Auteur: Redactie Neerlandistiek

behendig / handig

Verwarwoordenboek vervolg (121)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

behendig / handig         

De woorden overlappen in betekenis, maar verschillen in gebruik.

Lees verder >>

Stuk militaire spitstechnologie van Simon Stevin gaat langer mee dan zijn neologisme ervoor

Door Freek Van de Velde

Het schijnt dat er mensen bestaan die wekenlang alleen in een bos kunnen overleven, en weten waar ze drinkbaar water kunnen vinden, welke paddenstoelen eetbaar zijn en hoe ze een waterdichte luifel van dorre takken en mos kunnen maken om onder te slapen. Zelf ben ik niet zo’n survival-type. Maar toch kreeg ik van Facebook onlangs de suggestie om online een stuk gereedschap aan te kopen op een schimmige Franse website: een schop waarvan de randen zo bijgescherpt zijn dat je die ook kan gebruiken als bijl, en waarvan je het blad 90 graden kan kantelen zodat die ook dienst kan doen als hakbijl. Er was een man in een gevlekte legerbroek die heel handig voordeed hoe je jonge boompjes kon omhakken die je vervolgens zou kunnen gebruiken voor voornoemde luifel. Het gereedschap werd voorgesteld als een militaire innovatie. Geniaal in zijn eenvoud.

Lees verder >>

Uit de Kapellekensbaan

Door Frank Willaert

In de jaren zestig waren mijn vader en ik trouwe kijkers van het televisieprogramma “’t Is maar een woord” op de Vlaamse Televisie. Het ging om een woordspelletje met een vast panel bestaande uit de sportjournalist Piet Theys, de televisiepresentatrice Nora Sneyers, de journalist Gaston Durnez en Louis Paul Boon. “Een gemene vent”, gromde mijn vader, die al wat links was niet bepaald in het hart droeg, telkens wanneer Boon het woord kreeg. Ongetwijfeld had hij Boon een “viezentist” genoemd, als hij hem gelezen had.

Lees verder >>

Onlinecongres Talige diversiteit in het onderwijs

Door Joana Duarte

Wat hebben meertaligheid en chips met elkaar te maken?

Wil je het antwoord op deze vraag weten? Dan ben je van harte uitgenodigd voor de keynote van prof. dr. Piet Van Avermaet (Universiteit Gent) – Meertaligheid: waarom willen we de ander ontzeggen waar we zelf wel pap van lusten? (29 januari, 9-10 uur, online natuurlijk).

Spoiler alert: Meertaligheid is net als chips. We kunnen er zelf niet afblijven, maar we willen liever niet dat onze kinderen er te veel van smullen. ‘Dat is ongezond!’ Nagenoeg elke samenleving is meertalig. De meeste samenlevingen zijn dat ook altijd al geweest. Wanneer mensen die verschillende talen spreken met elkaar in contact komen, zoeken ze naar strategieën om te kunnen communiceren en om te leren van elkaar.

Voor meer informatie over de sessie, het programma en aanmelding ga naar:
https://www.myschoolsnetwork.com/…/talige…/page/19125

Meer weten over prof. dr. Piet Van Avermaet:
https://www.ugent.be/…/abou…/promoters/piet-van-avermaet

Rijm en ritme in taal

Nieuw docentontwikkelteam in oprichting

Rijm en ritme zijn in het (literatuur)onderwijs vaak ondergeschoven kindjes –  het blijft vaak wat saaie, noodzakelijke techniek van rijmschema’s en versvoeten. Terwijl er zoveel over te zeggen, te vragen en te onderzoeken is; terwijl je zoveel kunt leren over taal en over literatuur door aan de slag te gaan met de klank van taal. Waar komen rijm en ritme precies vandaan? Waarom hebben precies deze klankvormen zoveel effect? Waarom rijmen gedichten soms, en waarom hebben ze een metrum? En waarom wordt prozaschrijvers juist afgeraden om gebruik te maken van zulke middelen? Waarom wordt rijm nog steeds gebruikt in slogans en werkt het storend in zakelijke teksten? Hoezo vinden we dat roep niet zo goed ruimt op beroep?

