de taal: een roman is in de eerste plaats van taal gemaakt.

Maar ik wilde ook vormen beproeven. Bijvoorbeeld zou ik op zeker moment de publieke receptie van President Tsaar bespreken: hoe reageerden de lezers, bijvoorbeeld online?

Welnu, de eerste de beste oefening in synchroon zwemmen tijdens de afgelopen Olympische Spelen heeft naar mijn indruk meer commentaar uitgelokt van het Nederlandse volk dan dit toch unieke literaire experiment: een literair feuilleton over de actualiteit. Lees verder >>

De tijd die stilstond en hem liet begaan

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (52/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 52

Attachment-1“Zonder mijn bewijsmateriaal had de rechtszaak nooit plaats kunnen hebben.” En: “Ons uiteindelijke doel was oorlogsvoering in z’n huidige vormen op te heffen.”

In de aflevering van vandaag brengt niet alleen het Pokémon-figuurtje Professor Platan zijn wijsheden te berde – in de oorlog brengen mensen hun vijanden soms bewust leed toe, als dat inzicht geen 30 miljoen dollar waard is! –, maar laat zijn bijna-naamgenoot Natan zich ook van zijn zelfverzekerde kant zien.

Ik moest de afgelopen vaken weken wel vaker denken aan het sonnet Soms loop ik ’s nachts naar het Victorieplein van Ischa Meijer, met de terecht beroemde regel over ‘het jongetje dat alles goed zou maken’.

GO!

Dat gedicht van Meijer gaat over de relatie van een kind tot zijn ouders, gezien vanuit het kind.  Lees verder >>

De mens als samenzweringstheoreticus

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (51/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 51

Attachment-1De neiging om de wereld in verhalen te kaderen schijnt diep in de menselijke geest te  zetelen. Het is ons onmogelijk om een gebeurtenis te beschouwen en niet onmiddellijk en onbewust een causaal verband te zien: de fles ligt op de grond, de grond is nat, dat komt door het water dat uit de fles is geraakt toen deze viel. En wanneer er mensen bij betrokken zijn, zien we onmiddellijk bewust handelende personen, agenten, die een bedoeling hebben met wat ze willen. Er staat een briesende dronkaard: de heeft de fles op de grond gegooid omdat hij de grond nat wilde maken.

Het gaat zo automatisch en zo ongemerkt dat je meestal niet eens in de gaten hebt dat je een verhaal aan het maken bent: het voelt alsof de wereld nu eenmaal zo is. Oorzakelijke verbanden of de wil van onze medemens zijn niet te meten, maar erzonder is de wereld onvoorstelbaar. Volgens sommige geleerden is daar een evolutionaire oorzaak voor: het helpt ons ingewikkelde situaties razendsnel te overzien.

Micro-omstandigheden

Die menselijke neiging om in iedere situatie automatisch een (simpel) verhaal te zien, verklaart behalve het bestaan van literatuur mogelijk ook godsdienst (er moet een oorzaak en zelfs een reden zijn waarom wij hier rondlopen), bijgeloof en de alomtegenwoordigheid van samenzweringstheorieën.   Lees verder >>

Het gaat om geld

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (50/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 49

In aflevering 8 zat de piloot van de rampvlucht MX17 nog gezellig te redetwisten met een Britse piloot, die hem waarschuwde voor het gebied boven de Oekraïne. ‘Ik denk aan de veiligheid van mijn passagiers,’ zegt de Brit. En de Maleisiër: ‘Grootspraak. Het gaat om geld.’

Het blijkt achteraf het subtiel getoonde pistool van Tsjechov voor President Tsaar, waarin geld inderdaad de belangrijkste drijfveer lijkt van alle grote en kleine slechteriken.

