Auteur: Redactie Neerlandistiek

Luceberts het verbond: een nieuw begin?

Door Peter J.I. Flaton

Foto: Lucebert (1987), Wikipedia CC0

‘”Dit is zo ontzettend vrij, raar, wild, associatief, wat je maar wil(t), als dít mag, dan mag dus alles en dat was precies wat ik nodig had: dat alles mocht”‘, aldus Ilja Leonard Pfeijffers verwoording van de diepe indruk die de eerste kennismaking met de poëzie van Lucebert op hem maakte, in het programma Zomergasten van 23 augustus jl. Dat hij de dichter is die hij is, heeft hij aan Lucebert te danken.

Lees verder >>

Onder het mom Literatuur en carnaval

Door Peter Winkels

Op zoek naar de relatie tussen Vastenavond en de Letteren, vooral in Limburg, heb ik op deze plaats al een paar maal aandacht gevraagd (en gekregen, met uiterst waardevolle suggesties). Inmiddels is er een boek ontstaan, dat we rond de jaarwisseling hopen uit te brengen. Er waren veel interessante en mooi zaken te ontdekken, waarvan ik er hier alvast graag een paar voor het voetlicht breng. 

Lees verder >>

Bargoens. Vijf eeuwen geheimtaal van randgroepen in de Lage Landen

Bargoens. Vijf eeuwen geheimtaal van randgroepen in de Lage Landen is een lijvig populairwetenschappelijk leesboek en tevens een naslagwerk. Het Bargoens wordt er in ontsleuteld: in het woordregister zijn alle betekenis- en vormvarianten opgenomen van ruim tienduizend Bargoense woorden. Ze zijn overgenomen uit meer dan honderd geschreven bronnen, tweemaal zoveel als er tot nog toe bekend waren.

Lees verder >>

Liesbeths Onaffe

Door Marc Koenen

Kan dat, het woord ‘Onaffe’ gebruiken als een zelfstandig naamwoord? Wel als je Liesbeth Koenen (1958-2020) heet. Lang, heel lang werkte ze aan een boek over de wonderen van ons taalvermogen, verpakt in een aantal opmerkelijke gebeurtenissen uit de werkelijkheid. Zoals Genie, een Amerikaans meisje dat in 1970 al dertien jaar oud was maar door een gruwelijke vader nooit had mogen praten. Kon Genie dat daarna nog leren?

Lees verder >>

Het problematische bijvoeglijk naamwoord

Door Marc Kregting

1.

Minder dan bij bellettrie doemt bij verzamelbundels de vraag op wat de tekst bindt. Een achterflap biedt altijd uitkomst, maar een ondertitel, zelden van tel bij bellettrie, kan hier al richting geven. Een leuke spanning ontstaat dan in een project van Jan Postma dat hij inleidde en samenstelde: Jongens waren we. De problematische sekse in de literatuur.

Lees verder >>

Hoe sta je erin en wat raakt je precies?

Metaforen in interviewvragen

Door Ronny Boogaart

De presentator van Radio Tour de France vraagt op zondag 30 augustus aan zijn gast:

  • Wat lees jij nu?

Het antwoord daarop is niet de naam van een krant of de titel van de laatste Saskia Noort. De interviewer wil weten wat zijn gast van de ontwikkelingen in de wedstrijd denkt. 

Die had ik nog niet. (Dank, Frank van Pamelen.)

Lees verder >>

Lossen en binden

Wonen in gedichten (16)

Door Judith Gera
Dit gedicht is bedoeld voor gevorderde studenten
en hoort in de categorie Geboorte en dood

In de serie Wonen in gedichten bespreekt Judit Gera, hoogleraar in Boedapest, gedichten uit de Nederlandstalige literatuur, ten behoeve van het onderwijs in de Neerlandistiek extra muros (buiten het taalgebied). Vandaag: Ter Wereld van Joke van Leeuwen.

