Auteur: Redactie Neerlandistiek

Nééj Mééls Woordeboe:k voltooid

Het Nééj Mééls Woordeboe:k is klaar. Het bevat ruim 4900 woorden die in de negentiende en twintigste eeuw in het Meijels dialect zeker gebruikt zijn. Daarvan worden er in de omgangstaal ook nu nog steeds veel gehoord. Maar de modernisering van het dagelijks leven, de toename van communicatiemiddelen en een verhoogde mobiliteit hebben geleid tot verminderd dialectgebruik en het verdwijnen van woorden, die in het dagelijkse leven van eerdere generaties volop gebruikt werden.

Lees verder >>

13 december 2019, Haarlem: Bilderdijklezing Maaike Meijer ‘Triumf! ik ben voldaan, ik zal onsterfelijk zijn.’

Vrijdag 13 december 2019
Grote of St. Bavokerk op de Grote Markt in Haarlem
Inloop vanaf 16.00 uur. Aanvang 16.30 uur

Maaike Meijer
foto: Gemma Rameckers

Willem Bilderdijk woonde de laatste vier jaar van zijn leven in Haarlem. In navolging van Leiden (de Huizinga-lezing) organiseert Stichting Bilderdijk Haarlem sinds 2006 tweejaarlijks de Bilderdijk-lezing. Eerdere lezingen werden gehouden door Piet Gerbrandy, Marita Mathijsen, Peter van Zonneveld, Eric M. Moormann, Rick Honings en Joost Swarte.

Lees verder >>

Vacature: Universitair docent Middelnederlandse letterkunde, Nijmegen

Als universitair docent maakt u onderdeel uit van het departement Moderne Talen en Culturen (MTC). U participeert in het onderwijsprogramma van de bacheloropleiding Nederlandse Taal en Cultuur. Ook in de masteropleiding Letterkunde en in cursussen op het terrein van de letterkunde, literatuurwetenschap en/of mediëvistiek bij andere opleidingen en in de facultaire minoren. U verzorgt onderwijs in het Nederlands op het gebied van de Middelnederlandse letterkunde, literatuurwetenschap, mediëvistiek en boekgeschiedenis. Tevens begeleidt u studenten bij hun stages, werkstukken en scripties. Daarnaast oefent u organisatorische taken uit binnen het departement. Van u wordt een actieve onderzoeksbelangstelling gevraagd, die zich uit in nieuwe initiatieven en betrokkenheid bij het facultaire onderzoeksprogramma en de leerstoel Nederlandse letterkunde. U doet bij voorkeur onderzoek naar tekstuele overlevering en handschriftelijke overlevering in het Nederlands taalgebied. Uw onderzoekprofiel sluit aan bij de centrale thema’s van een van de onderzoeksgroepen binnen het facultaire onderzoeksinstituut Historische, Literaire en Culturele Studies.

Lees verder >>

De rede: bron van geluk voor iedereen

Door Olga van Marion en Ton van der Wouden

Adriaan Koerbagh (1633-1669) is wel de best bestudeerde onbekende Nederlandse filosoof van de vroege Verlichting. Binnen de kring rond Spinoza was hij misschien niet de meest genuanceerde, maar wel de moedigste. Zo schreef Koerbagh bewust in het Nederlands en wilde hij zijn filosofie delen met een groot publiek. In zijn woordenboek Bloemhof uit 1668 gaf hij een vrijmoedige uitleg van allerlei vaktechnische termen en leenwoorden, waaronder bijbelse begrippen.

Lees verder >>

Verheugende berichten uit Bilderdijkistan

Bij het nieuwe nummer van Het Bilderdijk-Museum

Door Peter Altena

Onlangs viel het nieuwe nummer van Het Bilderdijk-Museum op de deurmat. Het museum mag dan vergeestelijkt zijn – als spook waart Bilderdijk nog rond in Buitenveldert: zie Arie Storms vermakelijke thriller Maans stilte; de liftmoord aan De Boelelaan kreeg kort erop een vervolg met de aanslag op de VU-neerlandistiek –, het blad is vitaler dan ooit. 36 bladzijden geleerd divertissement.

Lees verder >>

‘De chinaasappelen jood’ (1833)

Jeugdverhalen over joden (65)


Illustratie uit het Lees- en prentgeschenk voor lieve kinderen (1833). De naam van de illustrator is niet bekend.

