Auteur: Roland de Bonth

Inleiding bij De Rembrandt-tutorials

Door Roland de Bonth

Met tal van activiteiten vierden we in het Rembrandtjaar 2006 dat Rembrandt van Rijn 400 jaar geleden op 15 juli 1606 werd geboren. Dit jaar gedenken we dat op 4 oktober 1669, precies 350 jaar geleden dus, hij zijn laatste adem uitblies. Net als 13 jaar geleden komen ook nu liefhebbers van deze internationaal vermaarde schilder ruimschoots aan hun trekken. Het Rijksmuseum pakte uit met de grote overzichtstentoonstelling ‘Alle Rembrandts’, waarin voor het eerst in de geschiedenis alle schilderijen, etsen en tekeningen van Rembrandt uit de eigen collectie te zien waren. Ook Rembrandts geboortestad Leiden laat zich niet onbetuigd. In november zal in het pas volledige gerestaureerde museum De Lakenhal een expositie worden geopend met als titel ‘Jonge Rembrandt’. En dan zijn er nog acht andere tentoonstellingen in Amsterdam, Den Haag en Leeuwarden te bezichtigen (geweest) die een directe relatie hebben met Rembrandt.

Lees verder >>

De Rembrandt-Tutorials. Volledige uitgave, naar beste vermogen bezorgd

door Roland de Bonth & Dirk Geirnaert

Hieronder volgen de volledige teksten die ten grondslag hebben gelegen aan de serie van zes lessen waarin Rembrandt zelf zijn 21e-eeuwse leerlingen onderwijst hoe een portret moet schilderen.

Les 1 – Van de voorbereijdinge ende tschetsen

Gij begeert van mij te verneemen hoe gij Rembrandts schilderij soudet konnen hanteeren? Ha! Voor-al seg ick u: niemant, behoudens mijselven, ken schilderen als Rembrandt. Maer het mach geen quaet u de secreeten ende den gront mijner schilder-konst te leeren. Ontwijfelick weet gij dat ick wtsteecke boven alle Hollantsche maelers. Maer wat niet ider een en weet, is dat ick oock seer wel lessen in de schilder-konst deed. Fraeije ende wtneemende konstenaers als Govert Flinck, Ferdinand Bol ende Willem Drost, ick hebbe die allen den wech geweesen. Beseft daeromme wel: een beeter leer-meester en sult gij niet vinden. Wellekom bij mijne eerste lesse sint 350 jaeren!

Lees verder >>

“Dit was het (taal)nieuws”. Nieuwsbrieven voor het schoolvak Nederlands

Door Roland de Bonth

Hoe tevreden zijn Nederlandse leerlingen over het aangeboden onderwijs op hun school? Om die vraag te beantwoorden is Scholenopdekaart een bruikbare bron. Deze website toont gegevens over het onderwijs en de resultaten van zowel basisscholen als middelbare scholen. Interessant voor leerlingen en hun ouders die op het punt staan een school te kiezen, maar ook voor de professional die benieuwd is – ik citeer – “hoe het staat met de kwaliteit van de scholen in je omgeving”.

Zonder leerlingen heeft een school geen bestaansrecht dus veruit het interessantst is het om na te gaan hoe zij oordelen over het aangeboden onderwijs. Ik heb me hier beperkt tot scholen voor het voortgezet onderwijs. Het kopje Tevredenheid Leerlingen bevat bij elke school de resultaten van de enquêtes die onder de leerlingen zijn afgenomen. Helaas blijkt het niet altijd te gaan om alle jaarlagen van een school en is soms het aantal respondenten te gering om een representatief beeld te geven. Als we de algehele beoordeling van een school naast die van de vergelijkingsgroep leggen, dan zien we dat er over het algemeen geen sprake is van enorme onderlinge verschillen, vaak gaat het maar om een paar tienden van een punt.

Lees verder >>

Uitslag van en uitleg bij de Historischewoordenboekquiz

Door Roland de Bonth

Op 27 juli jongstleden plaatste ik op Neerlandistiek de Historischewoordenboekquiz (zie hier), een quiz om de vaardigheid te testen in het gebruik van de Geïntegreerde Taalbank van het Instituut voor de Nederlandse taal (gtb.ivdnt.org) met de online versies van het Oudnederlands Woordenboek (ONW), het Vroegmiddelnederlands Woordenboek (VMNW), het Middelnederlandsch Woordenboek (MNW) en het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT).