Het geldt in de eerste plaats voor kleine ergernissen. Lees verder >>

Turkse Sjengen

Door Leonie Cornips

Vanaf 1964 kwamen Turken als arbeidsmigranten naar Nederland. In dat jaar sloten Nederland en Turkije een wervingsovereenkomst waardoor Nederland in Ankara het Nederlands Wervingsbureau voor Turkse werknemers kon starten. Onderzoeker Jak den Exter beschrijft dat Nederlandse bedrijven tot 1969 gemakkelijk toestemming kregen om in een bepaalde streek in Turkije te werven. Elke provincie in Turkije had een arbeidsbureau. Het Nederlands wervingsbureau stond in contact met de Turkse arbeidsbureaus en wist daardoor wie er in het buitenland wilde werken. Turken meldden zich bij het arbeidsbureau aan in hun eigen provincie. En die provincie was essentieel voor waar iemand in Europa te werken kwam. Kwam je uit de provincie Konya, dan migreerde je naar Zweden. Woonde je dan ook nog eens in het district Kulu uit die provincie, dan kwam je terecht in Stockholm. Stond je als werkzoekende te boek in de provincie Emirdağ dan werd België het nieuwe werkland.

Lees verder >>

Gaat u verder, menéér

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (49/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 49

Attachment-1 (1)Een oud, en waarschijnlijk nog steeds geldig advies voor jonge schrijvers is: neem goede schrijvers, lees hen nauwkeurig en maak je zo hun stijl eigen. Kijk de kunst af van de meesters – ook in de details.

Mijn ideaal zou daarom zijn: een stijlgids die gebaseerd is op de praktijk van de beste Nederlandse en Vlaamse schrijvers. In bestaande Nederlandse stijlgidsen zoek je op waar of wanneer je een komma ‘moet’ plaatsen en je vindt dan adviezen die gebaseerd zijn op nogal schimmige en vooral weinig inspirerende bronnen: wat zeggen bijvoorbeeld andere taaladviesboeken erover? Wat vindt een onduidelijke groep van ‘kritische taalgebruikers’ ervan? Zoek iets op in een Nederlandse stijlgids en er komt onherroepelijk een schoolmeester aan het woord.

Gevechtsvliegtuig

Wat ik zou willen: een stijlgids waarin je opzoekt wat de beste schrijvers in zo’n geval doen. Lees verder >>

Samenstel van onbegrijplijkheden

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (85)
Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?

Door Marc van Oostendorp

Illustratie: Susanne van der Kleij
Illustratie: Susanne van der Kleij

In een serie over de geschiedenis van de Nederlandse taal aan de hand van sonnetten, mag Bilderdijk natuurlijk niet ontbreken. Niet alleen omdat hij als een van de weinigen van zijn tijd nog weleens een sonnet schreef, maar omdat hij ook een belangrijke rol speelde in de standaardisering van de spelling – al was het maar door zich ertegen te verzetten.

Daar kom ik allemaal nog op terug, maar vandaag schuif ik die hele taalgeschiedenis maar eens aan de kant, want we kunnen er toch, na 85 afleveringen, niet omheen dat het materiaal dat ik hier gebruik, gedichten zijn: kunst, en niet alleen maar toevallige samenraapsels van woorden, constructies, en spellingkeuzes.

Want temidden van de dorre sonnettenvlakte van zijn tijd schreef Bilderdijk een van de ontroerendste klinkdichten van de vaderlandse letterkunde:

Wat zijt ge, ô samenstel van onbegrijplijkheden?
ô Schaakling van gewrocht en oorzaak zonder end?
Wier mooglijkheid de geest te naauwernood rekent;
Wier dadelijk bestaan een nacht is voor de reden!

ô Afgrond! dien ’t besef geen weg windt in te treden!
Wat zijt ge? Een bloote schijn, het zintuig ingeprent?
Een indruk van ’t verstand, waarom ’t zich vruchtloos wendt?
Een denkbeeld, dat we ons zelf uit ijdle meening smeden?

Of zijt ge in tegendeel een wezen buiten my?
Bestaat ge? is dat bestaan geen enkle droomery?
Of is ’t een wijziging van eenig ander wezen?

Dus vraagde ik reis op reis, tot God my ’t andwoord gaf.
Hy sprak: ’t bestaan is ’t mijn’; wat is, hangt van my af,
De Waereld is mijn stem, en roept u, my te vreezen.

Lees verder >>

Knullige 3D-modellen

Door Marc van Oostendorp

In het Abruzzese bergdorp waar ik momenteel verblijf zijn problemen met de internetverbinding. De komende paar dagen zijn de afleveringen van President Tsaar op Obama Beach daarom enigszins versoberd.

Ik heb het idee dat ik A.F.Th. gisteren onrecht heb gedaan met mijn gepraat over de waarheid. Ik deed net alsof hij een pamflet aan het schrijven was waarin Vladimir Poetin – ik had nog net de tegenwoordigheid van geest om de naam niet te noemen – even werd aangewezen als de schuldige.

