Categorie: column

Gloomy atmosphere

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (17/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 17. <blendle>

dijkwachters,ameland 1Misschien zijn wij wel kikkers. Misschien wordt het water van de taal wel langzaam opgewarmd zonder dat wij het merken, waarbij de Nederlandse temperatuur een koele is en de Engelse een kokend hete.

Het gaat goed met de Nederlandse taal: er worden romans in geschreven (en becommentarieerd), er worden podcasts en vlogs in gemaakt, er wordt naar hartelust in gekwaakt. Maar een van de interessante verschijnselen van onze tijd is dat beetje bij beetje, woord voor woord, er steeds meer Engels in komt. Er komt misschien een dag dat we zeggen: het water is nu toch echt wel warm geworden. Lees verder >>

Het zelfgekozen eind van de dichter Johannes van ’t Lindenhout junior (1893-1916)

Door Peter Altena

De ‘groote oorlog’ miste Nederland op een haar, maar de echo’s weerklonken ook hier. Belgische vluchtelingen vonden hun eerste opvang voorbij de grensovergang en uiteindelijk in het hele land. Heel veel volwassen mannen werden gemobiliseerd, naar de forten en grenzen gedirigeerd.

Onder hen ook dichters en beeldend kunstenaars. Eén van hen was Johannes van ’t Lindenhout junior, die al enige jaren veelbelovend was, zich in kringen rond Martinus Nijhoff ophield (of andersom: Nijhoff in zijn kringen!), en gedichten aan Albert Verwey zond. De jonge dichter zag zijn studie in Amsterdam mislukken, maar het dichterschap beloofde hem zoveel meer. Veel gevaarlijker waren de buien van zwaarmoedigheid en levenshaat die hem periodiek troffen. Lees verder >>

Poshlust

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (16/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 16. <blendle>

a4234984546_16Vandaag staart Vladimir Nabokov ons aan vanaf het T-shirt van een jongen. POSJLOST staat er op dat T-shirt, en Natan denkt dat dit ‘ongetwijfeld een of andere garageband uit de Donbas’ is, maar daarmee is hij dan toch even vergeten dat hij een romanpersonage is.

Het zou trouwens nog best kunnen, dat een Oekraïense band zich Posjlost noemt. Het is een van de woorden die onvertaalbaar heten te zijn van de ene taal in de andere, het Russische equivalent van gezellig. Het schijnt zoveel te betekenen als slechte smaak, zij het van een bepaald type, namelijk die je politiek correct of cultureel correct zou kunnen noemen: dingen mooi vinden enkel en alleen omdat je denkt dat het zo hoort. (Het plaatje rechtsboven is van een Amerikaanse rockband.) Lees verder >>

Ik dwong mezelf te blijven kijken

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (15/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 15. <blendle>

kuleshov1331582127313Er wordt wel gezegd dat de romanschrijver van de filmregisseur heeft leren snijden. Zaterdag liet de schrijver Natan nog achter op Schiphol, zich afvragend hoe hij de chartervlucht naar Kiev kon binnendringen. Nu staat hij opeens op het ziedend hete boerenerf naast het neergestorte vliegtuig (‘heet als een oven in een smidse’ – een hel in een hel, net zoals Branda’s tinnitus herrie in herrie bevatte).

Ik weet niet of het echt van de film komt – hoe zou je dat moeten bewijzen?, maar het past natuurlijk ook goed in de vorm van het feuilleton. Van der Heijden heeft duidelijk voor deze zomerserie méér gedaan dan al bestaand manuscript in 60 stukjes hakken. Iedere aflevering tot nu toe is een min of meer op zich staande scene van steeds ongeveer 750 woorden lang. Hij moet, kortom, vrij precies hebben zitten monteren.

De helft van de scene van vandaag bestaat uit een foto, althans een stilstaand beeld. Lees verder >>

De dubbele punt van A.F.Th. van der Heijden

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (14/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 14.

imageEr valt een studie te doen van de dubbele punt in het werk van A.F.Th. van der Heijden. Ik heb er op Neerlandistiek al eens geschreven over een welgeplaatste dubbele dubbelepunt in Vallende ouders. Maar ook in 2016 is Van der Heijden de kunst van de (enkele) dubbele punt nog niet verleerd. We hebben tot nu toe in 14 afleveringen 86 dubbele punten gehad, dat wil zeggen ongeveer 6 per aflevering. Omdat iedere aflevering in een boek ongeveer 2 bladzijden zou beslaan, betekent dat 3 per pagina. Lees verder >>

