Categorie: column

Illuster

Door Marc van Oostendorp

Attachment-1 (4)Er zijn zaken die je eenvoudigweg niet weet. Hoe je het woord illuster uitspreekt, of illustrator. Ik ben fonoloog, en daarmee een van hooguit twintig mensen die iedere dag nadenken over klanken. Maar of ik de u in die woorden nu zeg als de u in put of die in duwen?

Ik bedoel nog niet eens hoe je dat zou ‘moeten’ uitspreken als je ‘verzorgd’ zou willen spreken, wat dat ook zou moeten betekenen. Volgens Van Dale zeg je in allebei de gevallen een uu (het woordenboek gebruikt het symbool [y]), maar het is onduidelijk waar dat op gebaseerd is of waarom Van Dale daar iets over te zeggen zou moeten hebben.

Het probleem zit echter dieper. Lees verder >>

Hoe komt het dat culturele systemen zo moeilijk doelgericht te veranderen zijn…?

Onverwachte taalvragen aan de Wetenschapsagenda (22)

Door Marc van Oostendorp

taaltegenhoudenDe boodschap van de taalwetenschapper over taalverandering is tweeledig: het gebeurt en we kunnen er niets aan doen. Niet alleen kunnen we de taalverandering niet stoppen, we kunnen haar ook niet of nauwelijks een door ons gewenste kant op sturen.

De taal verandert voortdurend, en dat moet komen doordat de mensen de taal veranderen. Alleen kan die verandering kennelijk vrijwel alleen onbewust plaatsvinden. Ons bewustzijn staat machteloos. Dat geldt trouwens niet alleen voor taal, zoals de volgende vraagsteller aan de Nationale Wetenschapsagenda opmerkt: Lees verder >>

Visschentaal

Door Marc van Oostendorp

Processed with Snapseed.
De uitingen van verbazing, waarmede de visschen zijn verschijning begroetten.

Eenige maanden geleden schreef Matthias Dunn, een vischkenner uit Cornwallis, in de Comtemporary Review een artikel over „de vijf zinnen der visschen’, waarin hij eenige verhalen en beschouwingen gaf, die algemeen met ongeloof ontvangen werden. Onder anderen verkondigde hij de meening, dat visschen klanken voortbrengen, die door hunne medevisschen verstaan worden.

Deze opzienbarende theorie is dezer dagen bevestigd door Professor Kollicker, van het aquarium te Napels, die zich, in een duikerpak gestoken, naar den bodem der Middellandsche Zee heeft laten zakken in een ijzeren kooi, die electrisch verlicht, was. Met behulp van een gevoelig ontvangtoestel en een opzettelijk daarvoor vervaardigde phonograaf heeft hij de uitingen van verbazing opgeteekend, waarmede de visschen zijn verschijning begroetten. Hij merkte op, dat het geluid van den eenen visch zeer verschilde van dat van een anderen en hij is op grond van zijne proefnemingen overtuigd, dat de geluiden, die door de visschen worden voortgebracht, nog eenmaal als een taal zullen worden erkend.

Bron: Het nieuws van den dag, 25-3-1900

(Zie ook: Hond begrijpt woord voor woord wat het baasje te zeggen heeft,
Onderzoeker vindt bewijs dat dolfijnen met elkaar praten,
Japanse koolmees heeft eigen, complexe taal
enz.)
Met dank aan Roos de Bruyn

Taal om de wereld op te poetsen

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (89)
Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?

Door Marc van Oostendorp

Illustratie: Susanne van der Kleij
Illustratie: Susanne van der Kleij

“Dit opstel”, schreef Abraham Seyne Kok in 1883 in het Tijdschrift voor Nederlandsche Taal- en Letterkunde “is zijn ontstaan verschuldigd aan de vraag van iemand, die een examen voor de borst had, hem iets over het Sonnet mede te deeleen.” Het sonnet was in 1883 wat uit de mode geraakt, al zou het er door de inspanningen van de Tachtigers snel weer in komen.

