Categorie: column

Alweer een aanslag

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (25/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 25. <blendle>

taras2Zullen we ons de aanslagen in München over twee jaar nog herinneren? Te vrezen valt: nauwelijks en hooguit vaag. Er gebeurt te veel. Wie herinnert zich nog dat hardockcafé Sita (‘Muur’) in Charkov in 2014 het voorwerp was van een aanslag?

Ik kon het me in ieder geval alleen nog vaag herinneren – er vielen toen overigens door een gelukkig toeval geen doden –, en dat ik het me herinner komt vooral doordat er een andere gebeurtenis aan gekoppeld werd in het nieuws. De Oekraïense veiligheidsdienst (SBOe) beweerde dat ze bij het onderzoek naar die aanslag een plan ontdekten om ook een aanslag te plegen op de Nederlandse delegatie, inclusief minister Koenders.

Ellende

Dat laatste werd later ontkend, het zou een manier zijn waarop de Oekraïeners de Russen zwart wilden maken. Lees verder >>

Dien vloek heeft de oorlog in

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (81)
Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?

Door Marc van Oostendorp

Illustratie: Susanne van der Kleij
Illustratie: Susanne van der Kleij

Het lijkt er soms op dat alle taalverandering verkorting is. Her en der wordt eens een medeklinker ingeslikt, en valt een klinker af – tot er ineens geen herkenbare naamvalsuitgang meer is en een volgende generatie dus geen naamvallen meer gebruikt. Gaandeweg wordt een zelfstandig naamwoord zo steeds korter tot ‘t alleen nog een pronomen is.

Maar soms wordt een taal ook wel degelijk minder compact. Dat merk je bijvoorbeeld aan de laatste zin van het sonnet Oorlog van J.J.L. ten Kate:

Lees verder >>

Filologie en het academisch literatuurcurriculum

Door Yves T’Sjoen en Els van Damme (Universiteit Gent)

In het afsluitende essay van de bundel Vroeger is ook mooi (2011) formuleert Marita Mathijsen het voorstel voor een lezersgerichte en niet louter functionalistische literatuurgeschiedenis. Daarbij spelen gegevens over de ontwikkeling van institutionele actoren, zoals literaire clubs, uitgeverijen, boekwinkels en literatuuronderwijs, een bepalende rol. Deze data leveren beelden op van zich wijzigende lezersverwachtingen en vigerende concepten van literatuur door de tijd heen. Het verschijnsel literatuur verandert immers voortdurend. Een van de nog maar weinig onderzochte aspecten van het literatuuronderwijs is naast “de verplichte literatuurlijsten op de middelbare school […] het academisch curriculum voor neerlandici” (p. 250). Aan het fenomeen van het schoolboek en de beeldvorming van literatuur voor middelbare scholieren is eerder al aandacht besteed.

De literatuurlijst bij letterkundige opleidingsonderdelen bevat titels die door de docent als belangwekkend, bruikbaar of illustratief worden beschouwd voor studenten in de neerlandistiek. Lees verder >>

Ik heb je het leven gegeven, ik zal je ook doden

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (24/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 24. <nog (?) niet op blendle>

taras“De moordenaar van zijn zoon stond stil en staarde lang naar het levenloze lichaam. Zelfs nu hij dood was, was hij nog knap; zijn mannelijk gezicht, zo kort daarvoor nog gevuld met kracht en met een onweerstaanbare charme voor iedere vrouw, was nog steeds van schitterende schoonheid; zijn donkere wenkbrauwen staken als somber fluweel af tegen zijn bleke aangezicht.”

Taras Boelba is een korte roman van Gogol, en dat is daarmee het tweede boek van die schrijver dat genoemd wordt in dit boek, en alweer wordt het in verband gebracht met rock. Eerder zagen we dat het woord Posjlost, dat indirect naar Dode Zielen verwijst, op het T-shirt van het jongetje Nikki stond, nu heeft een eigenaar van een rockcafé zijn etablissment kennelijk naar dit boek genoemd, dat op internet staat <Russisch | Engelse vertaling>.

Lees verder >>

Reactie bestuur Internatione Vereniging Neerlandistiek op visitatierapport over Taalunie

Door Henriette Louwerse
Voorzitter IVN

Zo vlak voor de zomer wil het bestuur van de IVN nog even kort reageren op het Taalunie visitatierapport ‘Meer samenwerken, minder toeteren’ en de beleidsreactie van het Comité van Ministers van afgelopen 7 juli.