Lees verder >>

Bommeldeskundigen publiceren overzicht tachtig jaar Bommelstudie

Uitgeverij Klaas Driebergen

Ouderkerk aan de Amstel, 11 september 2020 – Sinds deze week ligt de Bommel literatuurgids in de boekhandels. Dit boek biedt een overzicht van de grote hoeveelheid boeken en artikelen die er in een periode van tachtig jaar zijn verschenen over het Bommel-oeuvre van Marten Toonder. Dat de Bommelstrip als de belangrijkste Nederlandse strip van de afgelopen eeuw kan worden beschouwd, wordt wel duidelijk uit dit naslagwerk, dat tegelijk ook een Bommelbloemlezing is.

Lees verder >>

Week van het Nederlands: Vertaalwedstrijd gedichten/Gedichte

Het Nederlands is een taal die leeft buiten de grenzen van het taalgebied. Er zijn bijvoorbeeld best wel wat Duitsers in het westen van Duitsland die een mondje Nederlands spreken. De vertrouwdheid die Nederlandstaligen ervaren bij het Duits wordt namelijk ook omgekeerd gevoeld. Met nieuwsgierigheid wordt er in de Duitse grensregio’s gekeken naar de contreien in het westen en de taal die er gesproken wordt. Aan het Instituut voor Neerlandistiek van de Carl von Ossietzky Universität Oldenburg werken we aan die band. Ter gelegenheid van de Week van het Nederlands organiseert het Instituut voor Neerlandistiek van de Carl von Ossietzky Universität Oldenburg daarom een vertaalwedstrijd. 

Lees verder >>

40 jaar Taalunie

Nederlandse Taalunie

Op 9 september 1980, gisteren exact 40 jaar geleden, ondertekenden België en Nederland het Verdrag inzake de Nederlandse Taalunie. In de aanhef van dat verdrag verklaarden de toenmalige vorsten Boudewijn en Beatrix dat ze ervan overtuigd waren “dat de gemeenschappelijke zorg voor de Nederlandse taal de banden tussen de Nederlandstaligen in Hun landen zal versterken”. En dat in Brussel, de stad waar bijna dag op dag 150 jaar eerder de Belgische Omwenteling was uitgebroken, onder meer vanwege de taalpolitiek van Willem I, die in de Vlaamse provincies het Nederlands als officiële taal wilde invoeren. Het kan verkeren.

Lees verder >>

begeven / opgeven

Verwarwoordenboek Vervolg (183)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

begeven / opgeven   

De woorden verschillen in betekenis, en opgeven heeft nog andere betekenissen.

Lees verder >>

Tweede digitale uitgave Twente Taalbank online

Afbeelding uit de Twentse Taalbank

Op maandag 7 september is, voor iedereen beschikbaar, de tweede digitale uitgave van de Twentse Taalbank online gekomen als PDF-bestand. Dit betreft de volledige transcriptie van het rijmstuk To Hooupe Kallinge Manges den Swarten Meyster Onde sinen Knegt (1672) van Justus Nipetang, met een Engelse vertaling en een inleiding door Chris Canter.

Lees verder >>

Feestelijke uitreiking P.C. Hooft-prijs 2020 aan Maxim Februari op 17 september

Live online programma via Literatuurmuseum.nl

Op donderdag 17 september ontvangt Maxim Februari (1963) de P.C. Hooft-prijs 2020 voor beschouwend proza. De door het Literatuurmuseum georganiseerde uitreiking vindt plaats in het Haagse theater Diligentia, maar elke literatuurliefhebber kan getuige van zijn van het feestelijke programma. Abdelkaber Benali en Aldith Hunkar presenteren tijdens de uitreiking een live online uitzending via Literatuurmuseum.nl met bijdragen van onder anderen Adelheid Roosen, Maartje Wortel en Benno Baksteen.

Lees verder >>

Bliid mei in deade protter

Troch Aant Mulder

Ik hie mei in oar ûnderwerp komme wollen, mar dat wurdt him net. As der Frysk nijs ynkomt, dan kin en wol ik dêr net omhinne. En dat Fryske nijs is der. De fjirde taalatlas is ferskynd en dêr steane nijsgjirrige dingen yn. De taalatlas fan 2019/2020, dy’t no krekt beskikber kommen is, dat is de fjirde op rige. Om de fjouwer jier wurdt sa’n taalatlas gearstald en útjûn. Wy ha it dus oer de jierren: 2007, 2011, 2015 en 2019/2020. Wat der ek mei it Frysk bart, de folgjende taalatlas komt grif yn 2023 út. Wy ha no dus fjouwer taalatlassen, rapporten dy’t oer it generaal aardich posityf binne.