De iemand met dat examen voor zijn borst zorgde er wel voor dat Kok een gedegen overzicht schreef van het sonnet in de Nederlandse literatuurgeschiedenis. Hij had daarbij ook aandacht voor vormen die nét een beetje voorbij het sonnet gingen, zoals het volgende sonetto colla coda van Bilderdijk: Lees verder >>

Hoofdschudden over spelfouten of werken aan academische geletterdheid

Jacqueline van Kruiningen, Kees de Glopper, Carel Jansen en Femke Kramer
Rijksuniversiteit Groningen

Klachten over de taalbeheersing van studenten in het hoger onderwijs zijn van alle tijden. De neiging om alle schuld te leggen bij het voorbereidend onderwijs is dat ook. De start van een nieuw studiejaar leent zich bij uitstek voor alarmberichten over studentteksten vol taalfouten. Zo konden we ook in NRC Handelsblad van 6 september weer eens lezen over de gekke fouten die studenten maken als gevolg van het vermeende falen van het voortgezet onderwijs. En over taalbeleid in het hoger onderwijs dat een antwoord vormt op deze problemen. Aan een groeiend aantal universiteiten wordt in taaltoetsen het vaardigheidsniveau in spellen en formuleren gecheckt, in bijspijkercursussen kunnen studenten deze vaardigheden opkrikken, en hier en daar wordt in taalprogramma’s doorlopend aandacht besteed aan de taalvaardigheid van studenten.

De focus van deze initiatieven ligt grotendeels op het opkrikken van het niveau. De studenten doen iets niet goed; ze maken fouten, en dat moet worden gefikst. Spelling, formulering, samenhang in teksten: het moet allemaal beter. Het hoger onderwijs richt zich op de oplossing van problemen die het basis- en middelbaar onderwijs kennelijk hebben laten liggen. Dat is althans de teneur van het verhaal. Lees verder >>

Een microchip in de scanner

Door Marc van Oostendorp

hersenenDe redenering is simpel: al onze taal komt voort uit onze hersenen en zal dus wel door onze hersenen bepaald zijn. Door nauwkeurig te gaan meten hoe laat welke neuron actief is wanneer iemand de zin ‘Joost eet pannenkoeken’ leest, krijgen we dus een nauwkeurig beeld van de manier waarop onze hersenen werken tijdens het contempleren van die zin. 

Met dat idee in het achterhoofd zijn neurotaalkundigen nu al enige tijd bezig om de hersenen in kaart te brengen. Er bestaat inmiddels een bont palet aan testmogelijkheden om dat te doen, en het heeft inmiddels ook al wel het een en ander duidelijk gemaakt over enkele basisbeginselen van de organisatie van taal in de hersenen.

Het probleem is alleen: hoe weten we wat al die meetinstrumenten eigenlijk meten? Lees verder >>

Kun je een computer een (relevant) artikel / boek laten schrijven?

Onverwachte taalvragen aan de Wetenschapsagenda (21)

Door Marc van Oostendorp

computerSommige vragen aan de Nationale Wetenschapsagenda storten de rijpere onderzoeker in een  de nostalgie. Kennelijk worden mensen nog steeds warm van kwesties als de volgende:

Kun je een computer een (relevant) artikel / boek laten schrijven? Zijn er algoritmes denkbaar waarbij je computers geautomatiseerd een artikel of een boek laat schrijven? Hoogstwaarschijnlijk krijg je dan veel artikelen/boeken zonder enige betekenis. Maar als je geautomatiseerd heel veel artikelen/ boeken laat genereren, verschijnen er theoretisch ook teksten die wel relevantie hebben. En als je die relevante teksten vervolgens met slimme zoeksoftware op het spoor weet te komen, ontstaat er wellicht een interessante bron van informatie.