Hij zakte met zijn boefjes

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (13/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 13. <blendle>

2016-07-08 19.10.45Ik hoop dat de volgende zin altijd en eeuwig zo mag blijven staan, en dat niemand er ooit een letter aan mag veranderen; en dat niet alleen omdat hij ervoor kan zorgen dat A.F.Th. van der Heijden weer eens een Tzumprijs wint:

Ik probeerde me de herrie in haar hoofd voor te stellen: een geheel in gietijzer gedachte duivel beklom een met schoolbord beplate berghelling, en zakte met zijn boefjes telkens terug, waarbij hij met roestige nagels krassend houvast zocht tussen in krijt uitgeschreven formules, die de verhouding weergaven tussen steilte van de heuvel, puntigheid van de klauwen, de kakofonische plannen van Satan en de spanning op Branda’s trommelvlies.

Dat is een buitengewoon mooie zin, geef toe! Lees verder >>

Is dat die woestaard wel?

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (79)
Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?

Door Marc van Oostendorp

Illustratie: Susanne van der Kleij
Illustratie: Susanne van der Kleij

De meeste discriminatie is vrouwen ten deel gevallen, maar ook over mannen is vermoedelijk nooit alléén maar positief gedacht. Dat blijkt uit het achtervoegsel –aard, zoals in het woord woestaard, dat tegenwoordig niet zo veel meer gebruikt lijkt te worden, maar dat we bijvoorbeeld wel vinden in het sonnet Bij een teekening in sepia, voorstellende een tijgernest van J.J.L. ten Kate:

De moeder is in rust; de tijgerwelpen slapen –
Alleen de tijger waakt, en houdt getrouw de wacht;
‘t Is of hij zelf een lam bij weerelooze schapen,
Rondsom blikt met een oog waar teederheid uit lacht.
Is dat die woestaard wel, die, wreede list tot wapen,
Bloeddorstig, ongetemd, de runders worgt en slacht,
Het elefantenjong van ‘t logge nest durft rapen,
En de ijzren nagels slaat tot in de leeuwenvacht?

O wonderzoet instinkt, dat al wat leeft doet blaken!
Grootsche inspraak der natuur, die met geen eeuwen ebt!
O Liefde voor ‘t gezin, die werken leert en waken!
Gij, die de blindste kracht u onderworpen hebt,
Gij, die het wandier in iets menschelijks herschept,
Wat moest gij van den Mensch een zeegnende Engel maken!

Lees verder >>

De Algemeen Secretaris als kop van jut

Naar een perfectere Taalunie (3)

Door Marc van Oostendorp

foto gadget TaalunieEen van de problemen van de Taalunie is dat niemand weet wat voor club dat nu eigenlijk is. Is het een adviesorgaan? Een beleidsinstelling? Een actiegroep ten behoeve van het Nederlands?

Het is in zekere zin ook al die dingen een beetje – maar die functies zitten elkaar soms in de weg. In het deze week naar buiten gekomen rapport spreekt de visitatiecommissie er bijvoorbeeld zijn verbazing over uit dat vorig jaar de interparlementaire commissie (IPC; dat is een orgaan van de Taalunie waarin Vlaamse en Nederlandse parlementariërs zitting hebben) tijdens de zogenoemde ‘Week van het Nederlands’ een oproep deed aan het Comité van Ministers.

De visitatiecommissie vindt dit raar: waarom roept het ene orgaan van een organisatie in een ander orgaan het openbaar op tot actie? Moet zo’n organisatie geen eenheid zijn?