Rapporten en beleidsreactie

De conclusies van het visitatierapport komen grotendeels overeen met die van het AFO-rapport: de communicatie van het Algemeen Secretariaat van de Taalunie was vaak onhandig en soms ongevoelig; de rol van de Taalunie is onduidelijk (beleid adviseren, maken of uitvoeren?); de strategische en beleidsplannen zijn te weinig concreet; de financiële verslaglegging is niet transparant; de Taalunie is te veel met de eigen organisatie bezig en luistert te weinig naar het veld. Het visitatierapport stelt hard dat ‘het bij het Algemeen Secretariaat lijkt te ontbreken aan urgentie, daadkracht en prioritering’ (p. 19). Lees verder >>

Zelfs nu

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (23/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 23. <nog (?) niet op blendle>

tijdVoor verhalen bestaat een interessant soort verleden tijd: een dat zich laat combineren met het woord nu. Hoewel je zou zeggen dat nu normaliter niet samengaat met een verleden tijd, lukt dat ineens wel in een verhaal. Je kunt best zeggen: “Nu kwam Jan binnen”, maar dan weet je dat iemand een verhaal aan het vertellen is.

In de passage van vandaag vinden we daar een ingewikkeld voorbeeld van:

“Zelfs nu, in deze penibele positie, viel me op dat er nauwelijks condens mee naar buiten wolkte, wat bij een koelruimte toch normaal zou zijn geweest op zo’n snikhete dag.”

Behalve in de eerste twee passages die de inleiding vormden, is in President Tsaar tot nu toe Natan Haandrikman aan het woord, en hij vertelt zijn verhaal dus in die vertellersverledentijd.

Maar hier zegt hij zelfs nu met een zelfs dat het nu evalueert: het is verbazingwekkend dat het nu gebeurt. Wanneer je je in zo’n penibele positie bevindt ga je normaliter niet letten op de hoeveelheid condens in de omgeving.

Alleen de vraag is nu wie die evaluatie zelfs uitvoert. Lees verder >>

Op orthodoxe wijze

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (22/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 22. <blendle>

linaBehalve het minst romantische precoïtale gesprek uit de Nederlandse literatuur van de zomer van 2016 (‘Nee, natuurlijk niet, stom varken’), lijkt de bedoeling van de episode van vandaag vooral om Lina Kosinski in een groot aantal poses te laten zien. Ze:

  • zit bedrukt in de lounge,
  • trekt Natan mee het godshuis in,
  • werpt zich voor een kruisbeeld neer,
  • laat haar hoofd op de koele plavuizen rusten,
  • staat op, en zakt, wankelend, licht door de knieën,
  • zwaait met haar bovenlijf terwijl ze een kruis slaat,
  • bezwijmt en murmelt op de achterbank,
  • worstelt in de lift,
  • staat in tangopose met achteroverhellend bovenlijf (weer dat bovenlijf),
  • zit op de bedrand,
  • verleent hand- en spandiensten aan het onwillige vlees (‘zelf’).

Zitten, staan, lopen, knielen en liggen: we zien het haar allemaal doen, en dat alles binnen 800 woorden. Lees verder >>

De smaak van ouzo en ontbinding

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (21/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 21. <blendle>

snorEr zijn in mijn ogen twee Nederlandse schrijvers aan wie A.F.Th. van der Heijden het meest schatplichtig is.

De eerste is Harry Mulisch met zijn zoektocht naar betekenis, zijn poging om door middel van een verhaal betekenis te geven aan het leven, om verhalen te maken van onbegrijpelijk gruwelijke gebeurtenissen.

De tweede is Jan Wolkers zijn neiging om verteller en personages diepzinnige observaties of verwijzingen naar kunst in de mond te leggen, zijn neiging om de gruwelen concreet en klein en nabij te maken (een kikker in staat van ontbinding) en vooral zijn zinnelijkheid.

Lees verder >>

Nederlands, een wereldtaal in Gent

Door Yves T’Sjoen

Van 7 tot 20 augustus ontvangt de Universiteit Gent 120 buitenlandse studenten Nederlands. Buiten het Nederlandse taalgebied zijn volgens de Taalunie-webstek taalunieversum minstens 15.000 studenten ingeschreven aan een academisch instituut waar de wereldtaal Nederlands wordt gedoceerd. Collega’s van deze departementen maken op basis van een taaltest, conform het Europees Referentiekader voor het leren van een vreemde taal, een selectie. Een nieuw opgezet beurzensysteem, een schamele €200 per deelnemer, biedt de helft van de studenten de gelegenheid gedurende twee weken de Nederlandse taal, cultuur en werksfeer in het taalgebied zelf te ervaren. De andere helft van de selectie vraagt geen financiële tussenkomst.

