Categorie: column

meetlint / rolmaat

Verwarwoordenboek Vervolg (174)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

meetlint / rolmaat  

Deze ‘lintmeters’ verwijzen naar verschillende soorten ‘meetgerei’.

Lees verder >>

Van Deel en geheel

Door Jos Joosten

Zaterdag verscheen na dertig jaar de laatste ‘Letter & Geest’, de boekenbijlage van Trouw. Dat betekende uiteraard veel nabeschouwing en terugblik. Mooi nummer, maar wat een rare uitglijer op het eind! Bijna veertig jaar was Tom van Deel het gezicht van de literatuurkritiek in het dagblad. Van Deel stopte als criticus in 2008 en overleed bijna een jaar geleden.

Lees verder >>

De onverschrokken adelaar

Twee dichters over Leopold, die Cheops schiep

Door Danny Habets

Dit bericht verscheen eerder op het blog van Danny Habets

Dichters schrijven en dichten vaak over het dichten en over andere dichters. Zo schreef Ida Gerhardt verscheidene gedichten over haar leermeester, de grote dichter J.H. Leopold. Drie daarvan verschenen in de bundel De Hovenier uit 1961. Deze gedichten bieden een interessante blik op het dichterschap van beiden, en roepen bovendien een gedicht van H. Marsman over Leopold in herinnering. Het gedicht van Marsman is in deze beschouwing het vertrekpunt. Vervolgens komen drie gedichten van Gerhardt uitvoerig aan de orde, waarin duidelijk overeenkomsten zijn te vinden met woorden en beelden die Marsman gebruikt.

Lees verder >>

Antonio Gramsci en Frieslands volksleven

Door Abe de Vries

Na Karl Marx en Friedrich Engels is de Italiaanse filosoof Antonio Gramsci (1891-1937) waarschijnlijk de invloedrijkste marxist uit de hele West-Europese geschiedenis. Deze kleine, misvormde Sardijn werd in november 1926 door de fascisten van Mussolini gearresteerd en schreef in de gevangenis, in enigszins verhullende taal (want onder het toeziend oog van de censuur), reeksen notities over cultuur, macht en politieke theorie.

Lees verder >>

Door vele tegenspoeden tot groote vreugde (1898)

Omslag van Door vele tegenspoeden tot groote vreugde. Van dit boekje is slechts één exemplaar in een openbare collectie bewaard gebleven.

Jeugdverhalen over joden (97)

Door Ewoud Sanders

Auteur: Wilhelmina Jacoba Riem Vis (1859-1915)

Herkomst en drukgeschiedenis

Wilhelmina Jacoba Riem Vis was vaste medewerkster van het christelijke jeugdtijdschrift Timotheüs en gaf les aan kinderen en volwassenen. Zij schreef ruim veertig boeken, voornamelijk voor de jeugd.

         Onder tijdgenoten had Riem Vis een goede naam. Zo schreef de boekbeoordelingscommissie van de Gereformeerde Zondagsschoolvereniging Jachin in 1904: ‘De schrijfster heeft zich, onze kinderen weten er van te spreken, menigmaal verdienstelijk gemaakt door schoone boekjes’. En de uitgever J.N. Voorhoeve schreef in 1915 in haar necrologie: ‘Elk werk dat zij afleverde legde getuigenis af van den wensch om Jezus voor te stellen’.

Lees verder >>

Vergeten kennis

Reinhart Fuchs als het achterdoek van Van den vos Reynaerde

Door Jan de Putter

Onvermijdelijk geraakt het werk van richtinggevende onderzoekers op een gegeven moment uit de mode. Na hun pensionering of dood worden hun bevindingen eerst verouderd genoemd, daarna als achterhaald bestempeld en ten slotte vergeten. Dat is het lot van het werk van de grote Reynaertonderzoeker J.W. Muller. Zijn werk getuigt echter van zo’n grote kennis van de stof, dat het altijd de moeite loont, na te gaan wat de oude meester erover schreef. 

Lees verder >>

Het vergeten domein

Boekje over oriëntatie op studie en beroep voor taal- en cultuurstudies

Door Thomas de Bruijn

Een half jaar geleden vroegen mijn Nijmeegse collega-Teachers in Residence en ikzelf ons af, waarom er eigenlijk zo weinig leerlingen een Letterenstudie gaan doen. De studentenaantallen bij bijvoorbeeld Duitse, Nederlandse, Spaanse en Franse Taal en Cultuur en Algemene Cultuurwetenschappen schommelen erg of zijn flink teruggelopen de afgelopen tien jaar. Het teruglopen van studentenaantallen kan gevolgen hebben voor het voortbestaan van die opleidingen op langere termijn en het betekent direct minder aanwas bij de docentenopleidingen. Voor veel vakken is het nu al lastig om bevoegde en getalenteerde VO-docenten te krijgen, laat staan over een paar jaar.