Lees verder >>

Buurtaal. Een praktische gids voor het Nederlands in België en Nederland

Buurtaal verschijnt op 30 september bij Uitgeverij Sterck & de Vreese

In Nederland en Vlaanderen spreken we dezelfde taal. Althans, dat denken we. Hoewel we veel ‘Nederlands’ delen, zijn beide ‘Nederlandsen’ niet helemaal identiek. Die grote verschillen en nuances in uitspraak en woordenschat zorgen voor hilariteit, ergernis, discussies
en soms misverstanden en onbegrip. Betekent ‘Wat een enerverende dag’ wel hetzelfde in Nederland en Vlaanderen? In welke volgorde kun je de werkwoorden ‘moeten’, ‘hebben’ en ‘gedaan’ op het einde van een bijzin plaatsen? Kun je spreektalige woorden als het Vlaamse ‘goesting’ en het Nederlandse ‘optyfen’ wel in geschreven teksten gebruiken? Hoe Vlaams mag je tekst zijn voor een Nederlands publiek en omgekeerd, hoe Nederlands voor Vlaamse lezers? En bestaat een neutrale Nederlandse tekst voor het hele taalgebied wel?

In Buurtaal staan het Belgisch- en Nederlands-Nederlands broederlijk naast elkaar. Met aandacht voor de historische achtergrond van de taalontwikkeling en de cultuurverschillen tussen Nederland en Vlaanderen. Met vele rake voorbeelden en handige lijstjes voor onmiddellijk gebruik.

Miet Ooms schreef haar eerste verhaaltjes op achtjarige leeftijd, kreeg op haar zestiende haar eerste etymologische woordenboek, haar eerste baan was redacteur van het Woordenboek van de Limburgse Dialecten. Na een wetenschappelijke carrière als woordenboekredacteur werd ze freelance vertaler, taaldocent, taaljournalist en columnist. Op de website taalverhalen.be schrijft ze over taal, met name over de variatie in het Nederlands.

Buurtaal. Een praktische gids voor het Nederlands in België en Nederland | Miet Ooms | ISBN 978 90 5615 651 0 | ca 192 pagina’s | Paperback | € 22,50 | Uitgeverij Sterck & de Vreese | 30 september 2020

Vondel was een Vrouw!

Vondel, Bredero, Hooft: het zijn de grote namen van het vroegmodern theater én het zijn alléén maar mannen! En dat terwijl vrouwelijke auteurs successen vierden in de Amsterdamse schouwburg in de 17e & 18e eeuw, maar wie kent nog de blijspelen van Catharina Questiers of de tragedies van Lucretia van Merken of Juliana de Lannoy? Stuk voor stuk toneelschrijvers die door hun tijdgenoten werden gezien als de nieuwe ‘Vondels’ van het toneel, maar in de 19e eeuw geen plek kregen in de literaire canon. In 2020-2021 stoft Theater Kwast zoveel mogelijk van hun stukken eenmalig af. Acteurs en musici repeteren in één dag een stuk en spelen het vervolgens dezelfde dag met tekst in de hand voor publiek. Om zo al deze vrouwen terug te brengen waar ze horen: op het toneel! 

Lees verder >>

Samespraak – bekendstelling van webblad vir nagraadse studiegroep vir Afrikaans en Nederlands

door Alwyn Roux

Twee maande gelede het ek ’n pleidooi vir die oprig van ’n aanlyn nagraadse studiegroep vir Afrikaans en Nederlands gelewer. Ek is opgewonde om aan te kondig dat die Samespraakwebblad op 1 September geloods is. Remona Voges het die ontwerp van die webblad behartig.