In het voorjaar van 2015 zag het er niet naar uit dat de jarenlange traditie van de zomercursus Nederlandse taal en cultuur kon worden gehandhaafd. De cursus is vele jaren door de Taalunie georganiseerd op drie verschillende plaatsen in het Nederlandse taalgebied. De Universiteiten van Hasselt (Diepenbeek) en Gent, en ook het wat meer afgelegen Zeist in Nederland ontvingen elk jaar weer een paar honderd anderstalige studenten Nederlands. Gent en Zeist organiseren de cursus al sinds de jaren vijftig. De instellingen en hun onvermoeibare organisatoren boden workshops aan, gastlezingen, lessen in Nederlandse taalvaardigheid en gingen met hun enthousiaste gasten op culturele uitstap. Lees verder >>

Het President Tsaar-kunstenkwartet

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (20/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 20. <deze aflevering lijkt niet te krijgen op blendle>

kwartetGoed nieuws voor de spelers van het President Tsaar-kunstkwartet! Er zijn de afgelopen afleveringen al allerlei scheppende kunsten aan de orde gekomen. Vooral kijken speelt een belangrijke rol in dit boek: denk aan de vliegtuigspotters of opa Ban die de hele dag tv kijkt.

De visuele kunsten zijn dan ook dominant: Natan is een fotograaf, Nikki is een tekenaar. De in aflevering 17 genoemde Ai Wei Wei doet aan conceptuele (maar daarom niet minder beeldende) kunst. Vandaag is daar een vierde vorm van visuele presentatie bijgekomen: het viltprikken. Kwartet!

Een kwartet van schrijvers, daar komen we ook wel aan. Lees verder >>

Een vrouw is iemand om mee naar bed te gaan

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (19/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 19. <blendle>

Attachment-1 (10)We zijn nu op ongeveer een derde van President Tsaar op Obama Beach, en inmiddels kunnen we constateren dat de sfeer om zo te zeggen enigszins seksistisch is.

Van der Heijden heeft in zijn oeuvre nog maar weinig waarlijk interessante vrouwen neergezet: zijn hoofdpersonen zijn eigenlijk altijd mannen, tenzij men de helleveeg een hoofdpersoon wil noemen.

Een vrouw, dat is in dit oeuvre meestal iemand met wie je naar bed gaat. Voor President Tsaar geldt dat wel heel sterk. We zijn tot nu toe drie vrouwen tegengekomen: Natans moeder Bekka, zijn geliefde Branda en Lina, de begeleidster van de minister. Alle andere personen zijn mannen: de schrijvers met wie vader Patrick vertrok, de piloten die aan het roddelen waren, Natans opa, het jongetje dat hem in Oekraïne rondleidt, diens grootvader, de Oekraïense rebellen. It’s a man’s world. Lees verder >>

De kleur van de roes

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (80)
Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?

Door Marc van Oostendorp

Illustratie: Susanne van der Kleij
Illustratie: Susanne van der Kleij

Tegen iedereen die het druk heeft, zou ik willen zeggen: rs, rs! Dat moet genoeg zijn, ook om het volgende sonnet van Jan Jacob Lodewijk ten Kate te begrijpen:

Bloemkrans voor de liefste

Wanneer, ook dán als de andre teekens zwijgen,
De Ziel heur zucht in kleuren wedergeeft,
De Min heur blos in ‘t rozenblad doet stijgen,
De Erinnring in ‘t vergeet-mij-nietjen beeft;
Als Hope fladdert in de groene twijgen,
De Rous in ‘t loover der cypresse zweeft;
Als Jaloezij de gele tulp doet hijgen,
De Glorie in den frisschen lauwer leeft:

Dan diende ik U een bonte krans te schenken,
Waaruit ge U àlle kleuren toe zaagt wenken
Op ‘t levendig fluweel van blad en bloem:
Gij immers zijt mijn liefde, mijn Herdenken,
Mijn Vreugde en Smart, mijn IJver en mijn Roem,
Die ik de mijne in dood en leven noem!

Lees verder >>

Neen is neen

Door Truus De Wilde

Foto: Joost J. Bakker (CC-BY-2.0)

Njet betekent meer dan nee, dat las u hier al. Naar aanleiding van het strenger maken van de wet op seksuele misdrijven in Duitsland publiceerde deredactie.be de kop: „Neen is neen!“ Voor achtergrondinformatie en duiding van de wet, die hier momenteel voor een groot sociaal debat zorgt, zie bijvoorbeeld Die Zeit of Der Spiegel).