Lees verder >>

We Gaan Raket Nu

Door Kristel Doreleijers

Feestje vanavond? Van plan om even lekker ‘los’ (of loesoe) te gaan? Zie je jezelf al ‘hard gaan’ op de muziek? Of wil je echt ‘hélemaal naar de klote gaan’? Vergeet alles van dit. Ga raket! Gerard Joling helpt je een handje, samen met rapper Poke. Het duo brengt in hun single ‘We Gaan Raket Nu’, gelanceerd op 3 juli 2020 (nu!), een ode aan het Raketijsje. Tenminste, dat is wat het AD kopt: ‘Geer brengt met rapper Poke ode aan de Raket’. In de videoclip zie je Gerard en rapper Poke door de ruimte vliegen en landen in een volksbuurt, waar een ijskar klaarstaat om een feestje te bouwen in de straat. Maar slaan de lyrics van de single echt alleen op het sinds 1962 meest gelikte waterijsje van Nederland? 

Lees verder >>

Salomon de wijze koning

Door Ton Harmsen

Eindeloos veel pastoors, dominees, leraren, kunstenaars, vaders en moeders hebben het verhaal van het salomonsoordeel verteld. Het is een van de meest aansprekende verhalen uit de Bijbel, een tikje gruwelijk en ook een beetje gewaagd omdat het over twee prostituées gaat. Maar ook als je dat er niet bij vertelt kan je er een spannend verhaal van maken.

Het gebeuren staat in I Koningen 3. De wijze koning Salomon beslist een twist tussen twee hoeren, samen in een huis en allebei pas moeder geworden. Als het kind van de ene sterft steelt zij dat van de andere, en dat leidt tot slaande ruzie. Ondervraging levert geen uitsluitsel. Salomon lost dit op door bevel te geven de baby met een zwaard doormidden te snijden en ieder van de ruziemaaksters de helft te geven.

Lees verder >>

Een ministerieel fuck you aan de neerlandistiek

Door Marc van Oostendorp

Is het minister Van Engelshoven toch weer gelukt: zo hooghartig haar neus optrekken dat het onmogelijk was om erdoorheen te slapen. Gisteren verstuurde ze – na ruim een half jaar zeer diep nadenken – uiteindelijk haar reactie op het KNAW-rapport over de zorgelijke staat van de universitaire opleidingen Nederlands. De Utrechtse universiteitskrant vatte die reactie goed samen in dit artikel dat zelf weer goed wordt samengevat door de kop: Minister laat neerlandistiek zichzelf redden.

Ik zou alleen van die laatste twee woorden ‘stikken’ hebben gemaakt.

Lees verder >>

Het Bokwerters als protesttaal


Door Henk Wolf

Er zijn voor het naast een beetje Friezen die nooit gehoord hebben van Bokwerters, een taal die gaan moet voor Hooghaarlemmerdijks, maar daar zo’n bult letterlijk overgezet Fries in zit dat een het Fries taaleigen al wat heem hebben moet om het nakomen te kunnen.

Het Bokwerters (of Bokwerders of Bokwerds) is bedacht door schrijver-journalist Rink van der Velde. Hij heeft onder de naam Wabbe Wisses Rzn voor de Leeuwarder Courant ruim twintig jaar lang stukjes geschreven die speelden in het fictieve dorp Bokwert en die zogenaamd waren overgenomen uit Bokwerder belang. Ze waren geschreven in een zeer eigen vorm van het Nederlands. Want in Bokwert sprak iedereen Fries, maar “gelijk wij op deze plaats reeds meermalen stelden, moeten wij het met het Fries niet overdrijven”, zoals Wabbe Wisses Rzn het verwoordde.

Lees verder >>

effect / affect

Verwarwoordenboek Vervolg (173)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

effect / affect

De woorden verschillen in betekenis.

Lees verder >>

De Blinde Vlek

Over de nieuwe canon van de KANTL

Door Martijn Benders

Ik zie een hele kleine versie van mezelf, een miertjesmartinus
voor een hele schattige minipiramide staan, en uit het raam
van verdieping 45 steekt een minimiertje het kopje met pet,
een poortjeswachter, en hij zegt we hebben een blinde vlek
die jij zelf in mag vullen, mierenmartinus.