In deze bijdrage maak ik de winnaar bekend, geef ik de 19 vragen én de antwoorden waaruit deze quiz bestond, én leg ik uit hoe je in zo min mogelijk stappen tot die antwoorden kunt komen.

Lees verder >>

Historischewoordenboekquiz

Door Roland de Bonth

Voor alle vakantiegangers en thuisblijvers – in Nederland en ver daarbuiten – die zich even geen raad weten met de grote hitte en de dito hoeveelheid vrije tijd, presenteer ik hier de historischewoordenboekenquiz. Het enige wat u ervoor nodig hebt is de Geïntegreerde Taalbank van het Instituut voor de Nederlandse taal (gtb.ivdnt.org). Op deze website vindt u de vier grote historische woordenboeken van het Nederlands: het Oudnederlands Woordenboek (ONW), het Vroegmiddelnederlands Woordenboek (VMNW), het Middelnederlandsch Woordenboek (MNW) en het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT). Naast de woordenboeken treft u in deze internetapplicatie informatie aan over de woordenboeken zelf en over het zoeken in de woordenboeken (onder het tabblad Help & Info).

De antwoorden op alle vragen zijn – met enig zoekwerk – in deze online applicatie te vinden. Als u de eerste letter van de juiste antwoorden achter elkaar zet, leest u een korte zin. De antwoorden op de 19 vragen én de korte zin kunt u tot 17 augustus 2019 opsturen naar r.de.bonth@hotmail.com. Uit alle correcte inzendingen zal één winnaar worden getrokken. Deze ontvangt naast de eeuwige roem een exemplaar van het boek Kids, koffietjes & comfortzone. Waarom taal soms zo irritant is van Vivien Waszink & Laura van Eerten.

Hopelijk biedt het maken van deze quiz u het nodige vermaak én leert u quizenderwijs hoe u optimaal kunt zoeken in deze webapplicatie. Veel succes!

Lees verder >>

Woorden voor Rembrandt. Gelegenheidswoordenboekje 17de-eeuwse schilderstermen

Door Dirk Geirnaert en Roland de Bonth

Kan een doodeerlijke schilder toch een afzetter zijn en is een tronie alleen iets voor boeven? Welke kleur wordt er bedoeld met smalt en wat is een vispenseel? Naar aanleiding van het Rembrandtjaar 2019 brengt het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) een gelegenheidswoordenboekje uit met schilderstermen uit de 17de eeuw: van aanleggen tot zwaddering, allemaal woorden die Rembrandt ongetwijfeld kende en gebruikte. Rembrandt stierf in 1669, 63 jaar oud. Het leek daarom een aardig idee om de schilder dan ook met een collectie van 63 termen te herdenken, voor elk levensjaar één woordenboeklemma. Maar omdat er bij verschillende van die woorden dikwijls ook nog eens afleidingen en samenstellingen opgenomen werden, telt de totale lijst precies 100 termen.

Lees verder >>

Van test naar tekst

Door Roland de Bonth

Wetenschappelijk onderzoek laat zich – als zovele andere zaken – goed vergelijken met een ijsberg. Alleen het topje –  een artikel of boek – is zichtbaar, terwijl het grootste gedeelte ervan aan het zicht onttrokken is – het proces van oriënteren & vaststellen, zoeken & plannen, selecteren, meten & verzamelen en verwerken (zie hier voor een zesstappenplan onderzoek doen).

Studenten in het hoger onderwijs leren tijdens hun bachelor en master geleidelijk aan hoe zij (wetenschappelijk) onderzoek moeten doen, maar leerlingen in het voortgezet onderwijs komen daarmee slechts mondjesmaat in aanraking, in het ongunstigste geval alleen bij het schrijven van een profielwerkstuk.