Weinig mensen hebben de tijd bewust meegemaakt waarin deze vraag niet gesteld werd: Lees verder >>

De functies van verhalen

Door Marc van Oostendorp

14317435_10154582830997783_5784749945675557320_n
Foto: Femke Niehof, Meertens Instituut

Als ik niet kan slapen, ga ik soms de functies van taal tellen. Communiceren. Denken. Andere mensen uitlachen om spelfouten. Je eigen identiteit opbouwen. Laten zien hoe slim je wel bent. Ongemakkelijke stiltes vullen. Mensen in de echt verbinden. De lijst is eindeloos, of in ieder geval heb ik het einde nog nooit gehaald, hoe lang de nacht ook was.  Het lijkt me de moeite waard om eens overdag een serieuze classificatie van functies te maken, een update van het klassieke werk van Jakobson.

Tijdens de interessante oratie die mijn Meertens-collega Theo Meder gisteren in Groningen hield < hier>, besprak hij op zeker moment ook de functies die verhalen volgens hem hebben, en waarmee hij de traditionele ideeën over dit onderwerp (‘lering ende vermaak’) wil uitbreiden: Lees verder >>

Irrelevante externe activiteiten

Ons populaire managersfeuilleton De verleden tijd van lijken is terug!

Door Marc van Oostendorp

zombieGlimlachend keek Wouter Pieterse, de voormalige hoogleraar Financiële Letterkunde, in de spiegel. Met zijn nieuwe bril en zijn zorgvuldige kapsel leek hij nóg meer op een financieel econoom, zo iemand met een zeer hoge h-index en ditto maatschappelijk belang, uitgemeten in commissariaten bij verzekeringsmaatschappijen.

Wetenschappelijk verantwoord én belangrijk voor de samenleving, daar draaide het hem al om toen hij had gekozen voor de Financiële Letterkunde, en bij dat doel was hij alleen maar dichter gekomen nu hij HR-manager geworden was, de hoogste HR-manager en daarmee in zekere zin de hoogstverantwoordelijke na de rector op deze universiteit.

En dan mocht hij ook nog een slechtnieuwsgesprek gaan voeren! Lees verder >>

Een ruimere rok voor de neerlandistiek

Door Marc van Oostendorp

Processed with Snapseed.
De rokken van de ui.

Een wereld waarin tieners plaatjes van E.J. Potgieter en Helene Swarts delen via Instagram! Waarin lange rij voor de bioscoop staan vanwege een spectaculaire nieuwe verfilming van Vanden vos Reynaerde! Waarin menigeen een gedichtje van Rosalie Loveling als ringtone heeft ingesteld en de minister-president een avond uittrekt om over Bordewijk te praten!

Er is de afgelopen week enige discussie ontstaan over de bereikbaarheid van dat ideaal, naar aanleiding van de Bert van Selm-lezing die Frits van Oostrom vorige week hield; zie bijvoorbeeld dit stuk van Jona Lendering of dit van Ton Harmsen. (Het stuk staat zelf niet op internet, maar omdat jullie allemaal natuurlijk de Bert van Selm-lezingen steunen, heb je hem ofwel zelf gehoord of anders in een bibliofiel boekje in huis gekregen.)

Van Oostrom luidt de noodklok voor de Nederlandse letterkunde. Lees verder >>

Als ’t in ’t Hollandsch heet

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (88)
Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?

Door Marc van Oostendorp

Illustratie: Susanne van der Kleij
Illustratie: Susanne van der Kleij

Wat is het verschil tussen Tadamtadamtadamtadam en Tadamtadamtadamtadamtadam? Dat de eerste veel opgewekter klinkt dan de tweede. Een gedicht waarvan iedere regel uit vier keer tadam bestaat, dat kán bijna alleen maar grappig zijn. Zoals Nicolaas Beets’ sonnet:

Sonnetten hier, sonnetten daar!
Een wereld vol sonnetten!
Men is er machtig gauw mee klaar
In spijt der stipte wetten.
Al loopt de zin wel wat gevaar,
Daar valt niet op te letten;
Het fijne van de mis is maar
Ze goed ineen te zetten.