Vandaag neemt de schrijver wraak. Lees verder >>

Met Lambert van den Bos naar de kastelen van Napels

Door Ton Harmsen

046CastelDellOvoItalië is het land waar de oudheid en de renaissance nog altijd het straatbeeld bepalen. Een reisgids uit de zeventiende eeuw laat zien hoeveel er in de loop der eeuwen toch veranderd is. In de Wegh-wyser door Italien (1657) geeft Lambert van de Bos een beeld van Napels zoals het er uitzag toen het tot het Spaanse koninkrijk van Filips de Tweede, de Derde en de Vierde behoorde. Je kan je afvragen of een reisgids tot de ‘belles lettres’ mag worden gerekend: het is immers niet meer dan een gebruiksaanwijzing, een opsomming van bezienswaardigheden al dan niet voorzien van beoordelingen (vaut le détour) en raadgevingen (attenta a la borsa, signora). Aan de andere kant is het buiten kijf dat een groot deel van het oeuvre van Lambert van den Bos tot de Nederlandse literatuur gerekend wordt. Kan men zijn tragedie Rampzalige liefde ofte Bianca Capellis als letterkundig werk behandelen, en zijn Wegh-wyser door Italien aan de vergetelheid overlaten? De literaire vaardigheid van Van den Bos, zijn soepele prozastijl en de fraaie stijlfiguren waarmee hij Italië aanprijst zijn genoeg om dit niet te willen. Lees verder >>

Het de-lucht-is-guur-argument

Door Marc van Oostendorp

In het Abruzzese bergdorp waar ik momenteel verblijf zijn problemen met de internetverbinding. De komende paar dagen zijn de afleveringen van President Tsaar op Obama Beach daarom enigszins versoberd.

Misschien is het een erfenis van Max Havelaar en misschien is het ook wel een universele oplossing van een universeel probleem. Schrijvers die met een roman iets over de politieke werkelijkheid willen zeggen, hebben allerlei voordelen. Ze kunnen de gebeurtenissen wat indikken. Ze kunnen hun personages van dichterbij laten zien dan mogelijk is in non-fictie. Ze kunnen gerechtigheid laten gebeuren waarop we in het werkelijke leven nog lang zullen moeten wachten.

Maar ze hebben ook een nadeel: hoe geloofwaardig zijn je argumenten als je alles mag verzinnen? Lees verder >>

President Tsaar doorgemeten

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (46/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 46. <blendle> 

Attachment-1Ik was de afgelopen paar dagen in een wetenschappelijke bui, en we hebben nu zo’n 40.000 woorden van President Tsaar gelezen. Dat is weliswaar niet écht big data, maar het zijn er in ieder geval genoeg om de computer eens wat te laten tellen.

Met behulp van het pakket Pattern van de Universiteit Antwerpen ben ik, kortom, de roman eens te lijf gegaan om na al mijn subjectieve gepeuter nu eens de objectieve waarheid naar boven te halen, door te tellen.

Dat Pattern is een vreugde voor de liefhebber van het goed getelde woord. Lees verder >>

Niet de inhoud wekt weerstand, maar het kader

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (45/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 45. <blendle> 

Het is dat ik mijn laboratoriumjas aan heb tijdens het lezen van het feuilleton, want als eenvoudige consument van het geschreven woord had ik er misschien na vandaag het bijltje bij neer gegooid. Het is te ongeloofwaardig. Maar met mijn jas aan – vijf balpennen in het borstzakje, een vreemde vetvlek op de rechterslip, in de rechterzak twee nieuwe latex handschoenen voor het geval dat –, raak ik gefascineerd door de vraag: waarom zijn sommige dingen ongeloofwaardig en andere niet?

De discussie aan het eind van deze aflevering is belachelijk. Zowel Natan als mevrouw Grenouille lijken te denken dat je met 30 miljoen euro een denktank kan opzetten die het Internationaal Strafhof in Den Haag volkomen kan wegvagen. Dertig miljoen euro! Ik wil niet ontkennen dat je er aardig van kunt leven, maar een beetje denktank, laten we zeggen ter grootte van het Meertens Instituut, heeft zoiets in een jaar of vier, vijf opgemaakt. Het is ook niet voor niets dat het onderzoeksbureau dat hier Rikscha heet (en in de rest van de wereld Wifla) een dergelijke prijs uitloofde voor alleen de gouden tip over de Oekraïne. Hoe je van het bedrag dat je daarmee krijgt meteen alle oorlogsmisdaden zou kunnen oplossen, is ongewis.