Dat nu lijkt mij geen terechte kritiek. Lees verder >>

Gysbreght voor Grotius: Vondels zevende tragedie

040Gysbreght

Door Ton Harmsen

Vondel draagt zijn Gysbreght van Aemstel (1637) op aan Hugo de Groot. Die was in 1631 en 1632 enige tijd in Amsterdam geweest in de hoop amnestie te krijgen en zich weer blijvend in Holland te kunnen vestigen. Amsterdam had een sterke arminiaanse factie met burgemeesters als Andries Bicker en Jacob Dircksz de Graeff, maar dat wil niet zeggen dat Grotius er erg hartelijk is ontvangen. Hij kon zich beperkt bewegen, het was zelfs te riskant voor hem om de redevoeringen van Vossius en Barlaeus te bezoeken waarmee in januari 1632 het Athenaeum illustre werd ingeluid. De stad zou voor hem pleiten bij de Staten-Generaal, maar van Den Haag kreeg De Groot de opdracht binnen tien dagen de stad te verlaten, waarop hij eieren voor zijn geld koos. Voor Vondel heeft die ene Amsterdamse winter van de balling veel betekend. Hij zocht De Groot op, die juist in die periode nieuwe ideeën ontwikkelde over de imitatie van de Griekse tragedie: ze zullen diepgaande gesprekken hebben gevoerd over de onderwerpen, de hartstochten en de structuur van het treurspel. In 1635 vertaalde hij Grotius’spel over Jozef, de Sophompaneas, later zou hij nog zijn Adamus exul en Phoenissae bewerken. Vondel keek enorm op tegen De Groot en draagt hem daarom eerbiedig zijn Gysbreght op. Namens Amsterdam kan hij dat moeilijk doen: het bestuur van de stad had sympathie voor de arminianen, maar het heeft Grotius niet in bescherming kunnen nemen.

Lees verder >>

Ze kunnen het jou zeker

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (12/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 12. <blendle>

151013-mh17-reconstruction-mn-0940_890ab8e32eda428b1f3d523f7efb86e4.nbcnews-fp-440-320Ik vind de passage van vandaag geloof ik de mooiste tot nu toe. Ik geloofde er al bijna niet meer in, na de laatste afleveringen. Maar nu zijn ouders dood zijn komt Natan eindelijk tot leven. Zijn “fatalistische houding [is] als sneeuw voor de zon verdwenen”. Tot nu toe toonde hij maar weinig initiatief, en liet hij zich zo’n beetje leiden door wie hij toevallig voor zich had.

Maar nu zijn z’n ouders dood. Zijn vriendin Branda huilt erom (‘zacht’), en zegt ‘Ik vind het verschrikkelijk voor je’, maar hij werpt zich niet wenend op de grond, hij stort niet in, hij gaat niet zitten klagen. Hij is ineens vastbesloten: hij gaat naar Oekraïne, “liefst vanavond al”. Hij houdt het hoofd koel – de enige emotie die hij lijkt te kennen is stille woede over de misdaad – en besluit dat hij wat gaat doen. Zijn werk.

Lees verder >>

Toespraak bij de onthulling van het standbeeld voor Jacob van Lennep

 6 juli 2016, Haarlemmerpoort

Door Marita Mathijsen

img_4307Wist u dat u gemiddeld 120 liter water per dag gebruikt – 12 grote emmers, 120 flessen van 1 liter?  U, meneer de wethouder, die straks dit beeld gaat onthullen, ziet er nogal fris uit: u gebruikt misschien wat meer – u, mevrouw de kusntenares ziet er ook fris uit, maar misschien bent u nogal milieubewust – en gebruikt u wel wat minder.  Maar wij met zijn allen profiteren van de zegening van voortreffelijk duinwater.
Hoe krijgen we dat water? De wethouder heeft al geschetst hoe moeilijk het vroeger was en dat wij het nu zo makkelijk hebben: dank zij Jacob van Lennep.
Hoe het gegaan is, weten we inmiddels: mevrouw Van Lennep zou het duinwater van Heemstede ook wel in Amsterdam willen drinken, en daarop ging Van Lennep nadenken. Lees verder >>

Natans duimnagel

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (11/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 11.

Soms merk je wel dat Natan een spookverschijning is, iemand die eigenlijk vooral bestaat in het hoofd van zijn vader – een vader die op dit moment te pletter slaat.

Die vader, weten we immers is wat vroeger een digibeet heette. Natan is daarentegen een jongen die van wanten weet op de digitale snelweg. Maar gegeven dat feit gaat hij wel heel merkwaardig met zijn smartphone om:

Met mijn duimnagel activeerde ik haar nummer.

Waarom staat dat daar zo? Lees verder >>

Een langzame val

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (10/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 10.

Bij een ramp weet je altijd voor de rest van je leven precies hoe de wereld eruit zag toen je ervan hoorde. En als de ramp persoonlijk genoeg is, reken je vervolgens uit waar je was toen hij zich voltrok.

Als opa Ban in de passage van vandaag gelijk heeft, is dit het moment.

Terwijl grootvader en kleinzoon met elkaar spreken, vliegt de verbindende schakel, dochter en moeder, over Oekraïne, en stort daar neer. Misschien doet ze dat wel op het moment dat Natan denkt: ‘Hij ontviel me in een uiterst langzame val.’ Lees verder >>

Zafnath-Paäneah

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (9/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 9.