Een klinkdicht – als ’t in ’t Hollandsch heet –
Heeft niets te doen dan klinken;
En hebt gij daar den slag voor beet,
Uw roem zal eeuwig blinken…
Zie zoo; het mijne is ook gereed,
En hoor het eens rinkinken!

Inhoudelijk gaat dit sonnet over precies hetzelfde als waar bijna alle sonnetten uit die tijd over gingen: hoe belachelijk sonnetten zijn. Lees verder >>

Een kinderachtig idee als spannend nieuw paradigma

Door Marc van Oostendorp

Processed with Snapseed.
Illustratie: MvO

De moed zakt me in de schoenen wanneer ik artikelen lees die de titel dragen Evidence Rebuts Chomsky’s Theory of Language Learning. Is dat nu het niveau van ons vakgebied? Dat kranten, tijdschriften en websites  jaar in jaar uit dit soort artikelen plaatsen? Ook de inhoud maakt me niet echt vrolijker. Wat een kleuters, die taalkundigen, moet de enigszins geïnformeerde lezer wel denken. Bedenken ze nou nooit iets anders dan dat eeuwige gekissebis?

Dat komt in de eerste plaats natuurlijk door die titel. Ik mag mij met ingang van deze maand inmiddels 30 jaar taalkundestudent noemen, en in al die jaren lees ik in de kranten nooit iets anders dan dat die en die geleerde nu eindelijk heeft bewezen dat Noam Chomsky ongelijk heeft. Wat is de lol daarvan? En waarom altijd maar diezelfde theorie? Heeft er in de afgelopen decennia nooit iemand anders iets beweerd waarvan je zou kunnen aantonen dat hij ongelijk heeft?

Ja, zullen de krantenjongens en de bloggers en de auteurs van dit artikel in Scientific American zeggen, maar Chomsky is nu eenmaal beroemd. (Het is het argument van Tom Wolfe, waar ik gisteren over schreef. Wolfe heeft overigens natuurlijk óók al bewezen dat Chomsky ongelijk heeft.)

Lees verder >>

Bleke bekkies tegenover de man uit de jungle

Door Marc van Oostendorp

d92869c0851bcb869917bf2e9c35f062Dat taalkundigen niet weten wat literatuur is, bleek wel weer uit hun reacties, de afgelopen weken, op het nieuwe boek van Tom Wolfe, The Kingdom of Speech. In ieder geval op mijn Facebook-pagina gonst het al een tijdje van de schandes! van mijn vrienden. Wat gingen we nu weer krijgen!

Wolfe, de bekende Amerikaanse literator en journalist, schreef op 85-jarige leeftijd een boek dat niet alleen gaat over taal, maar vooral ook over taalwetenschap.

Het verhaal is fascinerend, zij het een beetje cliché-matig. Er bestaan twee groepen geleerden. Aan de ene kant hebben we lieden die de hele dag op hun kamer allerlei onzinnige theorieën zitten uit te denken, die nooit de straat op gaan, en die daardoor genoeg tijd over hebben om slinkse politieke spelletjes te spelen en die zo dus met hun bleke bekkies alle macht naar zich toe trekken. Lees verder >>

Streektaalconferentie 2016

Taalvariatie op sociale mediaOp 7 oktober organiseren wij onze jaarlijkse streektaalconferentie, in Middelburg in de Nederlandse provincie Zeeland. Het thema dit jaar is Taalvariatie in sociale media.

Ook dit jaar kunnen wij u een gevarieerd programma bieden met deskundige sprekers uit het brede domein van de variatielinguïstiek. Zij zullen u onder meer vertellen over chattaal, dialect op sociale media en taalvariatie op Twitter. Tijdens de middag is er lunch en kunt u een rondleiding krijgen bij de tentoonstelling ‘Signs of the times: sociale media in de middeleeuwen’ in het Zeeuws Museum.

Lees verder >>

Geheimlimburgs?