Lees verder >>

Het lijkt wel een parodie!

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (44/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 44. <blendle> 

Attachment-1 (22)Als ik de redacteur van Van der Heijden was, zou ik een streep langs de eerste paar regels van de aflevering van vandaag zetten en daar dan met rode pen (in navolging van de schrijver zou ik met de hand schrijven, natuurlijk naast schrijven: HUH?

Want ik begrijp er geen moer van, wat daar allemaal gebeurt. Het lijkt wel een parodie!

Lees verder >>

Intieme geuren

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (43/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 43. <blendle> 

Attachment-1 (21)We glijden nu het domein van de science fiction in. In interviews heeft de schrijver al aangekondigd dat President Tsaar moet eindigen in een rechtszaak tegen de schuldigen van de aanslag – een rechtszaak die hopelijk ooit moet plaatsvinden.

Wanneer gaat dat gebeuren? In de tijd dat romans niet meer geschreven hoeven worden, omdat we een veel intiemere vorm van communicatie hebben: via geuren. De techniek is dan inmiddels zelfs zover gevorderd dat studenten van ‘een hogeschool in Breda’ haar kennelijk al op zeer overtuigende wijze beheersen. Heel even komt er trouwens ook ‘nagebootste kou’ bij kijken, dus het zijn ook andere zintuigen die worden aangesproken. Lees verder >>

Mijn liefje stond ernaast

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (84)
Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?

Door Marc van Oostendorp

Illustratie: Susanne van der Kleij
Illustratie: Susanne van der Kleij

Het sonnet van J.J.L. ten Kate dat ik vorige week besprak was nog een vrij nauwkeurige vertaling van een gedicht uit Heines Buch der Lieder. Ook het daarop volgende gedicht heeft Ten Kate geïnspireerd, maar dan tot een wat vrijere vertaling – een waarin het Utrechtse studentenleven nog duidelijker aan bod kwam:

Im Traum sah ich ein Männchen klein und putzig,
Das ging auf Stelzen, Schritte ellenweit,
Trug weiße Wäsche und ein feines Kleid,
Inwendig aber war es grob und schmutzig.

Inwendig war es jämmerlich, nichtsnutzig,
Jedoch von außen voller Würdigkeit;
Von der Courage sprach es lang und breit,
Und tat sogar recht trutzig und recht stutzig.

»Und weißt du, wer das ist? Komm her und schau!«
So sprach der Traumgott, und er zeigt’ mir schlau
Die Bilderflut in eines Spiegels Rahmen.

Vor einem Altar stand das Männchen da,
Mein Lieb daneben, beide sprachen: Ja!
Und tausend Teufel riefen lachend: Amen!

Ten Kate was een ‘dominee-dichter’ en meestal (bijvoorbeeld op Wikipedia) wordt dat geïnterpreteerd als iemand die “populair [was] door [zijn] moralististische poëzie”, maar een andere associatie is eigenlijk veel belangrijker, zeker voor de jonge dominee-dichters: Lees verder >>

Wat dat te gaat

door Jan Stroop

In de NRC van donderdag 11 augustus signaleert Ewoud Sanders ‘een opmerkelijk taalverschijnsel’, namelijk de uiting ‘wat dat te gaat’ voor wat officieel luidt ‘wat dat aangaat’, in de betekenis ‘wat dat betreft’. Zelf heb ik op zijn aanwijzing al geconstateerd dat ‘wat dat te gaat’ inderdaad al heel wat keren op internet te vinden is. Sanders concludeert dan: “Kennelijk is de uitdrukking wat dat aangaat ( wat dat betreft ) niet meer bij iedereen bekend. Bovenstaande voorbeelden komen van jongeren.”

’t Oudste voorbeeld bij Google is uit 2002: “Episode III is wat dat te gaat een verhaal apart; onwijs cool, sterk geacteerd.” Daarna komt de uitdrukking gemiddeld één keer per jaar voor. Pas vanaf 2009 wordt ie frequenter.