Attachment-1Op het eerste gezicht is deze aflevering niet zo bijzonder. Er wordt door een paar vliegtuigspotters wat gekibbeld, en daarna door Natan en Branda, en het is niet zo duidelijk wat dat allemaal moet. Ja, er wordt ook in 2016 nog steeds gediscussieerd over het vergassen van die ganzen  (dat draagt ook weer lekker bij aan de A-index). En waar Branda nu plotseling het idee vandaan haalt dat ze ‘vrij’ is, blijft ongewis.

Deze passage lijkt, kortom, op het eerste gezicht een tussenpassage, onderweg van het vliegtuig naar de opa van Natan. Maar ik geloof dat er een aanwijzing in verborgen zit die misschien nog belangrijk kan worden: die opa verkeert in ‘het Zafnath-Paäneah’.

Wat is dat, behalve ook weer een bron van veel a’s? Lees verder >>

Vandaag geloof ik A.F.Th. niet

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (8/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 8 <blendle>.

Attachment-1Vandaag werd de Maarten ’t Hart in me wakker. Soms kun je een fictiewerk ineens niet meer verder lezen, omdat je denkt: maar dit kán toch helemaal niet!

Van alles en nog wat hebben we, op dit moment in President Tsaar al geslikt. Dat er op dezelfde dat als MH17 een andere vlucht ging, de MX17. Dat daar allerlei bekende schrijvers in vlogen waar we nog nooit van hadden gehoord. Dat die opmerkingen maakten over het mogelijk neerstorten van hun vliegtuig, dat bovendien zo ongeveer voor hun neus stond in het grand café op Schiphol.  (Om die ruimte op Schiphol een grand café te noemen, daar is al heel wat verbeeldingskracht voor nodig.) Lees verder >>

Schoolvak Nederlands: inhoud voorop of vaardigheden voorop?

Door Roland de Bonth

Tijdens de docentenconferentie op zaterdag 18 juni in Utrecht hadden de deelnemers de mogelijkheid zich van tevoren in te schrijven voor verschillende workshops, waaronder een met de titel Nederlands: inhoud voorop of vaardigheden voorop? Nadat gespreksleider Hanneke Gerits de regels van het socratisch debat – de werkvorm waarin de  workshop was gegoten – had  uiteengezet en de spreker een korte inleiding op het onderwerp had gegeven, ontstond een levendig debat onder de ruim 30 deelnemende docenten. Hieronder volgt zowel de tekst van de inleiding als een korte bespreking van enkele vragen waarbij tijdens deze workshop langer is stilgestaan.

Nederlands: inhoud voorop of vaardigheden voorop?

“De meeste leerlingen vinden Nederlands het saaiste vak op school’’ las ik in een interview met Theo Witte, vakdidacticus van de Rijksuniversiteit Groningen en een van de stuwende krachten achter het inmiddels welbekende Manifest Nederlands op school. Een ‘factcheck’ van een journalist van de Correspondent toonde aan dat op deze uitspraak wel het nodige valt af te dingen valt. Lees verder >>

Met mijn ziel in mijn hand

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (7/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 7.

Groeten uit het fugatisch koor! Inmiddels is de familie Haandrikman op Schiphol aangekomen en ingecheckt. De lezer van 2116 zal allicht inmiddels al wat voetnoten nodig hebben, maar die uit 2016 weet hoe laat het is: die dag, een vliegtuig van Malaysia Airlines, dat betekent onheil. Alle grapjes die er nu gemaakt worden werpen hun duistere schaduw vooruit.

Die lezer van 2116 heeft vermoedelijk ook wat voetnoten nodig bij een andere dimensie waarvan we inmiddels wel kunnen vaststellen dat die een rol speelt in President Tsaar: die van het internet, dat er tegen die tijd vast heel anders uitziet. Natan Haandrikman introduceert zichzelf via zijn Facebook-profiel en bleek zijn auto gekocht te hebben via eBay. Vandaag wordt er een fraaie, bijna lyrische passage gewijd aan Twitter, en de mobiele telefoon. Ook in die passage is de dood niet ver weg: “De oude uitdrukking luidde dat iemand ‘met zijn ziel onder de arm rondliep’. Nu alweer jaren liepen de mensen heel wat doelgerichter, maar nog steeds even eenzaam, met hun ziel in de hand rond.” Lees verder >>

Een langen dood

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (78)
Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?