Lees verder >>

Oefenen in stijl

Door Roland de Bonth

Frans Hals en de Modernen. Zo heette de tentoonstelling die van 13 oktober 2018 tot en met 24 februari 2019 te zien was in het Frans Halsmuseum in Haarlem. Honderden kunstenaars, onder wie beroemde schilders als Gustave Courbet, Claude Monet en Eduard Manet, brachten aan het eind van de negentiende eeuw een bezoek aan het in 1862 geopende museum, toen nog gevestigd in het stadhuis. Op de daar opgestelde schildersezels waren de Modernen bezig om de bewonderde Hollandse Meester te kopiëren. Max Liebermann kon met recht de grootste Hals-fan uit die tijd worden genoemd. De Duitse impressionist bezocht ten minste vijf keer het museum en vervaardigde meer dan dertig kopieën van Hals’ werken. Zo hoopte Liebermann zich de losse schilderstijl van zijn zeventiende-eeuwse voorganger eigen te maken. 

Niet alleen schilders oefenen zich in het kopiëren van voorbeelden, ook van schrijvers is bekend dat zij teksten van beroemde voorgangers overschreven om zich zo de stijl van een literator eigen te maken. Anderen deden dat door teksten uit het hoofd te leren, zoals de beroemdste ex-leraar Duits van Nederland: O. den Beste. Zelfs meer dan 33 jaar nadat hij die van buiten had geleerd, wist hij de volledige tekst van Simon Carmiggelts Kronkel ‘De Voordrachtskunstenaar’ in rap tempo voor te dragen. En dat was zeker niet de enige Kronkel die hij in het geheugen geprent had. Naar eigen zeggen had hij er in 1951 zo’n vijftig gememoriseerd.

Lees verder >>

Zoeken in grote hoeveelheden geschreven en gesproken Nederlands met OpenSoNaR

Door Instituut voor de Nederlandse Taal

Dinsdag 9 april heeft het Instituut voor de Nederlandse Taal een nieuwe versie van de OpenSoNaR webapplicatie gelanceerd, waarmee je kunt zoeken in grote hoeveelheden geschreven en gesproken Nederlands. De applicatie geeft toegang tot data uit het SoNaR-corpus, een verzameling geschreven teksten van meer dan 500 miljoen woorden, en het Corpus Gesproken Nederlands (CGN), een verzameling van 900 uur Nederlandse spraak.

De nieuwe webapplicatie maakt het mogelijk om te zoeken in alle data van de twee verzamelingen (corpora). De grote hoeveelheden tekst zijn voorzien van extra taalkundige informatie zoals woordsoort en lemma, en bovendien zijn van het Corpus Gesproken Nederlands ook de geluidsfragmenten te beluisteren. In de applicatie kun je eenvoudig zoeken op een woord, of een complexere zoekactie doen door te selecteren op een specifieke annotatie of door reguliere expressies te gebruiken. Daarnaast is het mogelijk om de zoekresultaten op te slaan, de zoekgeschiedenis te raadplegen en frequentielijsten te bekijken.
Lees verder >>

Zoekt (met reguliere expressies), en gij zult (meer) vinden

Door Roland de Bonth

Het is haast niet meer voor te stellen, maar er is een tijd geweest dat studenten Nederlands geen gebruik konden maken van het internet. Om een antwoord te krijgen op een onderzoeksvraag – ik startte in 1985 – was ik aangewezen op een nauwelijks te overziene hoeveelheid papieren boeken, verspreid over de instituutsbibliotheek en de universiteitsbibliotheek. Bij het vak heuristiek maakte ik via het onder oudere neerlandici welbekende Vermakelijk bibliografisch ganzenbord van A.M.J. van Buuren, W.P. Gerritsen en A.N. Paasman kennis met de naslagwerken en hulpmiddelen die noodzakelijk waren voor het schrijven van werkstukken en scripties, zoals de Bibliografie van de Nederlandse Taal- en Literatuurwetenschap (BNTL), het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek (NNBW) en Brinkman’s Cumulatieve Catalogus van Boeken.

De afgelopen 34 jaar is het internet enorm uitgedijd. Dat is zowel een zegen als een vloek. Een zegen omdat je nu waar dan ook met één eenvoudige zoekopdracht in Delpher honderden jaargangen van tientallen kranten kunt doornemen. Uitgebreider, sneller én nauwkeuriger dan uren lang aan een tafel in de leeszaal van de universiteitsbibliotheek vergeelde ingebonden jaargangen van een beperkt aantal dagbladen doornemen en de resultaten met een pen overschrijven op papier. Als je tenminste iets gevonden had, want die garantie had je van tevoren niet. Lees verder >>