En ik ervaar
een heel mooi klein stukje mierengeluk,
iedereen kan naar het topje, zelfs mierenmartinus zelf.
Dankjewel! Maar leun niet zo uit dat raampje.
U heeft zo’n schitterende pet.

Wanneer het over een canon gaat hoor je vaak de ‘waarom’ vraag maar eigenlijk nooit de ‘wie’

Lees verder >>

Else, een verhaal voor meisjes (1883)

Het ‘jodenmeisje’ Esther, met haar ravenzwarte haar en ‘een wat bruine’ huid, zingt voor de goedhartige Else en haar arrogante neef Ernst. Links de originele afbeelding, rechts een versie die ooit door een lezer met de hand is ingekleurd. De illustrator, die kennelijk niet wist hoe je een gitaar bespeelt, is onbekend.

Jeugdverhalen over joden (96)

Door Ewoud Sanders

Auteur: Catharina Felicia van Rees (1831-1915)
Oorspronkelijk Nederlands

Herkomst en drukgeschiedenis

Catharina Felicia van Rees was componiste en schrijfster. Zij wordt beschouwd als een voorvechtster van het eerste uur van de Nederlandse vrouwenbeweging. Zo pleitte zij voor meer meisjesscholen voor middelbaar onderwijs.

Lees verder >>

Luistertaal

Door Mirjam Günther

Laatst was er ophef op social media over een interview waarin de interviewer Fries sprak en de geïnterviewde Nederlands. Enkele twitteraars waren van mening dat het ‘asociaal’ is om elkaar in verschillende talen aan te spreken. In dit geval had, volgens de twitteraars, de interviewer zich aan moeten passen aan de geïnterviewde en ‘gewoon’ Nederlands moeten spreken. Maar het gebruiken van meerdere talen in één gesprek is niet asociaal of raar. Sterker nog, het is een veelgebruikte methode in het onderwijs. We noemen dat dan receptieve meertaligheid, door professor Interculturele Communicatie Jan ten Thije ‘luistertaal’ gedoopt. Luistertaal is een vorm van meertalige communicatie, waarin mensen met verschillende taalkundige achtergronden hun eigen taal spreken en elkaar toch begrijpen. Deze vorm van assymetrische communicatie richt zich op de ontwikkeling van receptieve vaardigheden en het oefenen van taalleerstrategieën. Dit kan bijvoorbeeld met verwante talen zoals Fries en Nederlands, maar ook met Engels, Duits, een streektaal of dialect maar ook met migrantentalen.

Lees verder >>

De bacil van het kwaad

Door Nico Keuning

De bacil van het kwaad

De pest (1942) van Albert Camus in de vertaling van Willy Corsari uit 1977 (22ste druk) blijkt gewoon in mijn boekenkast te staan. Toch maar eens lezen, ook al heeft de werkelijke inhoud niets met de pest of corona van doen, maar gaat de roman om het nationaal-socialisme en het antisemitisme dat tijdens de Tweede Wereldoorlog ook de stad Oran, in Algerije, in de greep hield, waar veel joden de dupe van werden. Een stad, volgens ‘de verteller’ in de roman, van tweehonderdduizend inwoners, ‘een gewone Franse prefectuur’, maar met veel Spaanse inwoners, ontheemde ballingen, die opgestookt worden in haat tegen de joden.

Lees verder >>

De averechtse verwoording van een verlangen

Door Marc Kregting

Afgaand op Uitzending Gemist werd op minuut 30.55 van Nieuwsuur de winnaar bekendgemaakt van de Libris Literatuurprijs: Sander Kollaard. Het programma bleek begonnen om 21.30 uur, dus die primeur lag op 22.01 uur. Toen werd het dik dertien uur wachten. Volgens een overzichtsartikel met de eerste reacties op de bekroning sprak althans daags daarna om 11.28 op Twitter een collega het verlossende woord:

Lees verder >>

psychosomatisch / somatoform

Verwarwoordenboek Vervolg (172)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

psychosomatisch / somatoform   

De (medische) begrippen verschillen heel subtiel in betekenis.