Door Ewoud Sanders

Auteur: Gijsbertus van Sandwijk (1794-1871)

Het gedicht ‘De chinaasappelen jood’ is te vinden in Lees- en prentgeschenk voor lieve kinderen van Gijsbertus van Sandwijk. Dit boekje verscheen in 1833 bij uitgeverij Broedelet en Rykenberg in Purmerend. Van Sandwijk was hoofdonderwijzer op de stadsburgerschool in Purmerend.

Lees verder >>

Promotie door de overheid volstaat niet voor de neerlandistiek

Door Yves T’Sjoen

Hoezeer de huidige decaan van de faculteit Geesteswetenschappen de beslissing van begin dit kalenderjaar ook betreurt, feit blijft dat de bacheloropleiding Nederlands aan de VU Amsterdam niet meer bestaat. Het is nogal makkelijk en vooral een aanzienlijke besparing voor faculteitsbesturen om studierichtingen en vakken te schrappen. Nieuwe opleidingen oprichten en zelfs opleidingsonderdelen concipiëren in het curriculum is een ander paar mouwen.

Lees verder >>

Marokkaanse markeerders in straattaal

Door Khalid Mourigh

Volgens René Appel was in 1999 het Sranan Tongo zo dominant in straattaal omdat Surinaams Nederlandse jongeren de populaire cultuur domineerden. Hun kledingstijl, hun haarstijl, hun raps én hun manier van praten domineerden de scene. Inmiddels is daar enige verandering in gekomen en moeten Surinaams Nederlandse jongeren het podium delen met vooral Marokkaanse Nederlanders. En dat is eigenlijk wel vreemd. Zijn zij immers niet regelmatig het onderwerp van negatief nieuws?

Lees verder >>

Wie komt hun of hen te hulp?

Door Ton van der Wouden

Het Nederlands heeft al eeuwen geen derde naamval (datief) meer. Dat heeft de architecten van onze standaardtaal er in de zeventiende eeuw evenwel niet van weerhouden om een onderscheid te construeren tussen hem (4e naamval enkelvoud mannelijk) en hom (3e), en tussen hen (4e meervoud) en hun (3e). Hom heeft het niet gered, maar het opgelegde verschil tussen hun (indirect object) en hen (direct object en na voorzetsels) bestaat tot op de dag van vandaag. Niemand maakt spontaan het onderscheid, maar het heeft zich gaandeweg ontwikkeld tot een sociale markeerder die je kunt gebruiken om te laten merken dat je niet van de straat bent. Onze middelbare scholen zijn de erfgoedinstellingen die deze folklore bewaren en haar doorgeven aan de volgende generaties.

Lees verder >>

Dag van de Nederlandse Spraakkunst 13

De Dag van de Nederlandse Spraakkunst (voorheen: Zinsbouw) is een jaarlijkse workshop waar taalkundigen vanuit verschillende achtergronden (disciplines, theorieën) in debat gaan over thema’s die betrekking hebben op de Nederlandse fonologie, morfologie, syntaxis en semantiek. Deze eerste editie van DNS beoogt een “state-of-the-art” overzicht te geven van deze vier deelgebieden van de taalkunde.

Deelneming is gratis, maar wegens beperkte ruimte, graag van te voren aanmelden bij jozefien.piersoul@kuleuven.be.

Tijdstip: 20 december 2019, 9.00-18.30 uur

Lees verder >>

Against meningen over het English

Door Marten van der Meulen

Veel mensen maken zich druk over verengelsing van de Nederlandse taal en samenleving. Er is nauwelijks een zelfrespecterend taaladviesboek of het bevat geen stukje over te mijden anglicismen. Ook in kranten en andere media staan met enige regelmaat opinieartikelen, waarbij de focus vaak ligt op het hoger onderwijs. Dat domein is ook het primaire doelwit van het nieuwe boek Against English. Pleidooi voor het Nederlands (samenstelling Lotte Jensen, Niek Pas, Daniël Rovers, Koen van Gulik). Deze bundel bevat bijdragen van een aantal auteurs met verschillende achtergronden, die allemaal vanuit eigen perspectief proberen lezers te overtuigen van het kwaad dat Engels heet. Slaagt het boek in deze missie? Het lijkt me sterk. Jammer genoeg bevat het weinig nieuwe inzichten, staat bol van het alarmisme en ontbeert vooral vrijwel iedere taalkundige onderbouwing.