Door Marc van Oostendorp

Illustratie: Susanne van der Kleij
Illustratie: Susanne van der Kleij

De plagiatoren van het verleden hadden buiten het internet gerekend. Nicolaas Beets zal niet vermoed hebben dat hij ooit betrapt zou worden op het zonder bronvermelding overschrijven van Jan Jacob Lodewijk Ten Kate.

De laatste werd in 1892, drie jaar na zijn dood, al niet zo serieus meer genomen, en zijn zo’n vijftig jaar eerder gepubliceerde vertaling van Auguste Barbiers sonnet Michel-Angelo was, dacht de brave Beets vermoedelijk, vergeten:

Wat deed dat frisch gelaat, dat hooge voorhoofd slinken,
Gij schepper met paneel, en lier en marmersteen?
Geen traan vloeide immer langs uw bleeke trekken heen;
Als Dante deed u nooit een glimlach de oogen blinken.Ach, al te zwaar een melk deed u de Muze drinken!
Uw liefde voor de Kunst, zij vergde uw hart alleen,
En zonder ooit een bruid vermoeid in d’arm te zinken,
Zag zij u zestig jaar ‘t driedubbel pad betreên.’t Was al uw aardsch geluk, uw innigst zielsverrukken,
Een hemelsche gedachte in ‘t marmer af te drukken,
Te ontzetten door uw kracht, beeld van Gods majesteit.

Ook, toen gij eindelijk uw avondzon zaagt tanen,
Stierft ge, als een oude leeuw met zilverblanke manen,
Een langen dood, vol roem en levensbitterheid.

Naar Auguste Barbier.

Que ton visage est triste et ton front amaigri,
Sublime Michel-Ange, ô vieux tailleur de pierre!
Nulle larme jamais n’ a baigné ta paupière:
Comme Dante, on dirait que tu n’ as jamais ri.Hélas! D’un lait trop fort la muse t’a nourri,
L’ art fut ton seul amour et prit ta vie entière;
Soixante ans tu courus une triple carrière
Sans reposer ton coeur sur un coeur attendri.Pauvre Buonarotti! Ton seul bonheur au monde
Fut d’ imprimer au marbre une grandeur profonde,
Et puissant comme Dieu, d’effrayer comme lui:Aussi, quand tu parvins à ta saison dernière,
Vieux lion fatigué, sous ta blanche crinière
Tu mourus longuement plein de gloire et d’ennui.

Nicolaas Beets deed het in 1892 zo: Lees verder >>

Een zelfverzonnen Oedipuscomplex

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (6/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 6.

obama6Vandaag heb ik voor het eerst echt even gehuiverd bij dit verhaal, want er zit iets gruwelijks verborgen in de passage van vandaag – een heel moeilijk te vatten gevoel.

Eerst denk je, die Oedipus, daar worden we wel met de neus opgedrukt, nee, die wordt ons in onze toetjes gewreven. Dit is al de tweede keer dat de naam expliciet valt, en naar het complex werd ook al indirect verwezen. Maar in deze aflevering – we zijn nu op eentiende van het feuilleton – wordt het allemaal wel heel duidelijk gemaakt. Zelfs Freuds naam wordt expliciet genoemd.

De zoon denkt dat zijn moeder zin heeft in een ‘liefdesnacht’, hij overweegt als zesjarige heel even zijn vader te doen struikelen en een doodsmak te bezorgen, waarna hij zich ‘wekenlang’ miserabel voelt omdat dit misschien wel zijn ‘diepste verlangen’ was. Zelfs als klein kind begrijpt Natan in zekere zin dus al dat hij misschien een Oedipus-complex heeft. (Een mooi detail vind ik dat de moord gepleegd zou worden door het samenknopen van de veters – een mooie straf voor het verminken van Oedipus’ voeten door zijn vader in de mythe.)

Lees verder >>

Een man met dezelfde eigenschappen als iedereen

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (5/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 5.

obama5Natan Haandriksman is zo’n beetje het meest gemiddelde Nederlandse romanpersonage dat je kunt verzinnen. Dat blijk uit gisteren in het Journal of Dutch Literature gepubliceerd onderzoek.