Lees verder >>

Albert Verwey, De Heerscher

Door Spinoza’s lens

Door Peter J.I. Flaton

Aan het slot van mijn bespreking van Alberts Verweys Rijpheid  noteerde ik, dat ‘De weg naar het licht’ met Vondels bekering niet ten einde was. Met Vondels overgang naar de Romana was er immers geen einde gekomen aan de tweeheid of het dualisme waarin God-de-Schepper (de ‘natura naturans’) en zijn schepping (de ‘natura naturata’) naast en tegenover elkaar staan. Waarom het Verwey ging, was Vondels keuze voor de transcendentie, niet om de RK-gestalte ervan. Pas door, met en in het slotgedicht van de reeks van twaalf gloort het visioen van de nieuwe schepping: de transformatie van ‘de waan van de tweeheid’ tot het wezenlijk ene. Re-creatie die het werk zal zijn van ‘De Heerscher’, met hoofdletter inderdaad.

In de slotzin van mijn bespreking opperde ik de mogelijkheid van een spinozistische invalshoek van waaruit dit gedicht is geschreven en (dus) kan worden gelezen.

Lees verder >>

Boekpresentatie ‘In ieder einde schuilt een nieuw begin’

Gerard Haverkort (1942 – 2017) was grafisch vormgever maar stond vooral bekend als tekstschrijver, (radio)presentator, programmamaker en zanger. Hij organiseerde in Almelo vele culturele activiteiten, was juryvoorzitter van de jaarlijkse Willem Wilmink Dichtwedstrijd en zorgde voor uitverkochte zalen met oudejaarsconferences en cabaretvoorstellingen in Bibliotheek Almelo en het Theaterhotel.

Lees verder >>

Van zolderkamer tot schouwburgzaal. Receptie en opvoeringspraktijk van Samuel van Hoogstratens Dieryk en Dorothé, of de verlossing van Dordrecht (1666)


Trompe l’oeil van Van Hoogstraten. Op de omslag van het rode boek zijn de woorden ‘Dorothee’ en ‘treurspel’ te lezen. Karlsruhe, Staatliche Kunsthalle

Door Patrick van ’t Hof

Wie wel eens iets over de zeventiende-eeuwse Dordtse schilder-schrijver Samuel van Hoogstraten (1627-1678) gelezen of gehoord heeft, kent misschien zijn gewoonte wel om zijn schildersleerlingen toneelstukken te laten opvoeren op de zolder van zijn atelier. Op die manier konden ze bepaalde schaduwen en lichaamshoudingen bestuderen en zo hun schilderstechnieken ontwikkelen. Toneel zou voor Van Hoogstraten dan ook grotendeels in dienst van de schilderkunst gestaan hebben – zo is in de vakliteratuur althans meerdere malen beweerd. Zijn leerlng en biograaf Arnold Houbraken (1660-1719) beschreef hoe de zolderopvoeringen eraan toegingen. Van Hoogstraten koos zijn beste leerlingen uit, gaf ze een toneelstuk en liet ze voor publiek optreden: 

Lees verder >>

“Ambassadeurs” van het Nederlands!

Door Ingrid Degraeve

Voetballen is simpel, maar het moeilijkste wat er is, is simpel voetballen. (Johan Cruijff)

Als beleidsadviseur en projectleider bij de Taalunie ben ik al twaalf jaar nauw betrokken bij het uittekenen van de beleidslijnen van de Taalunie Zomercursus Nederlands. In de eerste week van de quarantaine in België en Nederland en vele andere landen heeft de Taalunie samen met de cursusleiding besloten om in 2020 voor het eerst in de geschiedenis van de zomercursus een online editie te voorzien.

Lees verder >>

Verschijning De Gids 2020/4: Uw zesde zintuig

Vandaag verschijnt het nieuwe nummer van literair tijdschrift De Gids met deze keer extra aandacht voor de vraag: welk zintuig missen we, zijn we verloren of beginnen we te ontwikkelen? Asha Karami, Fiep van Bodegom, Hannah van Binsbergen, Jolyn Phillips, Mia You en Anneke Brassinga schreven ieder een bijdrage waarin ze speculeren over de mogelijkheid van een ‘zesde zintuig’. Zo merkte Asha Karami dat de verschillende zintuigen zó met elkaar verweven zijn dat ze ze niet los van elkaar kon bestuderen en om die complexiteit te verbeelden schreef ze het fragmentarische essay Zintuigen.

Lees verder >>