Lees verder >>

Nieuwe nummer Nederlandse Letterkunde verschenen

Vlak voor de jaarwisseling verscheen het derde nummer van jaargang 25 van Nederlandse Letterkunde met de volgende inhoud:

Artikelen

‘Jij zult nooit een slachtoffer blijven […], want jij bent een held’. De plaats van de Ander in Dertig dagen (2015) van Annelies Verbeke [OA].
Sarah Beeks, Charlotte de Beus en Esther Op de Beek

Van boerderij tot buitenhuis. Identiteitsvorming en machtsverhoudingen in het achttiende-eeuwse stroomdicht.
Tommie van Wanrooij

Lees verder >>

Een leesoffensief in de klas

Werk aan de winkel als het gaat om effectief leesonderwijs. Dat is wat de verschillende rapporten en ervaringen laten zien. Internationale onderzoeken laten zien dat Nederlandse leerlingen niet zo gemotiveerd zijn en op 15-jarige leeftijd eigenlijk zijn afgehaakt als het gaat om leesplezier. En een kwart van hen is onvoldoende leesvaardig. De Onderwijsraad lanceerde het rapport Lees! De Taalunie een actieplan Begrijpend lezen. In deze sessie bespreken we kort met elkaar wat de ingrediënten zijn van begrijpend lezen én wat bewezen effectieve aanpakken zijn in de klas. Wat werkt en wat niet? Wat weten we uit onderzoek én uit de praktijk?

Voor meer informatie over de researchED evenementen en sessies, ga naar Ontmoet een onderzoeker.

Cornelis Loots (1764-1834) De Slavenhandel 1814 uit: Gedichten van Cornelis Loots, eerste deel, 1816

Door Rolf den Otter

Een fel, cynisch gedicht gericht tegen de slavenhandel. In 1807 werd in Engeland de slavenhandel verboden. In de Nederlanden gebeurde dit (onder druk van Engeland op Willem I ) toen Nederland van de Franse bezetting werd bevrijd, in 1814. Vandaar ook de lofzang op Brittania in dit gedicht.

Lees verder >>

Thalatta!

door Jos Houtsma

Thalatta, thalatta: het geschreeuw waarin Xenofons Griekse soldaten uitbarstten toen ze in de verte onder zich de Zwarte Zee zagen blinken waarnaar ze al zo lang onderweg waren. Er is waarschijnlijk geen Europese literatuur waarin deze kreet geen weerklank heeft gevonden. In de Nederlandse is denk ik verreweg het beroemdst een kort gedicht in de bundel Experimenten van Geerten Gossaert; ‘Thalatta!’ Een gezelschap te paard trekt in een heuvellandschap door een eikenbos. Het is nacht. Er steekt een windje op. Er wordt een vreemd gemurmel hoorbaar. Het paard van de ‘ik’ springt naar voren en beklimt de heuvel. Daar is de zee:

Lees verder >>

falsifiëren / falsificeren

Verwarwoordenboek vervolg (200)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

falsifiëren / falsificeren                  

De woorden worden door elkaar gebruikt, in twee geheel verschillende betekenissen.

Lees verder >>

Bekoorde kaan

door Jos Houtsma

In 1910 verscheen in de Wereldbibliotheek van de hand van de jonge dichter Alex. Gutteling (1884-1910) een vertaling van Percy Bysshe Shelly’s lyrische drama Prometheus Unbound. Willem Kloos oordeelde in jaargang 27 (1912) van De Nieuwe Gids niet mals over het werk van de jonge dichter/vertaler, die overigens in hetzelfde jaar dat zijn werkstuk werd gepubliceerd was overleden.

Lees verder >>

Online collegereeks Dit hebben wij in huis

Na de succesvolle eerste reeks in de zomer van 2020 – en nu we opnieuw zo aan huis gebonden zijn – slaan SPUI25 en de Illustere School opnieuw de handen ineen om het moois en verrassends dat de Faculteit Geesteswetenschappen van de UvA rijk is voor het voetlicht te brengen. Elf wetenschappers geven vanaf 18 januari wekelijks een online college van een half uur over hun kennis en expertise. Na afloop is er gelegenheid tot het stellen van vragen. Emeritus hoogleraren Marita Mathijsen en Aafke Hulk modereren de lezingen en de daaropvolgende Q&A. Alle colleges vinden online plaatsen en zijn kosteloos bij te wonen via Zoom of YouTube. Wanneer u zich aanmeldt, ontvangt u voorafgaand aan het college een link. Lees verder op de website van de UvA.