Ik vraag me af hoe deze variant heeft kunnen ontstaan. Lees verder >>

Helden in de hemel van Nassau

Door Ton Harmsen

045ZegewagenBruneDe meest lucratieve verovering in de opstand tegen Spanje was die van de Zilvervloot. ‘Zijn naam is klein, zijn daden bennen groot’ klinkt het nog eeuwenlang in de klaslokalen. Ook militair heeft Piet Heyn de republiek veel goed gedaan: ineens was er geld voor het onbetaalbare initiatief van Frederik Hendrik om ’s-Hertogenbosch te veroveren. Hij had daarvoor een strategisch plan klaarliggen: de toegangswegen tussen Brussel en ’s-Hertogenbosch zouden worden afgesneden, en de waterpartijen die de stad rondom een natuurlijke bescherming boden drooggelegd. Op 14 september 1629 kwam dit plan tot een succesvol einde en dat  bracht in het hele land de dichterspennen in beweging. Een omvangrijk epos van Caspar Barlaeus, een geschiedkundig overzicht door Daniel Heinsius, een zegelied van ruim 600 verzen door Vondel, een eindeloze reeks heldinnenbrieven die uitdrukking gaven aan de angsten en de opluchting van prinses Amalia van Solms, een gedicht van Johan de Brune de Oude bij een gravure van Johannes Looff, en een honderdtal juichende oorlogsverzen was het resultaat. Zelfs zonder veel regie uit Den Haag draaide de propagandamachine op volle toeren. De Amsterdamse boekhandelaar Jacob Pietersz Wachter verzamelde niet minder dan 43 bijdragen in zijn bundel Lof-dichten, ter eeren den doorluchtighsten vorst Frederic Henric over de twee voortreffelijcke victoryen der stercke steden Wesel, ende het on-winbaer geachte ’sHertogen-bosch. Teksten van uiteenlopende soort en kwaliteit, liederen, vermaningen, toneelvertoningen, redevoeringen, gebeden, en zelfs een persiflage op een katholiek gebed.

Lees verder >>

Pijn tot het einde van mijn dagen

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (42/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 42. <blendle> 

Attachment-1 (20)Hoe werkt de oeuvrebouwer? Van sommige schrijvers hebben alle boeken met elkaar te maken, en A.F.Th. van der Heijden is duidelijk zo’n schrijver. Zo dwingend zijn de verbanden dat je eigenlijk alle boeken als onderdeel van één grote Comédie humaine kunt zien, zelfs als ze formeel geen onderdeel uitmaken van dezelfde reeks.

President Tsaar is geen onderdeel van De tandeloze tijd, maar dat is eigenlijk alleen zo omdat de personages andere namen hebben. Ze leven wel degelijk in dezelfde wereld, ze hebben wel degelijk dezelfde obsessies. En er komen allerlei motieven terug met een ijzerenheinigheid die bijna beangstigend is.

Rijkeluiszoontje

Neem de aflevering van vandaag, en laten we hem vergelijken met een willekeurige roman uit De tandeloze tijd: Hof van barmhartigheidLees verder >>

Een wit lint

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (41/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 41. <blendle> 

 

Attachment-1Waar de bloemen zijn, is de dood nooit veraf. Iedere keer dat tot nu toe bloemen genoemd werden in President Tsaar, was er sprake van de dood. Nu kun je zeggen dat dit niet zo vreemd is, omdat het hele boek sowieso doortrokken is van de dood – het podium ligt nu al meer bezaaid met lijken dan aan het eind van Hamlet. Maar als er een bloem opduikt in dit boek, komt de dood heel dichtbij.

Het gebeurt in aflevering 14 op Schiphol (‘Als bewijs dat het allemaal waar was, en menens ook, lagen naast de grote draaideur naar de vertrekhal al tientallen bloemboeketten’), in aflevering 28 langs de snelweg (‘… een viaduct, volgepakt met mensen die witte bloemen wierpen naar de stoet lijkauto’s die er juist onderdoor reed’), in aflevering 29 bij het forensisch centrum (‘Omringd door een complete Keukenhof van nog net niet verlepte bloemen wachtte ik op de taxi’), in aflevering 32 op de begrafenis van opa Ban (‘De hoofddoek en het bosje bloemen waren op de stoelzitting achtergebleven’) en nu dan op het sportveld na de aanslag: ‘de internationale tekenen van rouw: bloemboeketten en knuffeldieren’.