Dat artikel laat zien dat niet alleen uitgevers, schrijvers, recensenten en academici nog steeds en tot ons aller schande overwegend blanke mannen van middelbare leeftijd zijn, maar dat dit ook geldt voor romanpersonages. De auteurs namen alle personages in alle 170 romans die werden ingezonden voor de Libris Literatuurprijs 2013: dat blijken er 1176 te zijn geweest. Een gemiddeld boek kent dus 7 karakters, en voor iedere 1445 werd er een romanpersonage bedacht in een boek dat in ieder geval iemand Libris-waardig vond. (Er zijn natuurlijk veel meer boeken geschreven en als we de vertaalde boeken erbij nemen is de verhouding tussen bestaande Nederlanders en verzonnen personen misschien wel 1 op 1!)

Lees verder >>

Gelazerd schaamhaar

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (4/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 4.

obama4Valt er iets te verwachten van de held van dit verhaal? Van Natan Haandrikman? In de twee afleveringen waarin we hem tot nu toe hebben leren kennen, blijkt hij vooral een zielloze marionet, iemand die zich voegt naar alle nukken van wie hij toevallig ook maar tegenkomt.

Gisteren was het zijn vriendin, Branda, met haar buitenissige seksuele voorkeuren. Het komt niet eens in Natan op om zich daar tegen te verzetten: “Ik had ondertussen leergeld betaald, en voelde intuïtief aan dat ik (actief) voor prooi of (passief) voor aas moest spelen.” Ik bleef even haken achter dat woordje: een actieve prooi?

Maar zo is het kennelijk bedoeld. Lees verder >>

Nijntje in actie tegen achterstand

Door Fleur Bonafee

666757638 Honderd meter buiten station Utrecht stond de trein stil. Twintig minuten later waren we terug op perron 20. Nu zaten we hutjemutje in de sprinter, want een intercity zou voorlopig niet rijden.
‘Vindt u het leuk als ik een verhaal vertel?’ vroeg ik, om de tijd te doden.
De dame tegenover me trok met haar schouders. ‘Ligt eraan waar het over gaat.’

Lees verder >>

Hofland over taal

door Jan Stroop

Hofland“ Als ik me eenzaam voel schrijf ik een stukje over de taal en de brieven stromen binnen.”

De laatste column over taal die Henk Hofland als S. Montag schreef, heette  ‘Oorverdoving’. Hij stond op zaterdag 28 mei 2016 in de krant en ging o.a. over ‘superleuk’ een ‘nieuwe’ term om extreme waardering uit te drukken woord. Een typisch Hoflandiaanse taalcolumn: hij signaleert een nieuw verschijnsel, meestal een woord, beschrijft wat hij opgemerkt heeft en zoekt in zijn geheugenarchief naar parallelle gevallen.

Lees verder >>

De A-index

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (3/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 3.

obaamaaEen van de grote verschillen tussen een roman en Facebook is dat je je op sociale media maar zelden afvraagt wat iemands naam betekent. Een of andere jonge gast meldt zich met een vriendverzoek; die iemand blijkt Natan Haandrikman te heten. En zijn vriendin heeft Branda. (De persoon blijkt bovendien al in 2007 op Facebook te hebben gezeten, wat vrij uitzonderlijk, zij het niet onmogelijk, is voor een Nederlander.)

Nu, dat is allemaal vrij curieus, maar ik geloof niet dat ik er iets achter zou zoeken. Alleen nu het een romanpersonage betreft, begin je toch wel even te pluizen. Haandrikman is blijkens de Nederlandse familienamenbank een bestaande Nederlandse naam. In 2007 (het jaar dat Natan op Facebook ging) waren er 547 mensen die zo heetten; de meesten in Twente. De naam komt van een boerderij van iemand die Hendrik heette. Het is volkomen onduidelijk of dat gegeven ook maar enige rol gaat spelen in het enige verhaal.

Lees verder >>

De adem van de ondervraagde

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (2/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 2.

obama2Een pagina van Van der Heijdens proza kun je herkennen aan de dialogen. Zijn karakters hebben allemaal dezelfde toon. Een enkele keer laat hij iemand een dialectwoord gebruiken, of een ietwat ongebruikelijke constructie om de persoon te karakteriseren.

Maar naar mijn gevoel praat in Van der Heijdens werk iedereen een beetje op dezelfde manier. Zoals in de passage van vandaag de commandant Mazepa:

‘Naar de kelder met hem,’ riep Mazepa. ‘De lamp is daar sterk genoeg om het vuiltje in zijn oog te zien. Geef hem iets te roken… een sigaret brandt het lekkerst op de huid als hij is aangestoken met de adem van de ondervraagde zelf.’

Lees verder >>