Hilarische poses

door Freek Van de Velde

De kans is groot dat u Hilaria Baldwin niet kende, voor ze afgelopen week paginabreed in de krant stond. Mevrouw Baldwin is een yoga-instructrice, social influencer en de echtgenote van de bekende acteur Alec Baldwin. Ambtshalve is ze nogal aanwezig op de sociale media. Het begon allemaal met een foto waarop te zien is dat ze heel mager is, en daar had comédienne Amy Schumer de draak mee gestoken. Mevrouw Baldwin had daarop een wat langdradig video-antwoord gepost. Dit is waar het taalkundig interessant werd: mevrouw Baldwin heeft normaal gesproken een Spaans accent als ze Engels spreekt, heeft een passionele obsessie voor de Spaanse cultuur, maar nu, in die emotionele videoboodschap was van dat Spaanse accent plots veel minder te merken.

Dat leverde kritiek op. Hilaria Baldwin is dus helemaal niet zo Spaans als ze zich voordoet: ze is geboren in Boston, in een Amerikaans gezin, en op de middelbare school, toen ze nog gewoon Hillary heette, sprak ze Amerikaans Engels zonder ook maar een zweem van een Spaans accent. Die hele Spaanse persona was dus een pose, tenminste als je de vakanties in Spanje en een verblijf in Mallorca negeert. Ze was ontmaskerd als fraudeuse die zich bezondigd had aan culturele toe-eigening. Dat roept twee samenhangende vragen op: ten eerste, wat is het bezwaar tegen het overnemen van een accent? Ten tweede: waarom doet iemand dat?

Lees verder >>

Nieuwe Mededelingen Weyerman en nieuws over jaarvergadering

Op de valreep van het oude jaar viel een nieuwe aflevering van de Mededelingen van de Stichting Jacob Campo Weyerman op de deurmat, nummer 2 van de 43e jaargang. Liefst honderd bladzijden, met vijf grote artikelen, vaste rubrieken over mode en menu’s in de achttiende eeuw, boekbesprekingen en een overzicht van verschenen literatuur over de lange achttiende eeuw. Wie de nieuwste ontwikkelingen in de eeuw van de Verlichting op de voet wil volgen, kan niet zonder de Mededelingen. Ga maar na: artikelen over honden en vogels van Ton Jongenelen en Dini Helmers. Helmers leidt de lezer naar haar Zeeland, naar de in menagerieën en volières gehouden vogels. Vogels uit de eigen omgeving en die uit de Oost en de West vormden een object van verzamelen en een bron van verwondering. Jongenelen schenkt aandacht aan een satire uit 1765, een Amsterdams hondenmirakel. De auteur is Willem Ockers en in de satire is een belangrijke rol weggelegd voor Petrus Burmannus Secundus.

Lees verder >>

Ida Gerhardt: Sonnet voor mijn moeder

Door Frank Willaert

Ida Gerhardt zegt het zelf in het openingsvers van haar bundel Het levend monogram: zij heeft een donker boek geschreven. Dit geldt zeker voor de eerste afdeling ‘In memoriam matris’ waarin zij (de bundel dateert van 1955) terugkijkt op haar uiterst moeizame relatie met haar in 1934 gestorven moeder, of zoals zij het zelf zegt: waarin zij schrijft over de gruwelen van haar kinderjaren. De autobiografische inslag van deze bundel is onmiskenbaar. In een kale, glasheldere taal vertolkt zij daar de vreselijkste emoties. En tegelijk moet zij erkennen dat zij ook onmiskenbaar op haar moeder lijkt. Over die verstrengeling van verwantschap en vijandschap gaat het “Sonnet voor mijn moeder”.