Voor mij waren neen en nee lang synoniemen, zoals ook in het artikel van De Standaard. Ik had nooit enige restrictie in het gebruik geleerd of aangevoeld, en vermoed dat ik ook in mijn eerste colleges taalverwerving de twee als synoniem aangeboden heb. Lees verder >>

Nice, ouders, kinderen en het groene gefluister

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (18/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 18. <blendle>

nice
Het houdt nooit op. Overal lijken. Mensen die net nog onbekommerd aan het praten waren, – woorden uitspraken die niet bedoeld waren voor de eeuwigheid, maar voor nu, voor even, voor hun vrienden:  ze liggen dood op de grond omdat er iemand was die geloofde dat er een doel was dat hoger was dan hun leven. Ouders zoeken verdwaasd op internet naar nieuws over hun enige kind, kinderen buigen zich wanhopig over het lichaam van hun moeder.

Een roman die in de krant staat afgedrukt levert natuurlijk onwillekeurig ook commentaar op wat er verder in de krant staat. President Tsaar gaat over de terroristische aanslag op de MH17 van twee jaar geleden; maar vandaag gaat het ook over die in Nice.

Lees verder >>

Gloomy atmosphere

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (17/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 17. <blendle>

dijkwachters,ameland 1Misschien zijn wij wel kikkers. Misschien wordt het water van de taal wel langzaam opgewarmd zonder dat wij het merken, waarbij de Nederlandse temperatuur een koele is en de Engelse een kokend hete.

Het gaat goed met de Nederlandse taal: er worden romans in geschreven (en becommentarieerd), er worden podcasts en vlogs in gemaakt, er wordt naar hartelust in gekwaakt. Maar een van de interessante verschijnselen van onze tijd is dat beetje bij beetje, woord voor woord, er steeds meer Engels in komt. Er komt misschien een dag dat we zeggen: het water is nu toch echt wel warm geworden. Lees verder >>

Het zelfgekozen eind van de dichter Johannes van ’t Lindenhout junior (1893-1916)

Door Peter Altena

De ‘groote oorlog’ miste Nederland op een haar, maar de echo’s weerklonken ook hier. Belgische vluchtelingen vonden hun eerste opvang voorbij de grensovergang en uiteindelijk in het hele land. Heel veel volwassen mannen werden gemobiliseerd, naar de forten en grenzen gedirigeerd.

Onder hen ook dichters en beeldend kunstenaars. Eén van hen was Johannes van ’t Lindenhout junior, die al enige jaren veelbelovend was, zich in kringen rond Martinus Nijhoff ophield (of andersom: Nijhoff in zijn kringen!), en gedichten aan Albert Verwey zond. De jonge dichter zag zijn studie in Amsterdam mislukken, maar het dichterschap beloofde hem zoveel meer. Veel gevaarlijker waren de buien van zwaarmoedigheid en levenshaat die hem periodiek troffen. Lees verder >>

Poshlust

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (16/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 16. <blendle>

a4234984546_16Vandaag staart Vladimir Nabokov ons aan vanaf het T-shirt van een jongen. POSJLOST staat er op dat T-shirt, en Natan denkt dat dit ‘ongetwijfeld een of andere garageband uit de Donbas’ is, maar daarmee is hij dan toch even vergeten dat hij een romanpersonage is.

Het zou trouwens nog best kunnen, dat een Oekraïense band zich Posjlost noemt. Het is een van de woorden die onvertaalbaar heten te zijn van de ene taal in de andere, het Russische equivalent van gezellig. Het schijnt zoveel te betekenen als slechte smaak, zij het van een bepaald type, namelijk die je politiek correct of cultureel correct zou kunnen noemen: dingen mooi vinden enkel en alleen omdat je denkt dat het zo hoort. (Het plaatje rechtsboven is van een Amerikaanse rockband.) Lees verder >>

Ik dwong mezelf te blijven kijken

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (15/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 15. <blendle>

kuleshov1331582127313Er wordt wel gezegd dat de romanschrijver van de filmregisseur heeft leren snijden. Zaterdag liet de schrijver Natan nog achter op Schiphol, zich afvragend hoe hij de chartervlucht naar Kiev kon binnendringen. Nu staat hij opeens op het ziedend hete boerenerf naast het neergestorte vliegtuig (‘heet als een oven in een smidse’ – een hel in een hel, net zoals Branda’s tinnitus herrie in herrie bevatte).