Door Leonie Cornips

Mijn jonge taalkundige collega aan de Universiteit Maastricht is van huis uit Duitstalig en heeft zich in een jaar tijd het Nederlands via intensieve cursussen eigen gemaakt. Zij maakt in tegenstelling tot vele van huis uit Nederlandstalige studenten geen spelfouten en zondigt niet tegen het kofschip. Het voltooid deelwoord in ‘Ze is verhuisd’ spelt ze correct met een d waar velen een t spellen. Ook haar luistervaardigheid en gesproken Nederlands is meer dan vloeiend. Alleen in haar uitspraak is nog een ietsepietsie Duits te horen. Ze bekende me laatst heel verdrietig dat ze in Maastricht opgehouden is met Nederlands te gebruiken omdat iedereen haar onmiddellijk in het Engels aanspreekt bij het horen van dat vleugje Duits. Zij is niet de enige die hierover klaagt. Zoveel mensen die graag het Nederlands willen leren, merken op dat zij niet de gelegenheid krijgen om het te oefenen. Zodra maar iets van een buitenlands maar dan wel Europees accent merkbaar is, switchen van huis uit Nederlandstaligen naar het Engels. Nederlands leren spreken is moeilijk omdat het bijna een geheimtaal is waar je als buitenstaander geen toegang toe krijgt. ‘Nederlanders spreken Engels met je in plaats van Nederlands’, roepen ze! Gek genoeg staat dat in schril contrast met de mening in Nederland dat mensen van buiten zo snel mogelijk Nederlands moeten leren.
Lees verder >>

Oedipus afgericht

Door Marc van Oostendorp

Attachment-1

De afgelopen zomer heb ik alle 60 afleveringen van A.F.Th. van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach hier becommentarieerd. Ik heb die commentaren nu samengevoegd in een e-boekje met de titel Oedipus afgericht, dat ik gratis als pdf en als epub-bestand ter beschikking stel in onze gestaag groeiende reeks van elektronische Neerlandistiek-boeken.

 

Hier is het voorwoord: Lees verder >>

Hans van der Togt!

Door Marc van Oostendorp

In Sulmona (de geboorteplaats van Ovidius), ergens in de bergen van Abruzzo, wonen twee broers die ’s ochtends bars schoonmaken en die zichzelf onder andere Nederlands hebben geleerd door ’s middags en ’s avonds intensief naar de tv te kijken. In Nederland zijn ze nooit geweest, en geoefend hebben ze vooral met elkaar, maar ze leerden wat ze weten van Hans van der Togt en Hans Kazen. Ik had een gesprek met hen voor mijn zondagochtendminicollege.

Vlekloos bloed

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (87)
Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?

Door Marc van Oostendorp

Illustratie: Susanne van der Kleij
Illustratie: Susanne van der Kleij

De huidige tijd heeft zijn comfortzone, zijn waarde creëren en zijn verbinding zoeken, maar de vroege negentiende eeuw had zijn vlekloos bloed. Het was zo’n frase die je bij bepaalde dichters als het ware om de haverklap tegen komt, al spande Willem Bilderdijk wel de kroon:

Bij vlekloos bloed een stil en needrig lot; –
Een peinzend oog, doorstraald van zacht genoegen; –
Een juist verstand, – een hart vervuld van God; –
En kalmen moed bij zielevreê te voegen:

Ziedaar wat meer dan ’t weeldrig vreugdgenot,
Dan al de roem van ’t noeste letterploegen,
Dan mijnroof is, waarom de harten zwoegen,
Maar dien de dood, de zorg, de vrees bespot!

O Dierbre gift van vlijt noch lotgeval,
Maar van den Bouw- en Vrijheer van ’t heelal,
Wie dankt voor u, wie voelde u ooit naar waarde?

Dien schokk’ de storm of blaak de Zuiderzon;
Hij derft geen steun, geen zuivre lavingbron,
Maar overleeft den val der zinkende aarde.