Lees verder >>

Lore studeert taal- en letterkunde in Leuven

Taal is van onschatbare waarde in ons leven. Het vormt de kern van onze cultuur en maakt het tegelijkertijd mogelijk om de dialoog met anderen aan te gaan. Met taal kan je informeren, overtuigen, verduidelijken, of aan het lachen brengen. Literatuur is in taal gegoten inzicht en verbeelding. In de opleiding taal- en letterkunde kies je twee talen uit een aanbod van negen talen: Nederlands, Frans, Engels, klassiek Hebreeuws, Latijn, Duits, klassiek Grieks, Italiaans, Spaans.

(Bekijk deze video op YouTube)

lijnfunctie / staffunctie

Verwarwoordenboek Vervolg (143)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

lijnfunctie / staffunctie

De woorden verschillen in betekenis.

Lees verder >>

Centenary of Dutch Studies at UCL (and the Anglophone world at large)

Between 6 and 9 November close to 80 international scholars from both sides of the Atlantic met in the UCL Institute for Advanced Studies for the 13th international conference of the Association for Low Countries Studies “Worlding the Low Countries”, marking the 100th anniversary of UCL Dutch. In 1919 the very first Chair for Dutch Studies in the Anglophone world was instituted here, with the later famous historian Pieter Geyl as first incumbent.

Lees verder >>

als je weet waar ik ben zoek me dan

In memoriam Wim Klooster (1935-2019)

Door Guido Leerdam

Op 15 september overleed Wim Klooster, emeritus hoogleraar Nederlandse taalkunde aan de Universiteit van Amsterdam, op 84-jarige leeftijd, na een kort ziekbed. In de verschillende obits zijn kwalificaties te lezen als “beminnelijk”, “bedachtzaam” (toen hij tijdens college eens – naar de smaak van het gehoor te – lang peinsde over een vraag werd even overwogen of er niet een dokter gebeld moest worden), “taalbeschouwelijk”, en ze zouden met gemak kunnen worden aangevuld met andere, als subtilist, taalmethodist, en het objectiefst: generativist (al zou dat toen, maar ook nu, aan hem de nodige op aarzelende toon uitgesproken tenminste’s en nota bene’s hebben ontlokt).

Lees verder >>

What makes a language a human language? Mathematical perspectives on Universal Grammar

By Meaghan Fowlie.

Human languages can’t be just anything. They are enormously complex, and yet babies learn them automatically. The hypothesis that babies can do this in part because possible human languages are restricted is the basis of the theory of Universal Grammar. In this talk we will see how to mathematically describe some of the restrictions on possible human languages, and see how they all make infinite use of finite means, constrained in different ways. We will look at both the sound systems of language – how words can be built from sounds – and the syntax of language – how sentences can be built from words.

Slides

Hoe kun je iemand verstaan in een drukke kroeg?

Stel je staat in een drukke kroeg en je wilt iemand aan de andere kant van de bar vragen of hij een drankje wil. Door de muziek en het rumoer ben je natuurlijk totaal niet te verstaan. En tóch begrijpt die persoon wat jij bedoelt. Linda Drijvers (Radboud Universiteit) vertelt in dit college hoe onze hersenen in dit soort situaties al hun krachten bundelen om zo verschillende waarnemingen aan elkaar te kunnen koppelen.

(Bekijk deze video op YouTube)

‘De appelen jood’ (1830)

Jeugdverhalen over joden (64)

Door Ewoud Sanders

Auteur: onbekend

In 1830 gaf de Amsterdamse boekhandelaar Hendrik Moolenijzer een reeks van vier kleine boekjes uit onder de titel Prentenkamer voor de jeugd, waarin het nuttige met het aangename is vereenigd. Het eerste deeltje bevat, naast een handgekleurde gravure van ‘De appelen jood’, een korte tekst die begint met een rekenvoorbeeld en eindigt met een voedingsadvies. Het rekenvoorbeeld heeft de vorm van een gesprek:

Lees verder >>

Langstlopende theatertraditie ter wereld herleeft in Amsterdam

Van 1638 tot 1968 werd Joost van den Vondels Gijsbreght van Aemstel altijd opgevoerd rond nieuwjaarsdag in de Amsterdamse stadsschouwburg; een record waar geen WestEnd productie aan kan tippen. Van 3 t/m 5 januari 2020 keert Theater Kwast voor het derde jaar op rij terug met de Gijsbreght van Aemstel in de resten van oude Schouwburg op de Keizersgracht –tegenwoordig Hotel the Dylan-  waar het stuk op 3 januari 1638 in première ging.  Kortom, de nieuwjaarstraditie schiet wortel op de plek waar hij ontstaan is.

Lees verder >>