Lees verder >>

Niet zo into uw gevoelens verwoorden? Zeg het met een voorzetsel

Door Lauren Fonteyn

Volgens Facebook heb ik 680 vrienden (wat??), waaronder Maarten. Ik weet niet helemaal meer van waar ik Maarten ken, maar wat ik u wel kan vertellen is dat Maarten onlangs op tv was met z’n werk, want hij postte daarvan een videofragmentje op z’n facebookpagina. Zelf ben ik ook al eens op de tv geweest, maar eerder per ongeluk: er is een opname van een interview met Ronald Giphart en als u dan goed kijkt in de hoek rechtsonder ziet u mijn arm Giphart’s kat aaien – maar goed het gaat hier niet over mij en we moeten Maarten ook z’n moment laten hebben.

Lees verder >>

Iedere docent een meertalig minibrilletje op

Door Henk Wolf

“Een meertalig minibrilletje” in al het lesmateriaal. Dat is de wens van een groep bevlogen docenten die zich in Nederland bezighouden met meertaligheid op school. De term komt van Hanna Kuijs, onderwijzers op een basisschool in Amstelveen. Zo’n brilletje is natuurlijk een manier van kijken en methodemakers kunnen het aan hun boeken of websites toevoegen met tips om opdrachten een meertalige invalshoek te geven.

De wens staat beschreven in Meertaligheid in het basisonderwijs, een onderzoek dat Aline Masselink in opdracht van de Stichting Leerplan Ontwikkeling heeft uitgevoerd naar manieren om kinderen waardering voor verschillende talen bij te brengen. Ze heeft daarvoor met een groep mensen gesproken die zich op de een of andere manier inzetten voor meertaligheid in het onderwijs.

Lees verder >>

Trek meertaligheid ook door naar je evaluatiepraktijk

Een wiskundevraag uit het internationale TIMSS-onderzoek, gericht op leerlingen uit het vierde leerjaar (bron).

Door Steven Delarue

Telkens als ik een doctoraatsverdediging bijwoon, denk ik onvermijdelijk terug aan die van mij, intussen bijna een jaar of vier geleden. Het is een dag die ik toen grotendeels in een roes heb beleefd, door alle stress, emotie en adrenaline die ermee gepaard ging, en waarvan ik me vooral het verlossende applaus herinner dat volgde op de melding van de juryvoorzitter dat ik het diploma van doctor had behaald. En de receptie, die herinner ik me ook nog zeer levendig.

Lees verder >>

Van vormvast Frans naar rijmend Nederlands

Door Wouter van der Land

‘“La chanson du mal-aimé” van Apollinaire ken ik al meer dan een halve eeuw. Ik ontdekte het gedicht in de bekende Franse schoolbloemlezing van Lagarde & Michard. Wat me vooral trof was de melodieuze toon en de speelse beeldspraak. Toen ik jaren later de dichteres Christine D’haen leerde kennen, verklapte die mij dat het een van haar lievelingsgedichten was. Ik deed toen een poging om de beginstrofen te vertalen, maar zag daar vanwege rijmmoeilijkheden van af. (…) Inmiddels heb ik zoveel ondervinding met vormvast vertalen dat de technische problemen alsnog oplosbaar bleken. Toen ik eenmaal de lastige eerste coupletten goed had gekregen, vertaalde de rest zich haast vanzelf.’

Lees verder >>

‘Esther Milonetti’ (1863)

Jeugdverhalen over joden (95)


Esther huilt nadat ‘de baldadige Ferdinand’ koopwaar uit haar bakje heeft geslagen. Andere schooljongens leren Ferdinand een lesje. Illustratie uit Almanak voor de jeugd (1863) door G.J. Bos (1825-1898).

Door Ewoud Sanders

Door Nicolaas Antonie van Charante (1811-1873)
Oorspronkelijk Nederlands

Herkomst en drukgeschiedenis

Nicolaas Antonie van Charante, auteur van het verhaal ‘Esther Milonetti’, was van 1846 tot zijn dood predikant in Zaandam. Hij was een groot voorstander van kinderpreken en schreef verhalen en poëzie voor de jeugd. Enkele van zijn werken zijn: De Bijbel voor jonge kinderen (1855), Kinderpoëzy (1861) en een hervertelling van De Levensgeschiedenis van Robinson Crusoe (1863). Daarnaast schreef hij voor kinderen in almanakken, jaarboekjes en tijdschriften.

         ‘Hij was een vroom christen’, aldus de Arnhemsche Courant in 1873 in een korte necrologie, ‘iets wat vooral uitkwam in droevige omstandigheden. Hij was, ofschoon niet misdeeld van talenten, als kinderschrijver niet zoo’n humorist als in het dagelijksche leven.’

Lees verder >>