Lees verder >>

Het einde van de zomer

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (60/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceerden nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschenen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blogde ik een bespreking. Vandaag: aflevering 60 

Het is vast geen toeval dat President Tsaar op Obama Beach in de zomer verscheen. Het is een seizoen dat bij Van der Heijden past. Een van de mythes waaruit hij zijn schrijverschap heeft opgetrokken is dat hij in de zomer van 1976 als jonge, bijna gesjeesde student bij zijn ouders introk om daar zijn nooit uitgegeven ‘oerboek’ Bejaardentehuis op het dak van de wereld op een lange rol papier te tikken. Dat moet een warme, optimistische zomer zijn geweest.
Vrijwel al Van der Heijdens boeken spelen zich af in de zomer. Dat geldt in ieder geval voor President Tsaar, waarin de nasleep van de aanslag op de MH17 in de hete Oekraïne centraal staan. Het jaargetij past ook goed bij Van der Heijdens personages, die vaak een beetje klam zijn van het zweet. Voor de lezers van het feuilleton zal de zomer van 2016 altijd geassocieerd zijn met de bijbehorende plakkerige kijk op de wereldgeschiedenis. Het was een zomer vol aanslagen en moordpartijen – die uit 2016 weerspiegelden moeiteloos de gebeurtenissen die Van der Heijden beschrijft. Het werd, met dank aan de schrijver, een warme, pessimistische zomer, die op het laatst eindigde in de winter van Siberië. 

In die zomer wekte Van de Heijden zijn in 2010 bij een ongeluk omgekomen zoon Tonio, opnieuw tot leven. Lees verder >>

De dreigende drogreden

Door Ton Harmsen

048ZaleucusHoeveel nieuwe stukken er ook verschenen, voor het repertoire van de Amsterdamse Schouwburg greep men graag naar oude succesnummers. Op een bewaard gebleven affiche uit 1760 staat de klucht Broershart uit 1668 op het programma, als naspel bij De dood van Sultan Selim, een tragedie uit 1717 door Willem van der Hoeven. Hij was een gevierd acteur die meer dan tien toneelstukken publiceerde. Broershart is een wrede klucht vol onwaarschijnlijkheden, en deze tragedie is niet minder wreed en vol onwaarschijnlijkheden. Aan het Turkse hof is een mensenleven niets waard, zeker niet wanneer het gaat om het hooghouden van de eer van hovelingen. En Van der Hoeven bedeelt in de door hemzelf bedachte intrige het toeval wel een hele grote rol toe. Het verhaal is absurd, maar niet ingewikkeld:

Mustafa, de zoon van de Turkse sultan Selim, is verliefd op prinses Saide, die door de sultan aan zijn generaal is toebedacht. De verliefde prins beledigt de generaal en daarom veroordeelt zijn vader Selim hem ter dood. Iedereen noemt dit onmenselijk, maar de wrede sultan zet door en de kroonprins wordt onthoofd. Saide is ontroostbaar, haar slaaf Emanuel (een christen) biedt haar aan samen te vluchten en te trouwen. Dit voorstel vindt zij niet acceptabel gezien zijn lage status, maar die houding verandert als hij de hertog van Ferrara blijkt te zijn. Juist op deze cruciale dag is een delegatie uit Italië naar Istanboel gekomen om hem te zeggen dat zijn vader is overleden en dat hij zijn hertogdom op zich moet nemen. De twee vluchten, terwijl ze en passant de Turkse vloot (waarop de sultan zich heeft teruggetrokken om over de emotie van zijn kindermoord heen te komen) in brand steken. Voordat zij het paleis verlaat bevestigt de prinses een brief aan een pilaar, waarin zij haar vlucht naar Ferrara aankondigt. Sultan Selim, aan de dood in zijn brandende galjoen ontsnapt, vindt en leest de brief; de inhoud grijpt hem zo aan dat hij sterft.