Kleur hebben die bloemen nooit. Lees verder >>

Hondenbemiddeling

Door Leonie Cornips

Heeft u wel eens goed naar hondenbezitters onder elkaar geluisterd terwijl ze de hond uitlaten? Dat amuseert me enorm. Vaak laat ik in het park tegenover mijn huis mijn langharig geval uit, een fauve briard die we Roos noemen. Hoewel ik dezelfde hondenbezitters elke dag tegenkom, ken ik de meesten niet bij naam maar wel als baasje van Max en Tander of vrouwtje van Bruintje en Tilly. In de Nederlandse hondentaal zijn vooral verkleinvormen als baasje en vrouwtje cruciaal.

Roos is de enige tegen wie ik mijn versie van dialect durf te gebruiken. Ze accepteert dit volledig en voor mij betekent het een intiem stukje van vroeger en Heerlen midden in Amsterdam-Oost. Lees verder >>

Tegengeluid tussen honderd gevederde vrienden

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (40/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 40. <blendle

Eerder dit jaar verdedigde Marije Groos aan de Universiteit Leiden h280_99999_5920_9789087045777.pcovr.Groosaar proefschrift Een hard en waakzaam woord over het literaire engagement in de jaren vijftig. Ik las het de afgelopen dagen; ja, jongens, ik lees deze zomer ook nog wel eens wat anders dan President Tsaar!

Al moet ik toegeven dat door de dagelijkse routine van het feuilleton ook mijn andere lezen in het teken van Van der Heijden komt te staan.

Communisme

De jaren vijftig op het eerste gezicht een wat saaie periode te zijn geweest, maar Groos laat zien dat er in de literaire tijdschriften felle debatten werden gevoerd. Op drie debatten – over de Tweede Wereldoorlog, hoe om te gaan met (het verlies van) Indonesië, en de Koude Oorlog – gaat ze nader in.

In al die gevallen was de functie van literatuur in het maatschappelijk debat dat er een ‘tegenstem’ kon worden gehoord. Lees verder >>

Engagement is in the eye of the beholder

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (39/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 39. <blendle>

Attachment-1 (1)Het is toch gebeurd: Natan is in iemands anders geest doorgedrongen, en dat nog wel niet in de minste – dat van de tsaar aller Russen. “De film deed wat een goede film moest doen”, schrijft hij bijvoorbeeld, “de toeschouwer meeslepen, heroïek bijbrengen, tot een bevlogen mens maken.”

Dat manifest over de waarde van de cinematografie komt natuurlijk niet voor rekening van A.F.Th. van der Heijden, en zelfs waarschijnlijk niet van Natan. De laatste geeft hier de gedachten weer van de tsaar – of eigenlijk gaat het dus om wat Van der Heijden verzonnen heeft dat Natan vermoedt dat de tsaar vindt.

Voorlezen

Waar de tsaar het over een goede film heeft, heeft hij het natuurlijk over propaganda. De beschrijving doet vermoeden dat de tsaar President Tsaar op Obama Beach niet zo heel erg goed zou vinden. Lees verder >>

Het Oedipus-complex als zelfhaat

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (38/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 38. <blendle>

FullSizeRender (2)Minstens twee lijnen uit President Tsaar, zegt dr. Van Oostendorp, komen samen in de verkrachtingsscène die ons vandaag wordt voorgeschoteld.

De eerste lijn is die van Natan als marionet. Ik heb daar nu al een paar keer over geschreven: hij lijkt werkelijk iedere mening die hij heeft van iemand anders. Zijn fascinatie voor ongeschoren vrouwelijke geslachtsdelen komt bijvoorbeeld van zijn vader. Zijn ijver om de aanslag op de MX17 op te lossen is een opdracht van zijn opa.

Als die er niet zijn, doet hij wat zijn vriendin wil: Branda, die haar vriend ook in de aflevering van vandaag weer lijkt te beschouwen als een proefkonijn voor allerlei bizarre experimenten. Natan is geen autonoom persoon: zijn motivatie bestaat alleen maar uit externe, geheel en al onverwerkte, prikkels.

Dat marionettenkarakter komt hier tot een, eh, hoogtepunt. Lees verder >>