Ik weet niet of het echt van de film komt – hoe zou je dat moeten bewijzen?, maar het past natuurlijk ook goed in de vorm van het feuilleton. Van der Heijden heeft duidelijk voor deze zomerserie méér gedaan dan al bestaand manuscript in 60 stukjes hakken. Iedere aflevering tot nu toe is een min of meer op zich staande scene van steeds ongeveer 750 woorden lang. Hij moet, kortom, vrij precies hebben zitten monteren.

De helft van de scene van vandaag bestaat uit een foto, althans een stilstaand beeld. Lees verder >>

De dubbele punt van A.F.Th. van der Heijden

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (14/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 14.

imageEr valt een studie te doen van de dubbele punt in het werk van A.F.Th. van der Heijden. Ik heb er op Neerlandistiek al eens geschreven over een welgeplaatste dubbele dubbelepunt in Vallende ouders. Maar ook in 2016 is Van der Heijden de kunst van de (enkele) dubbele punt nog niet verleerd. We hebben tot nu toe in 14 afleveringen 86 dubbele punten gehad, dat wil zeggen ongeveer 6 per aflevering. Omdat iedere aflevering in een boek ongeveer 2 bladzijden zou beslaan, betekent dat 3 per pagina. Lees verder >>

Hij zakte met zijn boefjes

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (13/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 13. <blendle>

2016-07-08 19.10.45Ik hoop dat de volgende zin altijd en eeuwig zo mag blijven staan, en dat niemand er ooit een letter aan mag veranderen; en dat niet alleen omdat hij ervoor kan zorgen dat A.F.Th. van der Heijden weer eens een Tzumprijs wint:

Ik probeerde me de herrie in haar hoofd voor te stellen: een geheel in gietijzer gedachte duivel beklom een met schoolbord beplate berghelling, en zakte met zijn boefjes telkens terug, waarbij hij met roestige nagels krassend houvast zocht tussen in krijt uitgeschreven formules, die de verhouding weergaven tussen steilte van de heuvel, puntigheid van de klauwen, de kakofonische plannen van Satan en de spanning op Branda’s trommelvlies.

Dat is een buitengewoon mooie zin, geef toe! Lees verder >>

Is dat die woestaard wel?

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (79)
Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?

Door Marc van Oostendorp

Illustratie: Susanne van der Kleij
Illustratie: Susanne van der Kleij

De meeste discriminatie is vrouwen ten deel gevallen, maar ook over mannen is vermoedelijk nooit alléén maar positief gedacht. Dat blijkt uit het achtervoegsel –aard, zoals in het woord woestaard, dat tegenwoordig niet zo veel meer gebruikt lijkt te worden, maar dat we bijvoorbeeld wel vinden in het sonnet Bij een teekening in sepia, voorstellende een tijgernest van J.J.L. ten Kate:

De moeder is in rust; de tijgerwelpen slapen –
Alleen de tijger waakt, en houdt getrouw de wacht;
‘t Is of hij zelf een lam bij weerelooze schapen,
Rondsom blikt met een oog waar teederheid uit lacht.
Is dat die woestaard wel, die, wreede list tot wapen,
Bloeddorstig, ongetemd, de runders worgt en slacht,
Het elefantenjong van ‘t logge nest durft rapen,
En de ijzren nagels slaat tot in de leeuwenvacht?

O wonderzoet instinkt, dat al wat leeft doet blaken!
Grootsche inspraak der natuur, die met geen eeuwen ebt!
O Liefde voor ‘t gezin, die werken leert en waken!
Gij, die de blindste kracht u onderworpen hebt,
Gij, die het wandier in iets menschelijks herschept,
Wat moest gij van den Mensch een zeegnende Engel maken!

Lees verder >>

De Algemeen Secretaris als kop van jut

Naar een perfectere Taalunie (3)

Door Marc van Oostendorp

foto gadget TaalunieEen van de problemen van de Taalunie is dat niemand weet wat voor club dat nu eigenlijk is. Is het een adviesorgaan? Een beleidsinstelling? Een actiegroep ten behoeve van het Nederlands?

Het is in zekere zin ook al die dingen een beetje – maar die functies zitten elkaar soms in de weg. In het deze week naar buiten gekomen rapport spreekt de visitatiecommissie er bijvoorbeeld zijn verbazing over uit dat vorig jaar de interparlementaire commissie (IPC; dat is een orgaan van de Taalunie waarin Vlaamse en Nederlandse parlementariërs zitting hebben) tijdens de zogenoemde ‘Week van het Nederlands’ een oproep deed aan het Comité van Ministers.