Lees verder >>

De dood van een enkele mens is een tragedie

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (59/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 59 

Ach, nu is President Tsaar al bijna voorbij, en er is nog zoveel niet gezegd. Ik wilde me in deze reeks onder andere laten inspireren door Thomas Vaessens Geschiedenis van de moderne Nederlandse letterkunde en Van der Heijdens verhaal kunt zien als een romantisch verhaal (de nobele eenling die strijdt voor het goede) of als een postmodernistische worsteling met de onkenbaarheid worsteling met de werkelijkheid. Je kunt zelfs een betrekkelijk korte tekst als deze best op al die manieren lezen. Ik wilde nog schrijven over de wonderlijke dialogen, ik wilde nog alle dieren op een rijtje zetten die erin voorkomen (spoiler alert: lieveheersbeestjes en meeuwen kunnen beide vliegen). Ik wilde Van der Heijden, die het Groot Dictee gaat schrijven en in het kader daarvan in een interview beweerde dat je als je niet kunt spellen ook niet kunt denken, door de spellingcontrole halen. Maar het gaat er niet meer van komen. 

Het enige wat we nog kunnen doen, is een vergelijking trekken met Oorlog en vrede. Lees verder >>

Meeuw

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (58/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 58 

36 jaar lang was Pieter Steinz voor mij een voorbeeld in de verte. Toen ik indertijd in de brugklas kwam van het Bossche gymnasium, hoorde Steinz daar al tot de intellectuele schoolelite. 

Hij moet in de vijfde klas hebben gezeten, heb ik nu snel uitgerekend. Samen met onder andere de zus van Frans Thomese vormde hij de schoolkrantredactie, waar kinderen als ik enorm tegenop keken. De hoogste god was Leon de Winter, die al een aantal jaar van school was en aan de weg timmerde als jonge schrijver en filmmaker.)

Ik heb nooit met hem gesproken; hij zat voor mij voor altijd in de vijfde, en ik zat zelf voorgoed in de brugklas. Ik las wat hij schreef altijd met grote bewondering, voor zijn enorme belezenheid en voor de stoïcijnse manier waarop was gegaan met zijn ziekte en zijn naderende levenseinde, dat nu maandag is gekomen.

Steinz was op zijn beurt weer een bewonderaar van de nog weer een stuk oudere Van der Heijden. Lees verder >>

Binge-lezen

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (57/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 57.

Attachment-1 (3)

Waarom publiceren Nederlandse kranten geen feuilletons meer? Het lijkt hét ideale genre, zowel voor de lezer als voor de schrijver.

Voor de lezer: je hoeft iedere dag maar een paar minuten uit te trekken (drie, om precies te zijn: Blendle houdt het precies voor je bij) en hebt na verloop van tijd toch weer een hele roman gelezen. En als je niet de hele tijd wil wachten, kun je binge-lezen.

Voor de schrijver: je kunt veel beter het tempo bepalen waarin je lezers lezen. Lees verder >>

Ik peer ‘m van de angst

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (56/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 56 

Attachment-1 (26)Ik geloof niet dat A.F.Th. van der Heijden ooit een personage heeft geschapen voor wie taal onbelangrijk was. Om te beginnen moet alles een naam worden gegeven. Zelfs ziektebeelden heten Tinus.

Dat klinkt huiselijk, maar tegelijk wordt in een paar onschuldige tussenzinnen duidelijk gemaakt dat die Tinus lang niet zo’n toffe gozer is, en dat een levenseindekliniek in het verschiet ligt om hem te ontlopen. En dat het er dan ook weer toe doet hoe díé heet: een hospice. Het eufemisme hoort duidelijk ook bij deze wereld.

Het bijzondere is dus niet dat er één persoon is die deze neiging heeft om alles te benoemen, maar iedereen. Ik geloof dat dit een van de meest herkenbare kanten van de wereld van Van der Heijden is – dat iedereen er doorlopend mee bezig is hoe je alles moet noemen.

Lees verder >>

Het geluid van cellofaan

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (55/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 55 

Lang leve het internet! Het feuilleton van Van der Heijden verschijnt binnenkort als een boek (dat zal wel zijn: een papieren boekje), maar in toekomstige edities kunnen video’s als de volgende niet ontbreken:

Lees verder >>