De visitatiecommissie vindt dit raar: waarom roept het ene orgaan van een organisatie in een ander orgaan het openbaar op tot actie? Moet zo’n organisatie geen eenheid zijn?

Dat nu lijkt mij geen terechte kritiek. Lees verder >>

Gysbreght voor Grotius: Vondels zevende tragedie

040Gysbreght

Door Ton Harmsen

Vondel draagt zijn Gysbreght van Aemstel (1637) op aan Hugo de Groot. Die was in 1631 en 1632 enige tijd in Amsterdam geweest in de hoop amnestie te krijgen en zich weer blijvend in Holland te kunnen vestigen. Amsterdam had een sterke arminiaanse factie met burgemeesters als Andries Bicker en Jacob Dircksz de Graeff, maar dat wil niet zeggen dat Grotius er erg hartelijk is ontvangen. Hij kon zich beperkt bewegen, het was zelfs te riskant voor hem om de redevoeringen van Vossius en Barlaeus te bezoeken waarmee in januari 1632 het Athenaeum illustre werd ingeluid. De stad zou voor hem pleiten bij de Staten-Generaal, maar van Den Haag kreeg De Groot de opdracht binnen tien dagen de stad te verlaten, waarop hij eieren voor zijn geld koos. Voor Vondel heeft die ene Amsterdamse winter van de balling veel betekend. Hij zocht De Groot op, die juist in die periode nieuwe ideeën ontwikkelde over de imitatie van de Griekse tragedie: ze zullen diepgaande gesprekken hebben gevoerd over de onderwerpen, de hartstochten en de structuur van het treurspel. In 1635 vertaalde hij Grotius’spel over Jozef, de Sophompaneas, later zou hij nog zijn Adamus exul en Phoenissae bewerken. Vondel keek enorm op tegen De Groot en draagt hem daarom eerbiedig zijn Gysbreght op. Namens Amsterdam kan hij dat moeilijk doen: het bestuur van de stad had sympathie voor de arminianen, maar het heeft Grotius niet in bescherming kunnen nemen.

Lees verder >>

Ze kunnen het jou zeker

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (12/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 12. <blendle>

151013-mh17-reconstruction-mn-0940_890ab8e32eda428b1f3d523f7efb86e4.nbcnews-fp-440-320Ik vind de passage van vandaag geloof ik de mooiste tot nu toe. Ik geloofde er al bijna niet meer in, na de laatste afleveringen. Maar nu zijn ouders dood zijn komt Natan eindelijk tot leven. Zijn “fatalistische houding [is] als sneeuw voor de zon verdwenen”. Tot nu toe toonde hij maar weinig initiatief, en liet hij zich zo’n beetje leiden door wie hij toevallig voor zich had.

Maar nu zijn z’n ouders dood. Zijn vriendin Branda huilt erom (‘zacht’), en zegt ‘Ik vind het verschrikkelijk voor je’, maar hij werpt zich niet wenend op de grond, hij stort niet in, hij gaat niet zitten klagen. Hij is ineens vastbesloten: hij gaat naar Oekraïne, “liefst vanavond al”. Hij houdt het hoofd koel – de enige emotie die hij lijkt te kennen is stille woede over de misdaad – en besluit dat hij wat gaat doen. Zijn werk.

Lees verder >>

Toespraak bij de onthulling van het standbeeld voor Jacob van Lennep

 6 juli 2016, Haarlemmerpoort

Door Marita Mathijsen

img_4307Wist u dat u gemiddeld 120 liter water per dag gebruikt – 12 grote emmers, 120 flessen van 1 liter?  U, meneer de wethouder, die straks dit beeld gaat onthullen, ziet er nogal fris uit: u gebruikt misschien wat meer – u, mevrouw de kusntenares ziet er ook fris uit, maar misschien bent u nogal milieubewust – en gebruikt u wel wat minder.  Maar wij met zijn allen profiteren van de zegening van voortreffelijk duinwater.
Hoe krijgen we dat water? De wethouder heeft al geschetst hoe moeilijk het vroeger was en dat wij het nu zo makkelijk hebben: dank zij Jacob van Lennep.
Hoe het gegaan is, weten we inmiddels: mevrouw Van Lennep zou het duinwater van Heemstede ook wel in Amsterdam willen drinken, en daarop ging Van Lennep nadenken. Lees verder >>